нутқнинг мантиқийлиги

DOC 59,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1522690857_70623.doc нутқнинг мантиқийлиги режа: 1. нутқда фикрнинг изчиллигини таъминлаш. 2. бошқа мезонлар билан боғлиқлиги. аудитория (суҳбатдош) билан руҳий, ҳиссий, ақлий мулоқот ўрнатишнинг бир қатор усуллари мавжуд. бунинг учун биринчи навбатда мулоқот ўрнатишга ҳалақит қилувчи тўсиқларни бартараф этиш лозим. муҳими – тингловчи(лар) билан мулоқот қилиш истаги. нотиқлик санъатининг биринчи (асосий) қоидасига биноан нотиқ фақат ўзига маъқул, ўзи ҳурмат қилган кишиларгагина мурожаат этиши керак. бошқа сўз билан айтгаяда, сизда ёмон туйғударни уйғотадиган киши нутқингизнинг объекти бўла олмайди. бу жуда қаттиқ қоида бўлса-да, унга риоя этиш шарт. бунинг сабабини қуйидагича мфодалаш мумкин. юқорида кўргадимиздек, ҳар қандай нутқ маълум мақсадга йўналтирилган бўлади. энг оддий, тингловчига нисбатан ногиқ туйган ҳисларга алоқаси бўлмаган мақсадни олайлик. масалан, ўқитувчи муайян мавзуда маъруза ўқиб, кўтарилган масаланинг муҳимлигини ва унга алоҳида эътибор қилиш зарурлигини уқдирмоқчи. бу – нейтрал, тингловчи(лар)га муносабат билан боғлиқ бўлмаган мақсад. аммо реал матн уни сўзлаётган пайтда нотиқда мавжуд бўлган бир қатор мақсадларни ўзида жамлайди. уларнинг айримларини …

қидаги фандир. шу нуқтаи назардан, киши ўзи учун ёқимсиз бўлган одамга мурожаат эт-маганм маъқул, чунки бундай вазиятда нутқ нотиқ мақсадини рўёбга чиқариш ўрнига бутунлай тескари натижа бериши мумкин, ҳатто нотиқнинг мақсади тиигловчи учун фойдали бўлса ҳам. чунки хайрли ва фойдали ишга даъват этиб нотиқ узоқ гапириши мумкин, аммо зийрак тингловчи уни тинглаб фақат бир нарсани тушуниб етади – сўзловчи уни ёмон кўради. "хайр муяссар гap эмас эл била, наф текурмак ҳам ўлур гил била", – дейди бу борада ҳазрат навоий. албатта, киши ўзи суймаган одамга мурожаат этишга мажбур бўладиган ҳолатлар бўлади. масалан, иш жараёнида ёки маъмурий ҳолатларда одам ўзи ёқтирматан раҳбарга ёки ходммга мурожаат этмаслигининг иложи йўқ. аммо имкон қадар бундай ҳолатларни камайтиришга ҳаракат қилиш керак. ёқтирмаган одамга нутқ билан мурожаат этмаслик кераклигининг бошқа, маънавий жмҳати ҳам мавжуд. яъни нотиқ ўз нутқини эзгуликка йўналтирмоғи, тингловчида эзгу туйғуларни уйғотмоғи керак. буни аввало сўз орқали мурожаат қилинган инсонга нисбатан ҳурмат билан муносабатда …

ечирмаган ёки эшитмаган? бу каби ҳолатлар нотиқликнинг иккинчи қоидасига зид. нохуш оқибатларга олиб келувчи ҳолатларнииг олдини олишнинг оддий усули бор – киши бошқа одамга нутқ билан мурожаат этар экан, ўзини тингловчи ўрнига қўйиб, "мен бундай гапни эшитишни хоҳлармидим?" – деган савол устида бироз ўйласа бас. бу борада кайковус юқорида келтирилганидек, сўзнинг тўрт турини ажратади ва шундай ўгит беради: "аммо айтилмайтурғон ва билинмай турғон ундоқ сўздурки... дунёнинг салоҳи унга боғлиқдур. ул сўздин айтгувчига ҳам, эшитгувчига ҳам кўп наф етар. аммо билинатурғон, бироқ айтилмайтурғон ундоқ сўздур-ким, бир муҳташам одамнинг айби сенга маълум бўлур. лекин ақл тариқидин хаёлга келсанг, уни айтмоқ бешармликдур. чунки айтсанг, ул муҳташамнинг қаҳри ё у дўстнинг озори сенда ҳосил бўлур, ёхуд ўз бошингга улуғ шўриш ва ғавғо пайдо қилурсан. шул важдон ҳам бул сўз билинатурғон, аммо айтилмайту-рғон сўздур. бу гўзларнинг ахшироғи ҳам билинатур-ғон ва ҳам айтилмайтурғон сўздур". юқорида зикр этилган нотиқликнинг икки қоидаси нутқий мулоқотнинг маънавий жиҳати билан боғлиқ …

р) ҳолатининг икки асосий жиҳати мавжуд руҳий-психологик ва физиологик. дастлаб нутқий мулоқотвинг руҳий-психологик жиҳати билан боғлиқ тўсиқларни кўриб чиқайлик. психологларнинг таърифи бўйича мулоқот нотиқ ва тингловчи(лар) ўртасидаги умумий руҳий холатдир. сўзловчи ва тингловчи(лар) ўртасида салбий туйғу-тўсиқлар пайдо бўлишининг олдини олиш учун, ав-вало, тингловчи(лар) билан руҳий-ҳиссий мулоқот ўрнатишга ҳаракат қилиш керак. бунда нотиқ тингловчи(лар)га етказмоқчи бўлган фикр (ахборот), яъни нутқ мазмуни бирламчи аҳамият касб этади. нотиқ муваффақиятининг бош мезояи тингловчилар олдида сўзлаш эмас, балки улар билан гаплашиш, уларнинг тилида сўзлашишдир, чунки одамлар билан фақат уларни қизиқтирган, уларнинг дардига айланган масалалар доирасида гаплашиш мумкиет бунинг учун нотиқ тингловчиларни, нутқ сўзланадиган муҳитни олдхшдан ўрганиши ва уларга мувофиқ нутқ мазмуниии белгмлаши зарур. кшлп, маса-лан, халқ ноибларининг маҳаллий кенгашига сай-ланмоқчи ва бунинг учун, иложи борпча кўггроқ одам унга овоз беришига интиляпти.ана шу мақсадга эришиш сайловчмлар билан учрашувда сўзлайдиган у нутқнинг мазмуви билан боғлиқ. "мен – жамоа учун фойдалиман. менга овоз бермб, одамлар лхши-роқ яшаш имкониятига …

тсизликка учрайди. бунндай ҳолатларшшг олдини олиш чораси оддий (гарчи бу чорани амалга ошириш мураккаб ва нотиқдан катта билим ва тажрибани талаб этади), энг муҳими – тингловчиларнинг қизиқишлари, дардларини билган ҳолда уларнинг "дил тиллари"да сўзлашиш. инглиз файласуфи б.спиноза тили билан айтганда, нотиқ "кулиши, йиғлаши ва нафратланиши эмас, тушунмоғи даркор" ана шунда нотиқ аудитория билан руҳий-ҳиссий мулоқот ўрнатмш им кониятига эга бўлади. бундай мулоқот ўрнатишнинг шакллари кўп. масалан, нутқ олдидан аввал рўй берган ва тингловчилар кайфиятига таъсир қилган ҳодисага бир оғиз муносабат билдириш ёки қизиқарли воқеани ҳикоя қилиб, уларнинг кайфиятини кўтариш мумкин ва ҳ.к. албатта, аудиториянинг тинглашга мойиллигини уйғотиш учун қандай шаклни танлаш конкрет вазиятга боғлиқ. ҳар ҳолда аудитория учун тушунарли ва унда муайян туйғуларни уйғота оладиган фикрни асослаш осонроқ. тингловчилар билан мулоқот ўряатишда муайян роль ўйнайдиган руҳий субъектив фактлардан яна бири – тараддуд, бошқа сўзлар билан айтгапда тингловчи(лар)нинг нимани ва кимдан эшшишга ички тайёргарлигидир. тингловчи(лар) нотиқ шахсига – унинг лавозими, илмий …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "нутқнинг мантиқийлиги"

1522690857_70623.doc нутқнинг мантиқийлиги режа: 1. нутқда фикрнинг изчиллигини таъминлаш. 2. бошқа мезонлар билан боғлиқлиги. аудитория (суҳбатдош) билан руҳий, ҳиссий, ақлий мулоқот ўрнатишнинг бир қатор усуллари мавжуд. бунинг учун биринчи навбатда мулоқот ўрнатишга ҳалақит қилувчи тўсиқларни бартараф этиш лозим. муҳими – тингловчи(лар) билан мулоқот қилиш истаги. нотиқлик санъатининг биринчи (асосий) қоидасига биноан нотиқ фақат ўзига маъқул, ўзи ҳурмат қилган кишиларгагина мурожаат этиши керак. бошқа сўз билан айтгаяда, сизда ёмон туйғударни уйғотадиган киши нутқингизнинг объекти бўла олмайди. бу жуда қаттиқ қоида бўлса-да, унга риоя этиш шарт. бунинг сабабини қуйидагича мфодалаш мумкин. юқорида кўргадимиздек, ҳар қандай нутқ маълум мақсадга йўналтирилган бўлади. энг оддий, тингловчиг...

Формат DOC, 59,0 КБ. Чтобы скачать "нутқнинг мантиқийлиги", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: нутқнинг мантиқийлиги DOC Бесплатная загрузка Telegram