қушма гаплар таснифи

DOC 156,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1405933841_57082.doc +ушма гаплар таснифи қушма гаплар таснифи режа: 1. қушма гаплар таснифи 2. қушма гапларнинг қурилиш турларига кура таснифи 3. типик куринишли қушма гаплар қушма гаплар таснифи лисоний бирликлар серқирра мохиятли булганлиги боис камида иккита парадигмага киради. шу боисдан бирор бутунликка кирувчи лисоний бирликларни камида икки томондан таснифлаш мумкин булади. қушма гап хам лисоний бирлик сифатида мураккаб табиатли булиб, бу мураккаблик унинг лисоний сатхда тутган урни, таркибидаги содда гапларнинг грамматик шакли ва боғловчи воситалари хамда мазмуний муносабатларининг ранг-баранглиги билан белгиланади. шунингдек, қушма гап турларини хилма-хил асосларда турлича таснифлаш мумкин булади. тасниф асосларининг аниқлиги ва таснифнинг изчил амалга оширилиши масала мохиятини ойдинлаштиришда мухим омиллардан биридир. қушма гапларнинг маъновий ва структур синтаксис нуқтаи назаридан таснифи куп холларда узаро фарқланади. анъанавий синтаксис қушма гаплар таснифида куп холларда уларнинг нутқий белги-хусусиятларига, зохирий аломатларига таянади. структурал синтаксис таснифи эса қушма гапларнинг лисоний мохиятларидан келиб чиққан холда амалга оширилади. қушма гаплар, аввало, содда ва уюшган гаплардан …
2
ган. содда гапнинг энг кичик қолипи [wpm] дан иборат булса, мантиқан қушма гапнинг қурилиш қолипи [1-wpm + 2-wpm + 3-wpm +..n-wpm]дир. қушма гапнинг лисоний қолипи [1-wpm+2-wpm=3-wpm+...n-wpm]эканлигини назарда тутган холда қушма гапнинг энг кичик қолипи учун [wpm+wpm] рамзидан фойдаланилади. қушма гапнинг воқеланиш усулларини белгилашда уч курсаткичга таянилади. 1. [wpm] ларнинг эгаси [е] бор-йуқлигига, бир хил ёки бошқа хил эканлигига. 2. [wpm]лар таркибидаги [w]нинг хусусиятларига (w ларнинг бир хил ёки бошқа-бошқа булиш, бир хил ёки хар хил cуз туркумлари билан ифодаланиши, турланишига кура. 3. [wpm] таркибидаги [pm] ларнинг бир хил ёки қисман бир хил эканлигига кура. [wpm+wpm] қолипининг то нутқий муайян гапларгача булинишларини бундан бошқа улчовлар асосида хам бериш мумкин. масалан, иккита [wpm] нинг боғланиш усуллари ва йуллари, [wpm+wpm] умумий қолипининг турли хил куринишларида таркибий қисмларининг боғланиш хусусиятлари ва уларни боғловчи воситалар, қушма гап таркибига кираётган хар бир [wpm] да тулиқ ухшаш, қисман ухшаш, яқин ва зич аъзоларнинг булиш-булмаслиги, биринчи [wpm] таркибида …
3
оид сузлар билан ифодаланади:1.ёки менинг кунглим хамма вақт ёш, ёки сенга чирой умрбод йулдош. (м. бобоев.) 2.яна нима бало исмлари бор, тилим хам келишмайди. (ойбек.) [pm] га кура [wpm қ wpm] турлари. а) бир хил [pm]ли қурилмалар. хотиним борди, борди. («муштум») б) хар хил [pm]ли қурилмалар. қарайсанми, қарай қолгин. (у. домлажонова.) демак, гап марказини шакллантиришда мухим роль уйнайдиган pm қушма гап таркибидаги содда гапларда бир хил хам, хар хил хам булиши мумкин. шундай холлар хам буладики, pm умумий - битта булиши хам мумкин. бунда энди қушма гап эмас, балки уюшган гап вужудга келади. маълумки, [wpmқwpm] қолипида [pm] таркиби хар хил булган холларда узбек тилининг табиати уни ……қавсдан чиқариш…… имконини беради. чунки узбек, умуман, туркий тилларда, бир неча сузшакллар уюшганда умумий шакл охирги сузшакл таркибида келиши қонуниятига таянсак, бундай гапларнинг қолипи [w, w] pm куринишида булади. мисоллар: 1.келган, кетган эдим. 2.мен уқиган, ёзган эдим. кесимларнинг хар бирига эга қуйилиши билан улар …
4
шма гаплар, лексик-грамматик воситалар билан боғланган қушма гаплар ва лексик воситалар билан бириккан қушма гапларга ажралади. қушимчаларнинг функциясига кура тенг боғловчили ва эргаштирувчи боғловчили боғланган қушма гаплар фарқланади. қушма гап таркибида содда гапларнинг узаро муносабати асосида хам қушма гапларни таснифлаш мумкин. мазмун, грамматик ва интонацион муносабати нуқтаи назаридан қушма гап қуйидаги турларга булинади: 1.таркибидаги содда гаплар бир-бирини мазмун ва грамматик жихатдан тақозо этадиган қушма гаплар: 1.кунлар исиди ва пахталар яна қийғос очилди. 2. ёвларига осмон тутундир, шунинг учун бағри бутундир (х.о.) 3. агар дунёнинг нариги бурчига сизни опичлаб боришга туғри келсайди, мен севина-севина бажарардим.(о.) 4.мен шундай бир иш қилдимки, улгунимча бундан фахрланаман. 2.таркибидаги гаплар бир-бирини мазмуний ва интонацион тақозо этадиган, бироқ, грамматик жихатдан талаб қилмайдиган қушма гаплар: 1. биз етиб келдик, кутубхона очилди. 2. менга пул керак, қаердан оламан? (о). 3. сиз ишонмаяпсиз, ишонмайсиз хам. 4. энди мен бир жумбоқ айтаман, сиздан жавоб кутаман. 3.таркибидаги гаплар бир-бирини на мазмуний, на …
5
ов; айирув б) тобелик эга-кесим; тулдирувчи-тулдирилмиш; аниқловчи-аниқланмиш; хол-холланмиш 5. қўшма гапларнинг ифода мақсадига кура дарак суроқ буйруқ 6. қўшма гап таркибий қисмларининг реаллик ва ирреаллигига кура: реал гаплар ирреал гаплар риторик гаплар (ирреал гапларга яқин туради) қушма гапларнинг қурилиш турларига кура таснифи қушма гапларнинг умумий лисоний қолипи [wpmvwpm] булиб, у қуйидаги яна учта оралиқ куринишларга ажралади: [wpm , wpm], [wpm wpm], [wpm wpm] бу оралиқ куринишлар бир қарашда анъанавий боғлов-чисиз, эргаш гапли ва боғланган қушма гапларнинг рамзий куринишидек тасаввур уйғотади. (масалан, бахор келди ва гул-лар очилди -[wpm, wpm], бахор келса, гуллар очилади -[wpm wpm] ва бахор келди ва гуллар очилди -[wpm wpm] каби). аслида бу қурилиш қолиплари қушма гап таркибидаги содда гапларни боғловчи воситаларга кура эмас, балки бу содда гапларнинг қушма гап таркибидан чиқарилганда мустақил қуллана олиш-олмаслик белгиси асосида амалга оширилган. бунда, албатта, асос сифатида кесимлик турлари - мкш ва нкш га таянилади. демак, қушма гапларнинг лисоний структур турларини белгилашда …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "қушма гаплар таснифи"

1405933841_57082.doc +ушма гаплар таснифи қушма гаплар таснифи режа: 1. қушма гаплар таснифи 2. қушма гапларнинг қурилиш турларига кура таснифи 3. типик куринишли қушма гаплар қушма гаплар таснифи лисоний бирликлар серқирра мохиятли булганлиги боис камида иккита парадигмага киради. шу боисдан бирор бутунликка кирувчи лисоний бирликларни камида икки томондан таснифлаш мумкин булади. қушма гап хам лисоний бирлик сифатида мураккаб табиатли булиб, бу мураккаблик унинг лисоний сатхда тутган урни, таркибидаги содда гапларнинг грамматик шакли ва боғловчи воситалари хамда мазмуний муносабатларининг ранг-баранглиги билан белгиланади. шунингдек, қушма гап турларини хилма-хил асосларда турлича таснифлаш мумкин булади. тасниф асосларининг аниқлиги ва таснифнинг изчил амалга оширилиши масала мохиятини ...

Формат DOC, 156,5 КБ. Чтобы скачать "қушма гаплар таснифи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: қушма гаплар таснифи DOC Бесплатная загрузка Telegram