nutq madaniyati va davlat tili da ishyuritish

PPTX 21 pages 1.0 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

powerpoint 演示文稿 nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish mavzu: nutq madaniyati va uslubiyat. o‘zbek tilining vazifaviy uslublari reja nutq uslubi haqida ma’lumot. nutq uslubining turlari o‘zbek tilining vazifaviy uslublari. tayanch tushunchalar nutq madaniyati, nutq uslubi, rasmiy uslub, ilmiy uslub, badiiy uslub, publitsistek uslub, so‘zlashuv uslubi va boshqalar. nutq parchalarining har bir grammatik qurilishi, leksikasi, ohangi jihatidan bir- biridan keskin ajralib turadi. birida rasmiy nutqqa xos leksika, ikkinchisida kundalik hayotda ishlatiladigan so‘zlashuv leksikasi, uchinchisida tilshunoslik ilmiga xos leksika asosiy o‘rinni egallaydi. shu xususiyatlari bilan nutq, uslubiyat tushunchasini hosil qiladi. quyidagi misollar orqali nutq uslublarini tasavvur qilsa bo‘ladi: «...2-modda. har bir inson, har qanday tafovutlaridan qat’i nazar, ya’ni irqi, terisining rangi, jinsi, tili, dini, siyosiy yoki o‘zga e’tiqodlari, moddiy yoki ijtimoiy kelib chiqishi, mulkiy, tabaqaviy yoki boshqa mavqeiga qaramasdan, ushbu e’lon qilingan barcha huquqlar va erkinliklarga ega bo‘lishi lozim. bundan tashqari, inson mansub bo‘lgan mamlakat yoxud hududning siyosiy, huquqiy yoki xalqaro …

2 / 21

ashuv uslubi. 2. rasmiy uslub. 3. ilmiy uslub. 4. publitsistik uslub. 5. badiiy uslub. so‘zlashuv uslubi. bu uslub o‘z leksikasi, fonetikasi, morfologiyasi va sintaksisi bilan xalqning oddiy so‘zlashuv tilini o‘zida aks ettiradi. so‘zlashuv uslubi uchun oddiylik, soddalik, betakalluflik, hayajonlilik xosdir. xalq orasida keng tarqalgan «qosh qorayguncha», «qovog‘ini uyub», «ko‘zini olaytirib», «uchchiga chiqqan» kabi frazeologizmlarda; jo‘ra, og‘ayni, jonginam, oqshom, erta-mertan kabi so‘zlardan; -uvdi (borundi), -chiydi (o‘qigichiydi), -iydi (boriydi, so‘riydi), -chi (dorichi, mashinachi), -qira (sirqiramoq, oqarinqiramoq) kabi ^ yasovchilardan, gapning dialogik, to‘liqsiz, bir tarkibli, so‘z-gap kabi shakllaridan foydalanish so‘zlashuv uslubida bir qadar ko‘proq uchraydi. rasmiy-idoraviy uslub. bu uslub rasmiy hujjatlar til xususiyatlarini o‘zida mujassamlashtiradi. jamiyatdagi ijtimoiy-huquqiy munosabatlar, davlat va davlatlararo rasmiy, siyosiy-iqtisodiy, madaniy aloqalar uchun xizmat qiladi. e’lonlar, qarorlar, qonunlar, sud va davlat idoralari hujjatlari shu uslubda yoziladi. rasmiy uslub hayotda juda keng qo‘llaniladi. shuning uchun uning lug‘ati rang-barang so‘zlardan tashkil topadi. masalan: e’lon bugun kech soat sakkizda mahalla xotin-qizlar kengashining navbatdan …

3 / 21

urli sohalariga aloqador so‘z va atamalarni ko‘proq tasarruf qilish, bayonning ko‘proq mantiqiy dalillarga suyanishi bilan boshqa uslublardan ajralib turadi. ilmiy uslubda tabiat va jamiyat hodisalari aniq, qandaydir qoidalar, formulalar asosida ifodalanadi. ilmiy bayonda fikr mantiqiy va ashyoviy dalillar bilan mustahkamlanib boradi. ilmiy uslubda to‘liqsiz gaplar, bir tarkibli gaplar, so‘z-gaplar deyarli uchramaydi. so‘zlashuvning qisqa dialog turi ham ilmiy uslubda yozilgan asarlar uchun begonadir. ilmiy uslubning ilmiy va ilmiy-ommabop ko‘rinishlari bor. ilmiy ommabop bayon o‘zining leksik tarkibi va sintaksisi bilan xalq ommasiga mo‘ljallangan bo‘ladi. bunday nutqda fanning maxsus sohalariga aloqador atamalar kamroq ishlatiladi, tilga olinganlariga izohlar berib boriladi. «hozirgi davr fonetikasida ikki asosiy usul mavjud: sub’ektiv va ob’ektiv usullar. sub’yektiv usul talaffuzni bevosita (ko‘rish va eshitish) kuzatishdan iborat. bu eng qadimiy va doimo qo‘llash mumkin bo‘lgan usuldir... texnik apparatura yordamida, ya’ni ob’ektiv usul- lar yordamida aniqlanuvchi artikulyatsion-akustik xusu- siyatlar eksperimental fonetik tekshirish yokn nutqni insgrumental tasnif etish deb yuritiladi». «jismning harakati to‘liq …

4 / 21

otga, voqelikka bo‘lgan bunday munosabati dalillarni tanlashda, ularni tahlil qilishda, tilning emotsional-ekspressiv vositalarini tasarruf etishda ko‘rinadi. a b c publitsistik nutqda obrazlilikka katta e’tibor beriladi. tilning tasviriy vositalaridan keng foydalaniladi. til vositalarini tanlash mantiqiylnk va emotsionallik talabiga qarab amalga oshadi. publitsistik nutqqa misol sifatida a. qodiriyning 1920—1936 yillarda yozilgan «hoy, yer yutkur...», «mushtum», «oqsoqlangan emish» kabi, h. olimjonning vatan urushi yillarida bosilgan «men o‘zbek xalqi nomidan so‘zlayman!», «qaytish», «do‘stligimiz haqida» kabi asarlarini, ko‘plab boshqa adiblarning asarlarini ko‘rsatish mumkin. badiiy uslub. badiiy uslub nutqning boshqa uslublaridan dastlab o‘zining obrazliligi va estetik ta’sir etish vazifasi bilan ajralib turadi. badiiy nutqda til leksikasining hamma qatlamlari ishtirok etadi. chunki yuqorida zikr etilgan uslublar ijtimoiy hayotning u yoki bu sohasini ifodalasa, badiiy uslub inson faoliyatining barcha qirralarini o‘zida aks ettiradi, hammaga taalluqli bo‘ladi. unda turli kasb-kor, fan-texnika, xalqning maishiy hayotiga tegishli rang-barang so‘zlar qo‘llaniladi. bu uslubda til vositalari obrazlar va manzaralar yaratadi, kishilarga estetik oziq …

5 / 21

ifodalay olishimiz bilananglashiniladi. 18 mavzu yuzasidan savollar. 1. nutq va uslub tushunchasi nima? 2. nutqning qanday uslub shakllari mavjud? 3. ilmiy uslub qanday xususiyatlari bilan boshq nutq uslublardan farqlanadi? 4. badiiy uslub va so’zlashuv uslubi farqlanish jihatlari mavjud 5. nuqning ilmioy ko’rinishi qanday ko‘rinishga ega. asosiy adabiyotlar 1. n.mahmudov, a.rafiyev, i. yo‘ldoshev . nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish. t. cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi– 2013. 2. r.rasulov, q.mo‘ydinov. nutq madaniyati va notiqlik san’ati. toshkent-2015. 3.m.aminov, a. madvaliyev, n.mahkamov, n.mahmudov, y.odilov. davlat tilida ish yuritish. t. “o‘zbekiston nashriyoti” - 2020. 4. s.jalilov. o‘qituvchi nutqi madaniyati. nukus – 2012. 5. z.m.jo‘rayev. zamonaviy davlat ish yuritish nazariyasi, amaliyoti va boshqaruvni me’yoriy hujjatlar bilan ta’minlash. t. “tafakkur-bo‘stoni” – 2011. qo‘shimcha adabiyotlar: 1. x.jalilov. notiqlik san’ati tarixi. fan. toshkent - 1990. 2.n.mahmudov, a.rafiyev, i.yo‘ldoshev. davlat tilida ish yuritish. t., cho‘lpon, 2010. 3. s.rizayev. ish qog‘ozlarining ayrim namunalari. mehnat. toshkent -1990. 4. e.begmatov. va …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq madaniyati va davlat tili da ishyuritish"

powerpoint 演示文稿 nutq madaniyati va davlat tilida ish yuritish mavzu: nutq madaniyati va uslubiyat. o‘zbek tilining vazifaviy uslublari reja nutq uslubi haqida ma’lumot. nutq uslubining turlari o‘zbek tilining vazifaviy uslublari. tayanch tushunchalar nutq madaniyati, nutq uslubi, rasmiy uslub, ilmiy uslub, badiiy uslub, publitsistek uslub, so‘zlashuv uslubi va boshqalar. nutq parchalarining har bir grammatik qurilishi, leksikasi, ohangi jihatidan bir- biridan keskin ajralib turadi. birida rasmiy nutqqa xos leksika, ikkinchisida kundalik hayotda ishlatiladigan so‘zlashuv leksikasi, uchinchisida tilshunoslik ilmiga xos leksika asosiy o‘rinni egallaydi. shu xususiyatlari bilan nutq, uslubiyat tushunchasini hosil qiladi. quyidagi misollar orqali nutq uslublarini tasavvur qilsa bo‘ladi: «...2-m...

This file contains 21 pages in PPTX format (1.0 MB). To download "nutq madaniyati va davlat tili da ishyuritish", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq madaniyati va davlat tili … PPTX 21 pages Free download Telegram