qadimgi turkiy tilning grafikasi

DOC 88.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405746713_56446.doc qadimgi turkiy tilning grafikasi qadimgi turkiy tilning grafikasi reja: 1. kadimiy turkiy til grafikasi xususiyatlari. 2. turkiy bitiglarda qullangan qadimgi yozuvlar. o’rxun, uyg’ur, sug’diy, moniy, biraxmiy yozuvlari va ularning o’ziga xos jihatlari. tayanch tushunchalar. so’g’d yozuvini (hozirgi tojiklarning avlodlari)so’g’dlar qo’llagan. monaviy yozuvini bobillik moniy (217-273 milod) asos solgan moniy diniga mansub kohinlar qo’llagan. birahmiy - hind yozuvlari. o’rxun va uyg’ur yozuvlari turkiy xalqlarga mansub. o’rxun yozuvi. o’rxun yozuvi turkshunoslikka va yozuv tarixiga oid asarlarda " o’rxun-enisey yozuvi", "enisey- o’rxun yozuvi", "sibir yozuvi", ko’proq "turkiy run(a) yozuvi" deb yuritiladi. bunga o’rxun harflarining qadimgi gsrman xalqlariga mansub run(e) deb ataluvchi yozuvga tashqi jihatdan bir oz o’xshashligi sabab bo’lgan. bu yozuvning sharqda "dulbarchin" nomi bilan yuritilgani haqida mashhur filolog ibn arabshoh (1389-1450) o’zining "ajoyib-l-makdur fi navoyibi taymur" (tsmur falokatlarida qismatning kieikliklari) nomli asarida ma’lumot berada. "xitoyda ulariing (turklarning - a.r.) "dulbarjin" deb ataladigap yozuvi bor. ko’rdim , harf qirq bitta. ko’pligining sababi …

kki ko’rinishga ega. biroq ustki ilgak o’ngga, pastki ilgak chapga qaragan bo’lib, bu o’rxun yodnomalariga xos. ikkinchisida aksincha - ustki ilgak chapga va pastki ilgak o’ngga qaragan:. yenisey bitiglarida har ikkala ko’rinishi ham bor. bu harf til oldi e va til orqa a tonushini bildiradi. a yoki e ekanligini undosh tovushlarni ifodalovchi harflardan bilish mumkin .a harflari so’z boshida ishlatilmaydi. masalan, ata so’zida ikkita harf bo’lib, birinchi t tovushini, ikkinchisi a tovushini bildiruvchi harf bo’ladi. boshqa yozuvdagi yodnomalarni ilmiy ravishda o’qishni ta’minlash maqsadida transliteratsiya va transkripsiyadan foydalaniladi. transliteratsiya (harf ag’darish)da bitigdagi harflar, transkripsiyada esa tovush yoki fonemalar maxsus belgilar bilan aniq beriladi. demaq transliteratsiya yozuvni aniq aks ettirsa, transkripsiya talaffuzni aniq aks ettiradi. a harfining transliteratsiyasi uchun ‘ belgisi kabul qilinadi. 2. i harfi, bu harf bir ilgakli tayokchadan iborat bo’lib, ilgak yuqoriga va o’ng tomonga qaragan: agar ilgak chapga qaragan bo’lib yuqorida bo’lsa, 1, l ni bildiruichi harf, pastda …

oldi o va v unlilarini bildiradi. bu transliteratsiyada belgisi bilan ifodalanadi. 5. e harfi. bu harf o’rxun yodgorliklarida yuq. buning shakli ayqashgan yoki yondashgan ikki yoy yoki burchakdan iborat. bu harf u tovushini bildiradi. quyidagi harflar lab undoshlarini bildiradi: /. pi harfi. bu harf i harfidan ilgagining chap tomonga qaraganligi bilan farqlanadi ] va a fonemasini anglatadi. pi harfi transkripsiyada ham transliteratsiyada ham, p harfi bilan ifodalanadi. harf faqat muayyan bir fonemani bildirganda transkripsiya bilan transli'geratsiya belgisi bir xil bo’ladi. p tovushining oldiga lablangan unli qo’shib talaffuz qilinadigan harf ham bor. o’p harfi bo’lib, b k shakllariga ega. bu transliteratsiyada p harfi bilan beriladi. 2. a6 harfi. bu harfning asosiy ko’rinishi shaklida bo’lib,enisey yodnomalarida tik va yotiq (6 ) shakllariga ega. ab harfi b fonemasining qalin variantini bildiradi. undoshlarning qalin variantini bildiruvchi harflarga esa ikki raqami qo’yib ifodalanadi. shuning uchun ab harfi 6 fonemasining ingichka variantini anglatadi. chap tomondagi birinchi …

$nomalarida ham shakliga ham ega. transliteratsiyada d bilan beriladi. 4. ed harfi – bu harf d fonemasining ingichka variantini anglatadi va x shakliga ega. yenisey yodnomalarda boshqa xil shakli ham bor.transliteratsiyada d bilan ko’rsatiladi. 5. as harfi. bu harf s fonemasining qalin variantini, ba’zan sh ni bildiradi.transliteratsiyada s bilan beriladi. 6.es harfi.bu harf asosan s. fonemasining ingichka variantini anglatadi. 7.zi harfi. bu harf z fonemasini bildiradi va shakllarga ega. transkripsiyada ham, transliteratsiyada ham z bilan beriladi. 8. an harfi- bu harf n fonemasining qalin variantini anglatadi va )...] shakliga ega. yenisey yodnomalarida o’ngga ochilgan ko’rinishi ham bor. transliteratsiyada n bilan ko’rsatiladi. 9. en harfi. bu harf n fonemasining ingichka variantini bildiradi va shakllarga ega. transliteratsiyada n harfi bilan ifodalanadi. 10.ar harfi.bu harf r fonemasining qalin variantini ifodalaydi va shakllarga ega.. ar harfi yon tomonga ag’darilsa arfi \osil bo’ladi. ar uku harfi, ost-ust holatda aq transliteratsiyada r bilan yoziladi. uyg’ur yozuvi. …$

qo’shish paytida paydo bo’ladi. uchinchisi, tugallovchi chiziq bo’lib, bu harfning alohida yoki oxirgi ko’rinishida o’zak negiz va qo’shimchalar oxirida paydo bo’ladi. adabnyotlar: 1r.abdurahmonov,a.rustamov.qadimgi turkiy til.t.:o’qituvchi.1982y 3-6 betlar 2.s.a.baskakov. vvedeniye v izucheniye tyurkyokix yazыkov. m-1962 str 113-117 3.s.b.malov. pamyatniki drevnetyurkskoy pismennosti m -l 1951str. 96-97 4. d.m.nasilov. izucheniye pamyatniki» drevne uyg’urskogo yazыka v otechestvennom vostokovedenii. tyurkologicheyokiy sbornik m 1970 str. 93 5. www.ziyonet.uz

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi turkiy tilning grafikasi"

1405746713_56446.doc qadimgi turkiy tilning grafikasi qadimgi turkiy tilning grafikasi reja: 1. kadimiy turkiy til grafikasi xususiyatlari. 2. turkiy bitiglarda qullangan qadimgi yozuvlar. o’rxun, uyg’ur, sug’diy, moniy, biraxmiy yozuvlari va ularning o’ziga xos jihatlari. tayanch tushunchalar. so’g’d yozuvini (hozirgi tojiklarning avlodlari)so’g’dlar qo’llagan. monaviy yozuvini bobillik moniy (217-273 milod) asos solgan moniy diniga mansub kohinlar qo’llagan. birahmiy - hind yozuvlari. o’rxun va uyg’ur yozuvlari turkiy xalqlarga mansub. o’rxun yozuvi. o’rxun yozuvi turkshunoslikka va yozuv tarixiga oid asarlarda " o’rxun-enisey yozuvi", "enisey- o’rxun yozuvi", "sibir yozuvi", ko’proq "turkiy run(a) yozuvi" deb yuritiladi. bunga o’rxun harflarining qadimgi gsrman xalqlariga mansub run(e) ...

DOC format, 88.0 KB. To download "qadimgi turkiy tilning grafikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi turkiy tilning grafikasi DOC Free download Telegram