tilning uslubiy ko‘rinishlari

DOC 43.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405765340_56626.doc tilning uslubiy ko‘rinishlari tilning uslubiy ko‘rinishlari reja: 1. uslubiyat haqida umumiy ma’lumot. 2. nutqning vazifaviy uslublari: ilmiy uslub, rasmiy-idoraviy uslub, publitsistik uslub, so‘zlashuv uslubi va badiiy uslub. 3. til imkoniyatlarining uslubiy ifodalarda namoyon bo‘lishi. uslub, uslubiyat, nutq madaniyati va uslubiyat. til vositalaridan foydalanish, adabiy til uslubi, ilmiy uslub, rasmiy-idoraviy uslub, publitsistik uslub, so‘zlashuv uslubi, badiiy uslub, fonetik uslubiyat, leksik uslubiyat, morfologik uslubiyat, sintaktik uslubiyat. uslub arabcha so‘z bo‘lib, tartib, sistema demakdir. o‘zbek tilida bu so‘z ma’nosining qamrovi asliga nisbatan bir qadar kengroq bo‘lib, “biror faoliyatni bajarishdagi, boshqarishdagi o‘ziga xos yo‘l” yoki “biror narsa yoki hodisa uchun xos bo‘lgan xususiyatlar” kabi ma’nolari ham mavjud. tilshunoslikda “uslub” atamasi zamirida tilning alohida ma’no anglatish va ifodalash maqsadlariga xizmat qiluvchi fonetik, leksik, sintaktik va frazeologik vositalari tushuniladi. tilshunoslikning tildan foydalanish usullarini o‘rganuvchi tarmog‘i stilistika, ya’ni uslubiyat deb yuritiladi. demak, uslubiyat tilshunoslik fanining alohida sathi bo‘lib, nutq jarayonida til hodisalaridan maqsadga, sharoitga va muhitga …

madaniyati, tildan nutqda e’tibor va ehtiyotkorlik bilan foydalanish shoirona so‘zlar bilan aytganda “har bir so‘zni yor tanlagandek” saylab ishlatish nutq madaniyatining asosini tashkil etadi. uslubiyat bilan nutq madaniyati aynan bir narsa emas, ular bir-birini taqozo etuvchi, bir-birini to‘ldirib, yuksaltirib boradigan alohida – alohida hodisalardir. uslubiyatni o‘rganish tarixi sharqda, jumladan, o‘zbekistonda ham ancha qadimiydir. uslubiyat garchi hozirgiday alohida soha sifatida shakllanmagan bo‘lsa ham, biroq tilshunoslik (sarf, nahv, lug‘at), adabiyotshunoslik (ilmi bade’, sharh tafsir), shuningdek, ilmi insho, ilmi munozara, voizlik san’ati kabi fanlar tarkibida o‘rganib kelingan. abu mansur saolibiyning «muntaxab ul-ijoz vad a’joz» (xi asr), abulqosim al-lays samarqandiyning “risolat ul -istiorat” (xv asr), xondamirning “nomai nomiy” (xv asr), mahmud giloniyning “manozirat ul – insho” (xv asr), sodiq jondoriyning “kitob ul –insho” (xviii asr) kabi asarlari stilistik tadqiqotlarga bag‘ishlagandir. rus tilshunosligida uslubiyat xix asr tilshunoslari a.a.potebnya, sh.balli, k.fossler, keyinchalik v.v.vinogradov ishlarida o‘rganildi. o‘tgan asrning 50-yillaridan boshlab o‘zbek tilshunosligida til uslubiyati bilan bog‘liq nomzodlik …

oirlar badiiy asarlarda tasviriy-ta’siriy vositalarni ko‘proq ishlatadilar. masalan: 1. na’matak-atirguldoshlar oilasiga mansub, bo‘yi 1-1,5 metr, guli yirik, pushti, sariq, kishini o‘ziga jalb qiladigan butadir. hozirgi kunda ekiladigan turfa atirgullarning ko‘pchiligi shu na’matakdan kelib chiqqan. 2. nafis chayqaladi bir tup na’matak, yuksakda, shamolning belanchagida, quyoshga ko‘tarib bir savat oq gul, viqor -la o‘shshaygan qoya labida… (o.) har ikkala matnda ham bir narsa haqida fikr yuritilgan. birinchi matnda botanik olim na’matak o‘simligi to‘g‘risida ilmiy izoh beradi – ta’riflaydi. shoir esa nazmiy misralarda shu butaning rangli obrazini yaratadi, na’matakka ta’sirli, jozibali va shoirona tavsif beradi. demak, adabiy tilda bir-biridan farq qiladigan uslublar mavjud. adabiy tilning ijtimoiy hayotning ma’lum bir sohasida qo‘llanadigan ko‘rinishi adabiy til uslubi deyiladi. uslublar tilning asosiy vazifalari (kommunikativ, ekspressiv)ga ko‘ra bir qancha turlarga bo‘linadi. shunga ko‘ra, ular vazifaviy uslublar deb ham yuritiladi. ya’ni nutq uslublari til ifoda vositalarining maqsadga muvofiq uyushgan sistemasidir. tilshunoslikda nutq uslublarining besh ko‘rinishi mavjudligi va bu …

ning uchun u o‘rganuvchining his-tuyg‘ulariga emas, ongiga, tafakkur –shuuriga ta’sir etadi. ilmiy uslubda har bir fanning o‘ziga xos ilmiy terminlaridan foydalanadi. masalan, tilshunoslikda morfologiya, sintaksis, fe’l, tuslanish, kesim, giponimiya kabi atamalar; matematikada teorema, tenglama, kosinus, sinus, parallelopiped, gipotenuza kabi atamalar; meditsinada analgin, adeopan, glyukoza, validol, penitsillin, glitserin kabi atamalar ishlatiladi. ilmiy uslubda so‘zlar, odatda, o‘z ma’nosida qo‘llaniladi. qoida yoki ta’rifning mazmunini ochishga xizmat qiladigan ajratilgan izoh bo‘laklar, kirish so‘z, kirish birikma va kirish gaplar, shuningdek, ergashgan qo‘shma gaplardan ko‘proq foydalaniladi. gaplarning kesimi, odatda , aniq yoki majhul nisbatdagi fe’llar bilan ifodalanadi; moslashuvli birikmalar deyarli hamma vaqt belgisiz (gap bo‘lagi, unlilar tasnifi, so‘z o‘zagi kabi): sonlar raqamlar bilan; birinchi shaxs birlikdagi kishilik olmoshi (men) ko‘plik shaklida (biz) beriladi. ilmiy uslubda gap bo‘laklari tartibida inversiya uchramaydi. ilmiy uslubga xos bo‘lgan asosiy xususiyatlar deyarli barcha tillarga, jumladan, rus, ingliz, nemis, fransuz va h.larga ham tegishlidir. hukumat idoralari tomonidan chiqarilgan qarorlar, qonunlar,nizomlar, xalqaro hujjatlar, …

i tartibiga rioya qilinadi. publitsistik uslub davriy matbuot, ijtimoiy-siyosiy adabiyot, ommaviy- siyosiy mavzudagi ma’ruzalar uslubidir. bu uslubdan targ‘ibot-tashviqot ishlarini olib borishda keng foydalaniladi. odatda, gazetalarning bosh maqolalari publitsistik xarakterda bo‘lib, ularda kundalik turmushdagi tarbiyaviy, iqtisodiy va siyosiy masalalar yoritiladi. publitsistik nutqda ta’sirchan so‘z va birikmalardan, maqol va hikmatli so‘zlardan, ritorik so‘roq gaplardan, takror, murojaat, undov, yoyiq undalmalar, chaqiriqlardan foydalaniladi. publitsistik uslubda qurultoy, anjuman, deputat, kengash, hukumat rahbarlari, davlat kabi ijtimoiy-siyosiy so‘zlar ko‘p qo‘llaniladi.gap bo‘laklari, ko‘pincha, odatdagi tartibda bo‘ladi, gap kesimlari buyruq va xabar maylidagi fe’llar bilan ifodalanadi. so‘zlashuv uslubi uchun hos bo‘lgan eng asosiy xususiyat bu uslubda adabiy til me’yorlariga rioya qilinishi va nutqning dialogik xarakterda ekanligidir. bu uslub uchun xos bo‘lgan xususiyatlar quyidagilar: 1) uslubiy bo‘yoqdor so‘zlardan foydalaniladi: do‘ndiq, vaysamoq, bashara kabi; 2) nutq jarayonida tovushlarning tushib qolishi, orttirilishi kuzatiladi: matbachi ( matbaachi) mazza (maza), haqqi (haqi) kabi; 3) izohlovchilardan ko‘proq foydalaniladi: salima opa, toshpo‘lat do‘xtir kabi; 4) iboralar, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tilning uslubiy ko‘rinishlari"

1405765340_56626.doc tilning uslubiy ko‘rinishlari tilning uslubiy ko‘rinishlari reja: 1. uslubiyat haqida umumiy ma’lumot. 2. nutqning vazifaviy uslublari: ilmiy uslub, rasmiy-idoraviy uslub, publitsistik uslub, so‘zlashuv uslubi va badiiy uslub. 3. til imkoniyatlarining uslubiy ifodalarda namoyon bo‘lishi. uslub, uslubiyat, nutq madaniyati va uslubiyat. til vositalaridan foydalanish, adabiy til uslubi, ilmiy uslub, rasmiy-idoraviy uslub, publitsistik uslub, so‘zlashuv uslubi, badiiy uslub, fonetik uslubiyat, leksik uslubiyat, morfologik uslubiyat, sintaktik uslubiyat. uslub arabcha so‘z bo‘lib, tartib, sistema demakdir. o‘zbek tilida bu so‘z ma’nosining qamrovi asliga nisbatan bir qadar kengroq bo‘lib, “biror faoliyatni bajarishdagi, boshqarishdagi o‘ziga xos yo‘l” yoki “biror narsa yoki...

DOC format, 43.5 KB. To download "tilning uslubiy ko‘rinishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: tilning uslubiy ko‘rinishlari DOC Free download Telegram