qiyosiy – tarixiy tilshunoslik ( komparativistika )

DOC 64.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405748342_56454.doc qiyosiy – tarixiy tilshunoslik ( komparativistika ) reja: 1. qiyosiy – tarixiy tilshunoslik taraqqiyotining to`rt davri. 2. f.bopp qiyosiy – tarixiy tilshunoslikning asoschilaridan biri sifatida. 3. r.rask ilmiy merosi xususida. 4. y. grimm va a.x.vostokovlarning ilmiy faoliyatiga doir. asosiy tayanch tushunchalar: komparativistika haqida, qiyosiy-tarixiy tilshunoslik taraqqiyotining 4 davri, agglyutinatsiya hodisasi, «bobo til» tushunchasining mohiyati. xviii asrgacha til o`zgarmas hodisa deb hisoblangan. aynan mana shu asrdan boshlab, tilga bunday qarash o`zgardi. ya`ni xviii asrning diqqatga sazovor eng katta xizmati shundaki, u tilga o`zgaruvchan, rivojlanuvchan hodisa sifatida baho berdi. aniqrog`i, ushbu davrda sharl` de bros, jan-jak russo, monboddo, adam smit, pristli, gerder va boshqalar tillarning tarixiy taraqqiyoti g`oyasini qo`llab, uni rivojlantirdilar. xix asrning boshlariga kelib, tilshunoslikka alohida fan sifatida qarash g`oyasi qat`iy tus oldi. ya`ni xix asrning birinchi choragida tilshunoslikda faktlarni yig`ish, ularga e`tibor berish g`oyasidan qiyosiy-tarixiy g`oyaga-nuqtai nazarga burilish, o`tish yuz berdi. albatta, xix asrning boshlariga kelib, nuqtai nazarlarning o`zgarishiga …

kelishida fanga tarixiy yondashish yuzaga kelganligi - til hodisalari tarixiylik nuqtai nazaridan izohlana boshlanganligi bilan, tilshunoslikka romantizm g`oyalarining ta`siri, ya`ni jonli tillarning o`tmishini o`rganishga undash g`oyasi bilan hamda sanskrit (qadimgi hind adabiy tili) bilan yaqindan tanishish kabilar tillar o`rtasidagi o`xshashlikni ularning qarindoshligiga ko`ra izohlash mumkinligiga olib keldi. masalan, bengaliyada xizmat qilgan ingliz sharqshunosi va huquqshunosi vil`yam djons (1746-1794) sanskrit tilini yunon va lotin tillariga qiyoslab, ular o`rtasida yaqinlik, qarindoshlik borligi haqidagi fikrlarni, ma`lumotlarni qat`iy aytdi. nemis olimi fridrix shlegel` (1772-1829) esa o`zining mashhur «hindlarning tili va donoligi» asarida sanskrit tilining na faqat lug`at tarkibida, balki grammatik munosabatida ham lotin, grek, german va fors tillariga qarindosh ekanligini, ularning kelib chiqishiga ko`ra umumiy asosga egaligini qayd etadi. demak, tillarni qiyosiy nuqtai nazardan tadqiq qilish, ularga tarixiylik nuqtai nazardan yondashish kabilar qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning maydonga kelishiga, tilshunoslikning alohida, mustaqil fan sifatida qat`iy tan olinishiga zamin yaratdi. ushbu jarayonda qiyosiy-tarixiy metodning yaratilishi hal qiluvchi ahamiyatga …

ng yaratilishidagi xizmatlarini inkor qilib bo`lmaydi. ular qiyosiy-tarixiy metodning ochilishiga jiddiy, chinakam yaqinlashishdi. ammo qiyosiy-tarixiy metodning yaratilishida frans bopp, rasmus rask, yakob grimm, aleksandr vostokovlarning xizmatlari nihoyatda katta bo`lib, ular ijodkor (novator) tilshunoslar sifatida maydonga chiqdi. qiyosiy-tarixiy metod ilmiy-tekshirish usullarining muayyan sistemasi bo`lib, o`z oldiga qarindosh tillarni qiyoslash orqali o`rganib, u yoki bu tilning tarixini, undagi o`zgarishlarni, lisoniy hodisalarning mohiyatini, uning taraqqiyotidagi qonuniyatlarni ko`rsatib berish, tushuntirish vazifasini qo`yadi. hind-evropa tillarini qiyosiy-tarixiy o`rganish tarixi to`rt davrni o`z ichiga oladi: 1. qiyosiy-tarixiy metodning yaratilishidan to yosh grammatikachilargacha bo`lgan davr (xix asrning birinchi choragi-1870 y). 2. yosh grammatikachilar davri (1870-1890 y). 3. yosh grammatikachilar davridan to f de sossyurning «umumiy tilshunoslik kursi» asari va xet yozma yodgorliklarini o`qib, ma`nosini ochib berishgacha bo`lgan davr (xix asrning oxiri va xx asrning ikki o`n yilligi). 4. f. de sossyur g`oyalaridan bizning davrimizgacha bo`lgan davr. birinchi davr, aytilganidek, qiyosiy-tarixiy metodning ochilishidan boshlab, yosh grammatikachilargacha bo`lgan davrni, ya`ni …

. frans bopp. frans bopp (1781-1867) buyuk nemis tilshunosi-sanskrit mutaxassisi, berlin universiteti professori. u 1816 yilda «sanskrit tilining tuslanish sistemasi va uni grek, lotin, fors va german tillaridagi tuslanish sistemasiga qiyoslash» asarini yozdi. f.bopp qayd etilgan tillarda mavjud grammatik shakllarni-tuslanish formalarini qiyoslash asosida ushbu tillar o`rtasidagi umumiylikni, o`xshashlikni ochib berdi. u qiyoslash metodi bilan qiyoslanayotgan tillarning dastlabki holatini, ko`rinishini tiklash mumkin, degan fikrni ilgari surdi. shunga ko`ra 1816 yil to`liq ma`noda qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning tug`ilish-yaratilish yili deb e`tirof qilinadi. f.boppning kashfiyoti, yangiligi nimada? yuqorida aytilganidek, ko`pgina olimlar v.djons, fr.shlegel` kabilar hind-evropa tillari bir bobotildan kelib chiqqan, qarindosh tillar oilasini tashkil qiladi, degan fikrni aytishgan. f.boppning xizmati shundaki, u qarindosh tillarning materiallari asosida sistemaga asoslangan, sistema xarakteridagi umumiy nazariyani qurib berdi. u fe`llarning qo`shimchalarini qiyoslab, hayratlanarli darajaga keldi. ya`ni, ma`lum bo`ldiki, hind-evropa tillarida nafaqat alohida o`xshash hodisalar mavjud, balki ushbu tillarda o`zaro o`xshashlikning, o`zaro muvofiqlikning butun bir sistemasi-grammatik sistemalarning umumiyligi, o`xshashligi mavjudligi …

eski slavyan, got va nemis tillarining qiyosiy grammatikasi» nomli asosiy asarini e`lon qildi. bu asarda sanskrit tiliga asoslangan holda ayrim grammatik formalarning taraqqiyotini va ularning dastlabki manbalarini aniqlash mumkin, degan fikrni ilgari surdi. f.bopp o`z ta`limoti, asarlari bilan o`sha davrda ma`lum bo`lgan barcha hind-evropa tillarining qarindoshligini isbotlab berishga erishdi. uning izlanishlaridan hali u davrda ochilmagan, noma`lum bo`lgan xet, toxar kabi tillargina chetda qoldi. f.bopp tilshunoslikka hind-evropa tillari degan terminni ham olib kirdi. u o`z tadqiqotlarida, asosan, morfologiya bilan shug`ullandi, fonetika, sintaksis-gap shakllari, qo`llanishi, gap tuzilishi kabi masalalarga e`tibor bermadi. f.bopp tillarning qarindoshligi masalasida ham jiddiy xatolarga yo`l qo`ydi. ya`ni u kichik polineziya va janubiy kavkaz tillarini ham asossiz ravishda hind-evropa tillariga kiritdi. rasmus rask. f.bopp bilan deyarli bir vaqtda, ammo unga mutlaqo bog`liq bo`lmagan holda hind-evropa tillarining qiyosiy-tarixiy tadqiqi bilan daniyalik buyuk tilshunos prof. rasmus xristian rask ham shug`ullandi. r.rask 1811 yilda «island tili bo`yicha qo`llanma» nomli birinchi ishini e`lon …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qiyosiy – tarixiy tilshunoslik ( komparativistika )"

1405748342_56454.doc qiyosiy – tarixiy tilshunoslik ( komparativistika ) reja: 1. qiyosiy – tarixiy tilshunoslik taraqqiyotining to`rt davri. 2. f.bopp qiyosiy – tarixiy tilshunoslikning asoschilaridan biri sifatida. 3. r.rask ilmiy merosi xususida. 4. y. grimm va a.x.vostokovlarning ilmiy faoliyatiga doir. asosiy tayanch tushunchalar: komparativistika haqida, qiyosiy-tarixiy tilshunoslik taraqqiyotining 4 davri, agglyutinatsiya hodisasi, «bobo til» tushunchasining mohiyati. xviii asrgacha til o`zgarmas hodisa deb hisoblangan. aynan mana shu asrdan boshlab, tilga bunday qarash o`zgardi. ya`ni xviii asrning diqqatga sazovor eng katta xizmati shundaki, u tilga o`zgaruvchan, rivojlanuvchan hodisa sifatida baho berdi. aniqrog`i, ushbu davrda sharl` de bros, jan-jak russo, monboddo, adam smit, ...

DOC format, 64.0 KB. To download "qiyosiy – tarixiy tilshunoslik ( komparativistika )", click the Telegram button on the left.

Tags: qiyosiy – tarixiy tilshunoslik … DOC Free download Telegram