uyushgan gap

DOC 50.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405770628_56732.doc uyushgan gap uyushgan gap reja: 1. uyushgan gaplarning lisoniy tizimda tutgan o’rni 2. [pm] uyushtiruvchi vosita sifatida 3. [wpm] uyushtiruvchi vosita sifatida 4. [w] yoki [pm] kengaytiruvchilari bilan farqlanuvchi uyushgan gaplar uyushgan gaplarning lisoniy tizimda tutgan o’rni. o’zbek tilshunosligida uyushish hodisasi bilan bog’liq uchta hodisa mavjud: gapda uyushgan so’zshakllar qo’shma gapdagi uyushiq gaplar uyushgan gaplar. uyushiqlik umumiy holat bo’lib, sodda gapga ham, qo’shma gapga ham xosdir. sodda gapda so’zshakllar uyushib kelsa, qo’shma gapda so’zshakllar, sodda gaplar uyushib keladi. aytilganidek, uyushiklik ikki birlik (unsur)dan iborat bo’ladi: uyushtiruvchi unsur. uyushuvchi unsur. bu ikki unsur barcha uyushish hodisalarida mavjud bo’ladi. xo’sh, uyushgan gap nima va u uyushiq gaplardan nimasi bilan farqlanadi? ma‘lumki, har qanday gap grammatik yoki semantik-funktsional shakllangan bo’lishi lozim. shu bois ular kesimga ega bo’lib, bu kesim wpm (kesimlik ko’rsatkichlari bilan shakllangan atov birligi) yoki wp (semantik-funktsional shakllangan gap) tarzida bo’lishi lozim. wpm sodda gaplarda bitta, qo’shma gaplarda esa birdan …

umumiy pm ga ega bo’lgan birdan ortiq w dan tashkil topgan gaplar ham tilimizda mavjud. bunday gaplar uyushgan gaplar deyiladi. yo’l-yo’lakay shuni aytib o’tish kerakki, uyushgan gaplar uyushiq kismli qo’shma gaplardan farqlanadi. buning uchun quyidagilarni qiyoslaymiz: 1. bahor kelsa, bog’lar yashnasa, sayilga chiqamiz. gapning qolipi: [((e1-wpm)- (e2-wpm)-(e3-pm)] 2.bahor kelsa, bog’lar yashnaydi va sayilga chiqamiz. (e1+wpm1) ((e2+wpm2)(e+wpm)) bu ikkala gap uyushiq qismli qo’shma gapdir. birinchi gapda ergash gaplar (bahor kelsa, bog’lar yashnasa) uyushib, bosh gapga tobelanib kelgan. ikkinchi gapda esa bosh gaplar (bog’lar yashnaydi va sayilga chiqamiz) uyushib kelgan va ergash gap (bahor kelsa) ularga bab-baravar tegishlidir. bular uyushiq gaplardir. ma‘lum bo’ladiki, uyushiq gaplar qo’shma gaplar tarkibida bo’ladi. uyushgan gaplar esa o’zbek tilida sodda va qo’shma gaplar orasidagi alohida sintaktik qurilmadir. u kesimdagi w si birdan ortiqligi bilan qo’shma gapga, pmning bittaligi bilan esa sodda gapga yaqinlashadi. sodda va qo’shma gapni belgilashda asosiy omil gapda nechta shakllangan kesimning mavjudligidir. eganing bor-yo’qligi, …

da ular (w va pm) ning kengaytiruvchilari ham mujassamlangandir. sodda gap : [w pm] uyushiq kesimli sodda gap : [w1 -w2]pm qo’shma gap : [wpm - wpm] uyushgan qismli qo’shma gap [([wpm] [wpm]) [wpm]] yoki: (wpm] ([wpm] [wpm]). 5. uyushgan gap. [((e +w2) (e2+w2)) pm] uyushgan gaplarga misollar keltiramiz: 1.otam rais, onam brigadir bo’lgan edi. 2.do’kondorlarning ba‘zilari kitob o’qib, ba‘zilari tasbeh o’girib ba‘zilari esnab o’tirishardi. 3.uning qo’llari ishda, ko’zi shudgorda, ammo xayoli zebixonda edi. 4. chakkasi tirishib, ko’zi qizarib ketdi. uyushgan gapdagi umumiy bo’lak pm ni har bir shakllanmagan w ga alohida-alohida qo’shish bilan osongina qo’shma gap hosil qilish mumkin: qiyoslang: 1.chakkasi tirishib, ko’zi qizarib ketdi - uyushgan gap. chakkasi tirishib ketdi va ko’zi qizarib ketdi - qo’shma gap. ayrim hollarda uyushgan gaplarda ham pm nol shaklda bo’lishi mumkin: u baroqqosh, ko’zi chaqchaygan, afti ishshaygan. gap mazmundan nol shakl oxirgi so’z shaklda ekanligi sezilib turibdi. bunga gapni o’tgan zamonga aylantirish …

4.siddiqjon o’ziga bundoq savol bermas va bundoq savol xayoliga ham kelmas edi. (a.q.) 5.sayyora birinchi, ukam ikkinchi ekan. («tong yulduzi».) 6.ahmad tikuvchi, salim bog’da qorovul emishmi? 7.alpomishu rustamlar sizga yor, ravshanbek va avazxonlar madadkor bo’lsin. 8.doklad ishning borishi, munozara esa butunlay boshqa masala haqida. wpm uyushtiruvchi vosita sifatida. 1.yaxshi topib, yomon qopib so’zlar. (maqol.) 2.onasi o’qisin, opasi ishlasin dedi. (m. ismoiliy.) 3.savr oyining bulutlari havoda o’kirib, sellar quyib utdi. (oybek.) 4.jamshid bittalab, jahongir juftlab sanay boshladi. 5.nilufar kitob, feruza jurnal o’qib o’tirardi. 6.mehnatdan do’st, g’iybatdan dushman ortar. 7.qiziq, irodani akbar, akbarjonni gulchehra sevadi. 8.seni endi azroil ham uradi, shayton ham. 9.uning kelganini na qurbon ota payqadi, na siddiqjon (a.q.) [w] yoki [pm] kengaytiruvchilari bilan farqlanuvchi uyushgan gaplar. 1.erta yog’ib o’tgan yomg’ir chang va yomg’irni yuvib ketgan, daraxtlarning yaproqlari tiniq va toza edi. 2.uyg’onganda suyaklari zirqirar, u o’zini lanj tuyardi. 3.axmoq horiganini bilmas, ko’sa qariganini. 4.axmoq qizini maqtar, tentak o’zini (maqol). …

biyotlar: 1. ne‘matov h. va b. o’zbek tili struktural sintaksisi. -t.: universitet, 2000. 2. mengliev b. o’zbek tilining struktur sintaksisi –qarshi., 2003. 3. g’ulomov a., asqarova m. hozirgi o’zbek adabiy tili. sintaksis. -t.: 1989. 4. o’zbek tili grammatikasi. ii tom. sintaksis. - t.: fan, 1975. - 548 b. 5. www.ziyonet.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "uyushgan gap"

1405770628_56732.doc uyushgan gap uyushgan gap reja: 1. uyushgan gaplarning lisoniy tizimda tutgan o’rni 2. [pm] uyushtiruvchi vosita sifatida 3. [wpm] uyushtiruvchi vosita sifatida 4. [w] yoki [pm] kengaytiruvchilari bilan farqlanuvchi uyushgan gaplar uyushgan gaplarning lisoniy tizimda tutgan o’rni. o’zbek tilshunosligida uyushish hodisasi bilan bog’liq uchta hodisa mavjud: gapda uyushgan so’zshakllar qo’shma gapdagi uyushiq gaplar uyushgan gaplar. uyushiqlik umumiy holat bo’lib, sodda gapga ham, qo’shma gapga ham xosdir. sodda gapda so’zshakllar uyushib kelsa, qo’shma gapda so’zshakllar, sodda gaplar uyushib keladi. aytilganidek, uyushiklik ikki birlik (unsur)dan iborat bo’ladi: uyushtiruvchi unsur. uyushuvchi unsur. bu ikki unsur barcha uyushish hodisalarida mavjud bo’ladi. xo’sh, uyus...

DOC format, 50.0 KB. To download "uyushgan gap", click the Telegram button on the left.

Tags: uyushgan gap DOC Free download Telegram