гап

DOC 158,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1405919088_56974.doc гап гап режа: 1. гап коммуникатив нутқий бирлик 2. гапда шакл ва мазмун муносабати 3. лисоний сатхда гап булаклари гап коммуникатив нутқий бирлик сифатида тилдан фойдаланиш фикрни шакллантириш ва баён қилишдан иборатдир. бу эса гап орқали амалга ошар экан, демак, тил яхлит вужуд сифатида синтаксисда намоён булади. гап - кишиларнинг бир-бирига фикр, ахборот узатиш учун ишлатадиган асосий бирлик булиб, фикр ифодалашнинг энг оддий ва типик куринишидир. гап сузловчи учун фикр ифодалаш ва ахборот узатиш, тингловчи учун ахборот қабул қилиш воситаси саналади. киши онгида фикр тушунчалар асосида тикланади. бу фикр нутқда гап сифатида юзага чиқади. фикр тушунчалардан ташкил топганлиги каби гап хам тушунчаларнинг формаси саналган суз ва суз бирикмалардан тузилади. гапнинг ташкил этувчилари суз ва суз бирикмаларидир. тилнинг асосий вазифаси одамларнинг бир-бирларини тушунишлари ва гаплашишларида восита булиб хизмат қилишдир. ахборот узатиш ва қабул қилиш воситаси булиш - тилнинг коммуникатив мохиятидир. коммуникация жараёни жамоани тақозо қилади. аниқроғи, муайян тилда ахборот узатиш …
2
йди. бу барча гаплар мутлақ хам фикрий, хам хиссий коммуникациянинг бирлигидан иборатдир деган хулосага олиб келмаслиги лозим. чунки айрим гапларда хиссий муносабат сезиларсиз булса, айримларида соф хиссий коммуникациягина мавжуд булади (ох! вой!). хис-туйғуларни ифодалашда тилдан бошқа воситалар (мусиқа, рақс, имо-ишора) мавжудлиги хам хиссий коммуникациянинг нисбий мустақиллигини курсатади. нутқий гапнинг белгилари. гап, аввало, синтактик тугалланган қурилма эканлиги билан характерланади. бу у орқали ифодаланаётган фикрнинг нисбатан тугалланганлиги билан белгиланади. синтактик тугалланганлик гапнинг кесимлик курсаткичлари билан шаклланганлиги ва тугал охангга эгалигидир. гап кесимга эга булмасдан тугал фикр ифода эта олмайди. масалан, чиройли китоб бирикувида сузловчи назарда тутган ахборот юзага чиқмаган, чунки унинг китоб хақида нима демоқчилиги хали айтилмаган. шу боис мазкур қурилма фикрни ифодалайдиган қурилманинг асосий шакли - кесимликдан холи. туғри, чиройли китоб бирикмасида китобнинг хусусияти хақида ахборот бордек туюлади. аммо у сузловчининг асосий мақсади булган ахборот эмас. у иккинчи даражали ахборот булиб, асосий планда гапнинг якунидан англашиладиган китобнинг, дейлик, борлиги, сотилганлиги ёхуд …
3
мақомига эга булиши керак. синтактик тугалланганлик кесимлик шакли ва урни билан белгиланар экан, бунда тилнинг яхлит вужудлиги яна бир карра яққол намоён булади. тил сатхлардан иборат. тил яхлит вужуд экан, бу сатхлар гапнинг асосий вазифаси булган ахборот узатиш ва қабул қилиш жараёнида бутунлик сифатида иштирок этиши лозим. буни биз гапда курамиз. гапнинг синтактик тугаллиги учун, даставвал, маълум бир мустақил суз ва кесимлик шакли талаб этилади. уқидим бирлиги уқи лексемаси ва -дим кесимлик шакли бирикувидан иборат. демак, бунда тилнинг таркибий узвлари - лексик ва морфологик сатхларининг бирликдаги харакати кузга ташланади. гап, аввало, лексик ва морфологик сатхлар бирлигидир. айтилганидек, гап учун бу икки (луғавий ва морфологик) омил хамкорлиги етарли эмас. унинг учун синтаксиснинг хос омили - синтактик урин зарур булади. синтактик урин эса қурилманинг узига хос тугал оханг билан намоён булишини тақозо қилади. бундан куринадики, фонетик омил синтактик тугалликка якун ясайди. демак, гапда тилнинг барча сатхлари - лексик, морфологик, синтактик ва фонетик …
4
келади. бу суз туркумларининг умумий маъновий табиати ва грамматик хусусиятлари билан белгиланади. масалан, от туркуми купроқ тобе булак (эга, тулдирувчи, аниқловчи) вазифасида келганлиги боис тобеловчи восита булган келишик қушимчалари фақат отга, кесим вазифасида купроқ феъл келганлиги боис кесимлик шакллари фақат унга хосдек тасаввур уйғотади. бу туркумларнинг қайсидир вазифага купроқ хосланганлиги билан белгиланадиган «алдамчи» тасаввурлардир. айтилганлар асосида шундай пировард хулосага келиш мумкин: хар бир суз туркуми муайян гап булаги вазифасига купроқ хосланган булса-да, бу вазифада бошқа туркум сузлари хам келаверганлиги каби, маълум вазифага хосланганлик уни нутқда бошқа мавқе эгаллашдан махрум қилмайди. шу боисдан сузнинг қайси туркумга хослигини белгилашда унинг қайси гап бўлаги вазифасида келиши нисбий, барқарор булмаган асос вазифасини утайди. гапнинг шаклланишида морфологик омил. гапни суз, суз бирикмасидан фарқловчи белги унинг махсус морфологик курсаткич - кесимлик қушимчалари билан шаклланганлигидир. зеро, энг «кичик» гап морфологик шаклланган атов бирлигидир. мисоллар: уқитувчиман. ишладим. бу «кичик» гаплар атов бирлиги (уқитувчи, ишла) дан махрум этилса, бу …
5
зифасини биргаликда қарор топтирувчи - шахс-сон, замон, тасдиқ-инкор, майл категориялари синтезидан иборатдир. уқидим гапида кесимлик шакли махсус курсаткичларга эга булса, бу ер шахар гапида у ноль шакллидир. зеро, бу гапда хам iii шахс, хозирги замон, тасдиқ, аниқлик майли маънолари англашилиб турибди. морфологик шакллардан фақат алоқа-муносабат (синтактик) шаклларигина гап қурилишига дахлдор булиб, улардан фақат кесимлик категорияси гап мохиятига тегишлидир. чунки, кесимлик категориясисиз гап шаклланиши мумкин эмас. гап мохияти «атов бирлигиқкесимлик қушимчалари» тарзидадир. алоқа-муносабатнинг бошқа шакллари (келишик, эгалик) эса гап таркибидаги сузларни боғлаш учунгина хизмат қилиб, сб мохиятини ташкил этишда иштирок этади. гапни шакллантиришда охангнинг роли. нутқий гапнинг мухим белгиларидан бири унинг тугалланган охангга эга булишидир. гапнинг фикрий ва синтактик тугаллиги оханг жихатидан хам тугаллик ва яхлитликни тақозо қилади: тугалланган оханг фикрнинг ва синтактик қурилишнинг тугаллигини билдириб туради. зеро, гап ва гап булмаган нутқий ходиса (суз, сб) ларнинг мухим фарқларидан бири хам тугал булмаган охангга эга булишидир. масалан: 1.келган уқувчи. 2.келган-уқувчи. бу …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "гап"

1405919088_56974.doc гап гап режа: 1. гап коммуникатив нутқий бирлик 2. гапда шакл ва мазмун муносабати 3. лисоний сатхда гап булаклари гап коммуникатив нутқий бирлик сифатида тилдан фойдаланиш фикрни шакллантириш ва баён қилишдан иборатдир. бу эса гап орқали амалга ошар экан, демак, тил яхлит вужуд сифатида синтаксисда намоён булади. гап - кишиларнинг бир-бирига фикр, ахборот узатиш учун ишлатадиган асосий бирлик булиб, фикр ифодалашнинг энг оддий ва типик куринишидир. гап сузловчи учун фикр ифодалаш ва ахборот узатиш, тингловчи учун ахборот қабул қилиш воситаси саналади. киши онгида фикр тушунчалар асосида тикланади. бу фикр нутқда гап сифатида юзага чиқади. фикр тушунчалардан ташкил топганлиги каби гап хам тушунчаларнинг формаси саналган суз ва суз бирикмалардан тузилади. гапнинг ташкил...

Формат DOC, 158,5 КБ. Чтобы скачать "гап", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: гап DOC Бесплатная загрузка Telegram