лингвистик таҳлил методларининг яратилиши ва қўлланилиши

DOC 126.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405935236_57103.doc лингвистик таҳлил методларининг яратилиши ва қўлланилиши лингвистик таҳлил методларининг яратилиши ва қўлланилиши режа: 1. анъанавий лисоний таҳлил методларининг қўлланилиши 2. америка тилшунослигининг таянч пойдевори анъанавий лисоний таҳлил методларининг қўлланилиши луғат таркиби диахроник нуқтаи назардан тадқиқ қилинганда, маълум турдаги луғавий бирликларнинг семантик таркибидаги ўзгаришлар аниқланади. бирор бир сўз туб маъносини йўқотиб, фақат кўчма маъносини сақласа, сўз маъносининг тўлиғича йўқолиши ҳодисаси рўй беради. бундай ҳолларда кўчма маъно синхрон таҳлил нуқтаи назаридан асосий маъно деб қаралиши лозим. маъно торайиши эса тарихан семантик силжишнинг бир туридир (масалан, ёшлар жаргонида pille «таблетка» сўзи фақатгина «ҳомиладорликка қарши дори» маъносида ишлатилади). маъно кенгайиши ҳодисасида ҳам худди шу хилдаги жараён юзага келади. бунинг изоҳи сифатида қуйидаги мисолларни келтириш мумкин: gefährte дастлаб «ҳамроҳ», яъни «биргаликда, ёнма - ён йўл босаётган шахс», кейинчалик – «ҳамроҳ, ўртоқ, партнер (соучастник)», (ein) schenken – дастлаб «вино қуймоқ», кейинги даврдаги маъно кенгайишидан сўнг – «совға қилмоқ» маъносини касб этган. туб маъно қўшимча мазмун …

ган қуйидаги фикр ўз исботини топади: «ёрқин образнинг ҳосил бўлиши бир-биридан узоқ бўлган икки предметнинг ўхшашлигига асосланади. предметлар қиёси диққатни жалб қиладиган, кутилмаган ҳиссиёт уйғотиши учун улар бир-биридан узоқ гуруҳларга оид бўлмоғи даркор». демак, ҳозирги замон олмон тилида коллоквиал (оғзаки нутқ) услубиётига оид луғавий бирликлар доирасида кенг тарқалган маъно кенгайиши жараёнига кўпинча экспрессивликни ифодаловчи воситаларининг янгиланиб бориши ҳамда кўчма рамзий маъноларнинг пайдо бўлиши сабаб бўлади. айрим лексемаларнинг маънолари ўзгариши жараёнида нейтрал маънонинг салбий баҳо маъно компоненти томонидан сиқиб чиқарилиши табиий ҳолдир. масалан, «вандал» сўзи асрлар давомида, маъно салбийлашуви босқичидан ўтиб, «шафқатсизлик» рамзига айланди. ҳозирги кунда ҳам олмон тилида «вандаллардек ёвузлик ва шафқатсизлик қилмоқ» мазмунидаги wie die wandalen hausen фразеологик бирикмаси фаол қўлланади. кўп маъноли сўз маъно бўлакларидан бирининг архаиклашуви охир-оқибат ушбу маънонинг йўқолишига олиб келади. бир маъноли сўзлар маъносининг архаик тус олиши уларнинг истеъмолдан чиқишига сабаб бўлади. сўз маънолари тараққиётининг ўзига хос хусусияти яна шундаки, эскирган ва қўлланишдан чиқиб қолган …

длоглар сони анчагина: infolge «сабабли, натижада», unterwegs «ҳамроҳликда» ва бошқалар. маъно ўзгариши ҳодисасининг батафсил тадқиқи номинатив бирликлар маъно хусусиятларига таъсир ўтказувчи факторларнинг айрим пайтларда кутилмаган тарзда ўзаро боғланишини намоён қилади. маъно ўзлаштиришнинг маъно заифлашиши, кучлантирилиши, кенгайиши, образлиликнинг кучайиши каби ҳодисалар билан муносабати асосида юзага келадиган семантик ўзгаришларнинг турлари кенг тарқалган. бинобарин, «машинанинг орқа чироғи» маъносидаги schluβlicht қўшма сўзининг образли кўчма маънога эга бўлиши («орқада қолган одам») натижасида das schluβlicht machen «қаторнинг охирида, «думи»да юрмоқ» фразеологизми пайдо бўлади. иккиламчи номинатив (номловчи) бирламчи ҳисобланган ушбу фразеологизм лисоний ифода воситаларининг янгиланиш жараёнини акс эттиради. чунки унинг маъноси муқобил мослама маъносига нисбатан мукаммал ва қатор коннотатив узвларга эга. фразеологик маънонинг пайдо бўлиши турғун бирикма қисмларидан бирининг маъноси кенгайиши ҳолатидан ташқари, номинатив бирликнинг маъноси архаиклашуви билан боғлиқ бўлиши мумкин. одатда бундай бирлик мазмунида туб ва кўчма маъно бирикади. бу лисоний бирликлар тил соҳиблари томонидан руҳий – тассавур кечинмаларини намоён қилувчи имо - ишораларни англатади: die …

итив мазмуни ҳақида гапирганда, прототип маъно кўчиши ва ўзгариши назарда тутилади. бу хилдаги таҳлил метафорик майдоннинг марказини аниқлаш ҳамда шу йўсинда маълум даврда у ёки бу тушунча, ҳодисаларнинг инсонлар учун қанчалик аҳамиятга молик эканлигини билиш имконини яратади. воқеликдаги ҳодисаларга сифат бериш инсон фаолиятининг муҳим қисмидир. ва худди шу тоифадаги фаолият метафора ижодида ўз аксини топади. аммо тил тараққиётининг маълум босқичларида ушбу акснинг нормаси турлича бўлиши мумкин. бинобарин, янги инглиз тилининг дастлабки даврида зоометафоралар (ҳайвон номлари қўлланишида ясалган метафора) ҳар иккала жинсдаги шахсларни бир хилда салбий баҳолаш воситаси бўлган бўлса, xviii асрдан бошлаб, бу метафорик номлар асосан хотин - қизларга нисбатан ишлатила бошланди. бу эса хотин-қизларни лисоний таҳқирлаш ёки камситиш (дискреминация)нинг яна бир мисолидир. инглиз тилининг кейинги тараққиёт даврларида зоометафораларнинг қўлланиш кўлами торая борди ва инсонларга метафорик баҳо беришда номлаш асоси сифатида уларнинг касби, машғулоти, ташқи жисмоний белгилари танлана бошланди. демак, инсоннинг тирик табиатдан узоқлашган сари ҳайвонларга нисбатан бўлган эмоционал муносабати …

лланган тилшунослар, албатта, анология ҳодисасига тўхталиб ўтишади. аналогия мавжуд бўлган эски намуна асосида янги шакл ва бирлик ясашдир. ушбу ҳодиса тил грамматик қурилишини мукаммаллаштирувчи, грамматик шакллар тизимини тил тараққиётининг ички қоида -қонуниятларига асосан ривожлантирувчи воситадир. хосланиш (аналогия) жараёнининг кўчиши маъно ва мазмун доиралари муносабатининг мос келиш тамойилига бўйсунади. бу бир турдаги грамматик кўрсаткичларнинг бир хил маъно ифодаланишини ва худди шунингдек бир хил маъно бир турдаги шакллар томонидан ифода топишини назарда тутади. ушбу ҳодиса феъл бошқаруви тизимида ҳам яққол намоён бўлади, зеро, бир лексик – семантик гуруҳдаги феълларнинг тўлдирувчилар билан бирикуви қарийб бир хил шаклда амалга ошади. хуллас, муҳокама қилинаётган масалани турли ёндашувлар асосида талқин қилиш мумкин. бу, биринчидан, алоҳида лексемаларнинг маъно тараққиёти, уларнинг омоним, кўпмаънолиги хусусиятларининг алоҳида даврдаги белгилари таҳлили бўлса, иккинчидан, бошқарув алоқасини юзага келтирувчи шакллар вариантлилигининг структур – семантик таҳлилидир. бинобарин, феъл бошқаруви тизимида юзага келадиган қатор аналогия қонуниятининг бузилиш ҳолатларига сабаб тилнинг тарихий ҳодиса сифатида доимий равишда …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "лингвистик таҳлил методларининг яратилиши ва қўлланилиши"

1405935236_57103.doc лингвистик таҳлил методларининг яратилиши ва қўлланилиши лингвистик таҳлил методларининг яратилиши ва қўлланилиши режа: 1. анъанавий лисоний таҳлил методларининг қўлланилиши 2. америка тилшунослигининг таянч пойдевори анъанавий лисоний таҳлил методларининг қўлланилиши луғат таркиби диахроник нуқтаи назардан тадқиқ қилинганда, маълум турдаги луғавий бирликларнинг семантик таркибидаги ўзгаришлар аниқланади. бирор бир сўз туб маъносини йўқотиб, фақат кўчма маъносини сақласа, сўз маъносининг тўлиғича йўқолиши ҳодисаси рўй беради. бундай ҳолларда кўчма маъно синхрон таҳлил нуқтаи назаридан асосий маъно деб қаралиши лозим. маъно торайиши эса тарихан семантик силжишнинг бир туридир (масалан, ёшлар жаргонида pille «таблетка» сўзи фақатгина «ҳомиладорликка қарши дори» маъносида...

DOC format, 126.5 KB. To download "лингвистик таҳлил методларининг яратилиши ва қўлланилиши", click the Telegram button on the left.

Tags: лингвистик таҳлил методларининг… DOC Free download Telegram