lug’at ustida ishlash metodikasi

DOC 87.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1479834643_66151.doc lug’at ustida ishlash metodikasi reja: 1. lug’at ustida ishlashning lingvistik asoslari va vazifalari 2. so’z ma’nosini tushuntirish 3. ma’nodosh so’zlar ustida ishlash 4. zid ma’noli so’zlar ustida ishlash 5. ko’p ma’noli va shakldosh so’zlar ustida ishlash 6. mantiqiy mashqlar lug’at ustida ishlashning lingvistik asoslari va vazifalari so’z tilning ma’no bildiradigan asosiy birligidir. so’z va so’z birikmasi aniq narsalarni, mavhum tushunchalarni, hissiyotni ifodalaydi. tilda mavjud bo’lgan barcha so’z va iboralarning yig’indisi lug’at tarkibi yoki leksika deyiladi. leksikologiya o’zbek tilining lug’at tarkibini o’rganadigan bo’limdir. leksikologiya lug’at tarkibidagi so’zlarning nutqda ma’no ifodalash xususiyati, qo’llanish faolligi, boyib borishi, ba’zi so’zlarning eskirib, iste’moldan chiqib ketishi, ma’no ko’chish hodisasi kabilarni o’rganadi. shu sababli leksikologiya lug’at ustida ishlash metodikasining lingvistik asosi hisoblanadi. har qanday nutqiy bayon grammatik jihatdan o’zaro bog’langan, mazmunga mos so’z va so’z birikmalarining ma’lum izchillikda joylashtirilishidan tuziladi. kishining lug’ati qanchalik boy va rivojlangan bo’lsa, uning nutqi ham shunchalik boy bo’ladi; o’z fikrini aniq …

n bog’langan ma’noda ishlatilishi berilgan. maktabda nutq o’stirishning muhim vazifalaridan biri lug’at ustida ishlashni yaxshilash, tartibga solish, uning asosiy yo’nalishlarini ajratish va asoslash, o’quvchilarning lug’atini boyitish jarayonini boshqarish hisoblanadi. maktabda lug’at ustida ishlash metodikasi to’rt asosiy yo’nalishni ko’zda tutadi: 1. o’quvchilar lug’atini boyitish, ya’ni yangi so’zlarni, shuningdek, bolalar lug’atida bo’lgan ayrim so’zlarning yangi ma’nolarini o’zlashtirish. ona tilining lug’at boyligini bilib olish uchun o’quvchi o’z lug’atiga har kuni 8-10 ta yangi so’zni, shu jumladan, ona tili darslarida 4-6 so’zni qo’shishi, ya’ni shu so’zlar ma’nosini o’zlashtirishi lozim. 2. o’quvchilar lug’atiga aniqlik kiritish. bu ichiga quyidagilarni oladi: 1) o’quvchi puxta o’zlashtirmagan so’zlarning ma’nosini to’liq o’zlashtirish, ya’ni shu so’zlarni matnga kiritish, ma’nosi yaqin so’zlarga qiyoslash, antonim tanlash yo’llari bilan ularning ma’nosiga aniqlik kiritish; 2) so’zning kinoyali ma’nosini, ko’p ma’noli so’zlarni o’zlashtirish; 3) so’zlarning sinonimlarini, sinonim so’zlarning ma’no qirralarini o’zlashtirish; 4) ayrim frazeologik birliklarning ma’nosini o’zlashtirish. 3. lug’atni faollashtirish, ya’ni o’quvchilar ma’nosini tushunadigan, ammo o’z …

adabiy tilga oid malakalari mustahkamlangan sayin shevaga, jargonga oid so’zlar, so’zlashuv tilida ishlatiladigan sodda so’z va iboralar o’quvchilarning faol lug’atidan chiqib keta boshlaydi. o’quvchilar lug’ati quyidagi manbalar asosida boyitiladi va takomillashtiriladi: 1. atrofni o’rab olgan muhitni: tabiatni, kishilarning hayoti va mehnat faoliyati, bolalarniig o’yini va o’qish faoliyatini, kattalar bilan munosabatni kuzatish. tabiat qo’yniga, turli joylarga, muassasalarga ekskursiya vaqtida bolalar narsa va hodisalarni kuzatish bilan ko’pgina yangi nom va iboralarni o’rganadilar. bu ekskursiyalar yuzasidan o’tkazilgan suhbat vaqtida ularning bilimi chuqurlashtiriladi, ayrim so’zlar ma’nosiga aniqlik kiritiladi. o’quvchilar lug’atini va nutqini boyitishda eng ishonarli manba badiiy asarlar hisoblanadi. o’qish darslarida o’quvchilar oybek, h. olimjon, m. shayxzoda, g’. g’ulom, h. hakimzoda, zulfiya, uyg’un, a.qahhor, p. mo’min, q. muhammadiy, sh. sa’dulla, z. diyor kabi ko’pgina so’z ustalarining asarlarini o’qiydilar. o’zbek tilini yuksak badiiy obrazlar yordamida o’zlashtiradilar. o’qish darsida bolalar lug’ati ma’lum mavzularga oid so’zlar hisobiga ham boyiydi. ular lug’atiga axloqiy tushunchalarni ifodalovchi yoqimtoy, shirinso’z, mehribon, …

dilar. bu darslarda o’quvchilar lug’ati tartibga solinadi, so’z turkumlarini o’rganish jarayonida guruhlanadi, so’z tarkibi, so’z yasalishi, so’zlarning o’zgarishini o’rganish bilan esa lug’atga aniqlik kiritiladi; ular o’rgangan so’zlaridan o’z nutqlarida foydalana boshlaydilar, natijada lug’atlari faollashadi. o’quvchilar lug’ati maxsus lug’aviy-mantiqiy mashqlar yordamida ham boyiydi, tartibga tushadi. bulardan tashqari, kinofilьm va televizor eshittirishlarining matnlari, o’qituvchi va boshqa maktab hamda maktabdan tashqari muassasalar xodimlarining nutqlari ham o’quvchilar lug’atini boyitish va takomillashtirish manbalari hisoblanadi. lug’atni boyitishda turli lug’atlar juda foydali qo’llanmadir. boshlang’ich sinf o’quvchilari uchun «imlo lug’ati» mavjud. o’qituvchi ma’lumot uchun ham, material tanlash uchun ham turli lug’atlardan (o’zbek tilining sinonimlar, antonimlar, frazeologik lug’atlaridan, turli terminologik lug’atlardan) muvaffaqiyatli foydalanadi. so’z ma’nosini tushuntirish so’zlarning ma’nosini tushuntirish o’quvchilar lug’atini boyitadi, nutqini o’stiradi. boshlang’ich sinflarda o’qitiladigan fanlarning atamalari ham tushuntirilishi lozim bo’lgan so’zlar qatoriga kiritiladi. atamalarning ma’nosini tushuntirish mazkur so’z anglatgan tushunchani yaxshi fahmlab olishga yordam beradi. masalan, predmet atamasining ma’nosinn tushuntirish bilan o’quvchilar predmet keng ma’noda qo’llanishini, …

ni bilmaydigan ayrim so’zlar matnni o’qishdan oldin tushuntiriladi. matnni o’qish jarayonida so’z ma’nosini tushuntirishga chek qo’yish kerak. agar biror so’zni matnni o’qish vaqtida tushuntirish zaruriyati tug’ilsa, matn mazmunidan o’quvchilar diqqatini chalg’itmagan holda shu so’z ma’nosi qisqacha tushuntiriladi. ko’chma ma’noda ishlatilgan obrazli so’zlar va badiiy nutq oborotlari matn o’qilgandan keyin tushuntiriladi, chunki ularning ma’nosi matn mazmunidan, kontekstdan yaxshi tushuniladi. ayniqsa, masallar o’qilganda, undagi allegorik, ko’chma ma’noda ishlatilgan so’zlarni asarni o’qishdan oldin yoki o’qish jarayonida tushuntirib bo’lmaydi. metodikada so’zlarni tushuntirishning quyidagi usullaridan foydalaniladi: 1. so’zni kontekst asosida tushuntirish. bunda o’quvchilar tushunmaydigan so’z ularga tushunarli so’zlar qo’llangan gap (yoki matn) yordamida tushuntiriladi. 2. so’z ma’nosini lug’atdan va o’qish kitoblarida matn ostida berilgan izohdan foydalanib tushuntirish. bunda o’quvchilarni izohdan mustaqil foydalanib, so’z ma’nosini mustaqil tushunib olishga o’rgatish muhim ahamiyatga ega. 3. so’z ma’nosini shu so’zning ma’nodoshi yordamida tushuntirish. masalan, sabo - shabada, mudofaa - himoya, sozanda - musiqachi, diyor - vatan, inshoot - bino, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "lug’at ustida ishlash metodikasi"

1479834643_66151.doc lug’at ustida ishlash metodikasi reja: 1. lug’at ustida ishlashning lingvistik asoslari va vazifalari 2. so’z ma’nosini tushuntirish 3. ma’nodosh so’zlar ustida ishlash 4. zid ma’noli so’zlar ustida ishlash 5. ko’p ma’noli va shakldosh so’zlar ustida ishlash 6. mantiqiy mashqlar lug’at ustida ishlashning lingvistik asoslari va vazifalari so’z tilning ma’no bildiradigan asosiy birligidir. so’z va so’z birikmasi aniq narsalarni, mavhum tushunchalarni, hissiyotni ifodalaydi. tilda mavjud bo’lgan barcha so’z va iboralarning yig’indisi lug’at tarkibi yoki leksika deyiladi. leksikologiya o’zbek tilining lug’at tarkibini o’rganadigan bo’limdir. leksikologiya lug’at tarkibidagi so’zlarning nutqda ma’no ifodalash xususiyati, qo’llanish faolligi, boyib borishi, ba’zi so’zlarning...

DOC format, 87.0 KB. To download "lug’at ustida ishlash metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: lug’at ustida ishlash metodikasi DOC Free download Telegram