turkiy tillarning tovush tizimi

DOC 91,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1405767327_56668.doc turkiy tillarning tovush tizimi turkiy tillarning tovush tizimi reja: i. kirish turkiy tillarni o`rganish tarixi ii. asosiy qism 1. qadimgi turkiy tillarning o`ziga xos xususiyatlari. 2. turkiy tillarda unlilar va undoshlar sistemasining tasnifi 3. fonetik qarashlar mahmud koshg`ariyning nazmida 4. alisher navoiy davrida fonetik qarashlarning o`ziga xosligi 5. jadid olimlarining o`zbek tili tovush tizimida turkiy tillarning ta`siri haqidagi fikrlari. iii. xulosa. turkiy tillar tovush tizimini o`rganishda asosiy maqsad. i. turkiy tillarni o'rganish uzoq davrlarga borib taqaladi. turkiyshunoslikni xi asrda mahmud qoshg'ariy boshlab berdi. o'zining "devonu lug'atit turk" asarida olim (qomus istambulda ahmad rif at tomonidan 1915-1917-yillar (iii tomlik) da nashr qilingan, shuningdek, sim atalay (divanu lug'at-it-turk terkumesi) va c.bchoskelmann (mittelturkisscher wortschatz nach mahmud al-kasgaris divan lug'at-at-turk) tomonidan tarjima qilingan) asosan uyg'ur, xakas, qipchoq va o'g'uz tillari materiallari asosida qiyosiy-tipologik tadqiqotlarni yuzaga chiqargan. asarda qirg'iz, qipchoq, uyg'ur, tuxsi,yag'mo, chigil, igrak, charuk, yemak, boshqird tillari va xalqlari qarindosh deyiladi. bulg'or va …

amaxshariyning (1143-yilda vafot etgan) "muqaddimat al-adab" nomli filologik asari arab-fors-turk-mo'g'ul tillari lug'ati sanaladi. v.v.bartoldning aniqlashicha, bu lug'atning turkiy qismi eramizning xii-xiii asrlari adabiy turkiy tilini aks ettiradi. al-andalusiy (arab tilshunosi) yaratgan lug'at va grammatikada qipchoq (kuman yoki poloves) tilining o'g'uz (turkman) till bilan qiyosan elementlari mavjud. jamoliddin ibn muxannaning "xil'at ul-lison va halibot ul bayon" asari o'g'uz tillaridan birining lug'at va grammatikasini, shuningdek, fonetik xarakteristikasining bayon etilganligi bilan ajralib turadi. b va m, t va d undoshlarining boshda va n, k va x undoshlarining boshqa pozitsiyalarda kelish xususiyatlari ochib beriladi. jamoliddin at-turkiyning "bulg'at al-mushtak" lug'ati arab-qipchoq tillarini qiyoslash asosida tuzilgan. misrda arab filologlari tomonidan yaratilgan asarlar: xv asr grammatik tadqiqoti "qavanin al-kulmiya li-dabt al-lug'at at-turkiya" (1928-yilda istambulda kilisli rif at tomonidan nashr etilgan) hamda xv asrning filologik asari "kitob at-tuhfatuz zakiya" (1945-yilda istambulda basim atalay tomonidan nashr qilingan)dir. turkiyshunoslikning yana bir tarmog'i xviii va xix asrning 1-yarmidagi rus va garb …

ri ham turkiy tillar leksikasi bo'yicha muhim izlanishlar natijalarini yozib qoldirishgan. v.v.radlov turkiy tillarini qiyosan o'rganish bo'yicha eng mukammal va asosli ishlar yaratgahki, undan keyingi tadqiqotlar v.v.radlov ishlarining davomi va to'ldirilgan ko'rinishlari bo'lib yuzaga chiqdi. olimning "образцы народной литературы тюркских племён" (т. 1-х, спб, 1868-1904), "опыт словаря тюркских наречий". (спб, 1888-1905) kabi asarlari turkiy tilshunoslikda eng qimmatli ilmiy asarlardir. n.f.katanova "опыт исследования урянхайского языка с указанием главнейших родственных отношений его к другим языком тюркского корня" (казань, 1903) nomli tadqiqoti ham fanda ulkan shuhrat qozondi. xullas, turkiy tillarini o'rganish bo'yicha qisqacha sharx shulardan iborat bo`lib turkiy tillar, turkiy xalqlar va ularning madaniyati kabilar olimlarni qiziqtirib kelganligini dalillaydi. ii. kadimgi turkiy tillarning fonetik surilishiga xos xarakterli belgilaridan biri d-lanishdir. bu davrda turkiy tillarda tarixiy jihatdan qadimgi r-t/d-s/z undoshlarining y ga utish hodisasi paydo bo`ladi va rivojlanadi. masalan, xi asrda y-s/z mosligi maxmud koshgariyning devonida sanab utilgan tillardan fa-sat k.arluk. k.abila ittifok.i tarkibiga …

k ular o`rnida y sullana boshlaganligini ko`rsatadi: adaq. — azaq. — ayaq, adrli —azrildi — ayrild: turk bodun qan`n bolmayn tabrachda adrilt —turk xalqi xoni bilan bo`lmayin tabg`achda ayrildi (tunyuquq, 2, pdn); azrildi (mk, 1, 245 y) olar ikki ayrshd (mk, 1, 268) tidish (tizish)—tiyish (mk, 1, 386), azig` — ayig` (avchi necha al bilse, azr ancha yol bilir — ovchi qancha xiyla bilsa, ayiq ham shuncha qochish yo`lini biladi. (mk, 1, 94 b) sezrek-siyrak (mk, 1. 442 b). kadimgi turkiy tilda 8 ta unli bo`lib: ular bir-biridan qatori, -tor va kengligi, lablanishi va lablanmasligiga ko`ra, farq qiladi: bulardan a, i, o, u orka qator va e, i; o`, u oldi qator unlilardir. keng unlilar -a, e, o, o`, tor unlilar: e, u, o`. lablanmaydigan unlilar -a, e, i. lablangan unlilar; o, o`, u, u. qadimgi turkiy tilining unli fonemalar munosabatidagi bunday miqdoriy tenglik ularning sistemasini kub shaklida ifodilashga imkon …

da juda kam qo`llangan. umuman, turkiy tillar taraqqiyotiga so`z boshida jarangli undoshlarni ishlatishdan qochish xarakterli xol bo`lgan masalan: prof, a. shcherbak tiklagan bir bo`g`inli turkiy bobotil o`zaklari ichida na- (nima) uzagidan boshqa birort sonor yoki jarangli undosh bilan boshlangan o`zak uchramaydi, (bundan y bilan boshlangan uzaklar mustasno). xozirgi, turkiy tillarda jarangli undoshlar bilan boshlanadigan o`zaklar fonetik uzgarishlar natijasida xosil bo`lgan ikkilamchi xodisa. iii. maxmud koshgariy fonetika sohasida ham qimmatli fikrlar yuritadi. garchi u bu sodda maxsus asar yozmagan bo`lsa ham, lekin «devonu lugatit turk» asarida fonetika buyicha juda kup materiallar bor. u, avvalo, xozirgi tilshunoslikda fonema atamasi bilan yuritiluvchi fonologik birlikni, tovush tipini juda yaxshi farqlagan. shuning uchun ham muallif eng kichik fonetik birlikning fonologik funksiyasiga so`z tarkibida kelib, ma'no farqlash vazifasiga katta e'tibor beradi. tovush tiplarini belgilashda tovushlarning ma'no farklash vazifasini asosiy mezon qilib oladi. ana shu mezon asosida turkiy tillarning fonemalar miqdorini aniqlaydi. fonemalarning yozuvda ifodalanish darajasi, fonema …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"turkiy tillarning tovush tizimi" haqida

1405767327_56668.doc turkiy tillarning tovush tizimi turkiy tillarning tovush tizimi reja: i. kirish turkiy tillarni o`rganish tarixi ii. asosiy qism 1. qadimgi turkiy tillarning o`ziga xos xususiyatlari. 2. turkiy tillarda unlilar va undoshlar sistemasining tasnifi 3. fonetik qarashlar mahmud koshg`ariyning nazmida 4. alisher navoiy davrida fonetik qarashlarning o`ziga xosligi 5. jadid olimlarining o`zbek tili tovush tizimida turkiy tillarning ta`siri haqidagi fikrlari. iii. xulosa. turkiy tillar tovush tizimini o`rganishda asosiy maqsad. i. turkiy tillarni o'rganish uzoq davrlarga borib taqaladi. turkiyshunoslikni xi asrda mahmud qoshg'ariy boshlab berdi. o'zining "devonu lug'atit turk" asarida olim (qomus istambulda ahmad rif at tomonidan 1915-1917-yillar (iii tomlik) da nashr qilingan,...

DOC format, 91,5 KB. "turkiy tillarning tovush tizimi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: turkiy tillarning tovush tizimi DOC Bepul yuklash Telegram