o’zga gap va uning turlari

DOC 68.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405745732_56430.doc o’zga gap va uning turlari reja 1. o’zga gap haqida tushuncha. 2. ko’chirma gap haqida ma’lumot. 3. o’zlashtirma gap haqida. 1. o’zga gap haqida tushuncha. ba’zan so’zlovchi o’zining gapini o’z nutqida ishlatadi. so’zlovchi nutqida ishlatilgan boshqa shaxsning gapi o’zga gap deyiladi. o’zga gaplar uch xil bo’ladi ya’ni: ko’chirma gap, o’ziniki bo’lmagan ko’chirma gap. 2. ko’chirma gap haqida ma’lumot. o’zgalarning hech o’zgarishsiz aynan berilgan kochirma gap deb ataladi. ko’chirma gap yolg’iz o’zi yoki avtor gapi bilan birgalikda kelishi mumkin. masalan: “alisher navoiy go’zal xatotdir, - dedi faxrlanib zayniddin” ko’chirma gapdan asosiy maqsad boshqa shaxs gapinig barcha leksik, sintaktik, intinatsion xususiyatlarini saqlashdir. masalan: “biz xalqni qutlaymiz, xalq bizni qutlaydi”, -dedi sobolev. ko’chirma gap va avtor gapi o’zaro quyidagicha aloqaga kirishadi. bog’lovchi vazifasidagi so’zlar yordamida aloqaga kirishadi. bunda ko’chirma gap bilan avtor gapini o’zaro bog’lashda demoq fe’lini deb (deya), degan shakllarda xizmat qiladi. “hatto qurt-qumursqa ham yashash uchun kurashadi”, -degan gapi keldi. …

’simlik qancha yosh bo’lsa, yangi sharoitda shunchalik tez moslashadi”. 2. o’qituvchi so’radi: oybekning “qutlug’qon” pomanidagi yo’lchi obrziga kim harakteristika bergan?. 1. ko’chirma gap avtor gapidan oldin keladi. bu vaqtda avtor gapidagi bo’laklarinversiyaga ychraydi: kesm sostavi oldin, ega sostavi keyin keladi. avtor gapining kesimi ko’pincha deb aytdi, so’radi, gapirdi, dedi, der edi kabi fellar bilan keladi. ko’chirma gap avtor gapidan oldin kelganda, ko’chirma gapdan keyin qo’shtirnoq yopiladi. agar ko’chirma gap darak gap bo’lsa, qo’shtirnoq yopilgach, vergul hamda tire qo’yiladi. agar ko’chirma gap so’roq yoki undov gap bo’lsa, qo’shtirnoq yopilish oldidan shu belgilarning o’zi qo’yiladi: qoshtirnoq yopilgach, tire qo’yiladi. masalan: 1. “mehmonni laziz ovqatlar bilangina emas, shirin latifalar bilan ham kutmoq kerak”, -dedi kulib sultonmurod. 2. “ko’rishgan odam shunaqa siqar ekanmi?”-dedi oyto’ti karimaga. 3. “dunyo mojarolaridan qo’l yuvmoqchi bo’lgan bir otaga keksaygan kunlarida farzand dog’ini ko’rmaslikning o’zi ham mukofotdir!”-dedi va ko’ziga yosh oldi. 4. ko’chirma gap avtor gapning har ikki tomonida keladi. …

apidan keyin esa nuqta va tire qo’yiladi. ko’chirma gapning qolgan qismi bosh harf bilan davom erttiriladi. masalan: “haqiqiy sevgini hech narsaga tenglashtirib ham bo’lmaydi, do’stim,-dedi elmurod.-sevgi-kishining eng yuksak bebaho orzusi” 3) ko’chirma gap bo’lingan joyda so’roq yoki undov belgisi bo’lsa, bu belgilar o’z o’rnida saqlanadi va shundan keyin tire qo’yiladi. avtor gapidan so’ng esa nuqta va tire qo’yilib, ko’chirma gapning qolgan qismi bosh harf bilan davom ettiriladi ettirildi. masalan: “ishing yirik, - o’sarjon”! –qichqirdi o’tkinchi, otboqar qo’ziboy-g’o’zang dastlab mazasi yoq edi, nazarimda: xayronman, birdan avj olib ketdi. 4) ko’chirma gap avtor gapining o’rtasida keladi. bu vaqtda avtor gapining “ega sostavi esa avtor gapidan keyin keladi”. ba’zan kesim sostaviga oid to’ldiruvchiyoki hol kochirma gapdan oldin kelishi ham mumkin. ko’chirma gap avtor gapining ichida kelganda, vtor gapi bo’lingan joyda ikki nuqta qo’yiladi va qo’shtirnoq ochilib ko’chirma gap bosh harf bilan boshlanadi: ko’chirma gap oxirida qo’shtirnoq yopiladi. bundan keyin: 1) ko’chirma gap darak …

re qo’yiladi. -juda shod ko’rinasiz, manzura. -shundaymi? dedi manzura o’zining quvochli kayfiyatini endi sezgandek. – sendan juda minnatdorman, maruse, meni kechgacha kutibzan. -ovqatingiz sovimasin. -kel, o’tir, birga ovqatlanamiz. izoh. o’zgalarning ayrim so’zlari, ko’chma ma’noda ishlatilgan so’z va birikmalar ham qo’shtirnoq ichiga olinib, kichik harf bilan yoziladi, lekin bular ko’chirma gap hisoblanmaydi. masalan: onda-sonda aravalar g’ijirlab, “po’sht-po’sht” degan tovushlar eshitiladi. o’ziniki bo’lmagan ko’chirma gap ba’zan o’zining fikri avtorgapisiz ko’chirilib, so’zlovchi ishtirok etmasdan bayon qilinadi. bu vaqtda avtor ko’chirma gapdagi so’zlovchi sifatida ishtirok qiladi. bunday gaplar ko’proq badiy asarlarda uchraydi: rais keng kabinetida bir o’zi qoldi. u shiliq etib divanga tashlandida, a’zoyi badani bo’shashib ketganday bo’ldi. … mana uzoq davr ichida qilingan gunohlar uchun javob berish vaqti keldi. hozirgach sen bu payt to’f’risida o’ylab ham ko’rmagan eding, qodirov. 3. o’zlashtirma gap o’zgalarning shaklan o’zgartirib bergan gapi o’zlashtirma gap deyiladi. masalan: ko’chirma gap: “men a’lo o’qish uchun butun kuchimni sapf qildim”, -dedi zulfaya. …

avtor gapining kesimi ham odatda, boshqa so’z bilan almashadi. ko’chirma gap: “toshkentda chindan hamqadamim qutlug’ bo’lib ketdi”, - dedi o’ktam hayajon bilan. o’zlashtirma gap: o’ktam hayajon bilan toshkentda chindan ham qadamining qutlug’ bo’lib ketganligini aytdi. agar ko’chirma gapning egasi kishilik olmoshi bo’lsa, o’zlashtirma gapga aylantirishda bu esa o’z olmoshi bilan almashib, egalikaffiksini olib keladi, shundan so’nggina –ning qo’shiladi: ko’chirma gap: “men a’lo o’qish uchun butun kuchimni sarf qildim”,-dedi zulfiya. o’zlashtirma gap: zulfiya a’lo o’qish uchun butun kuchini sarf qilganligini aytdi. ko’chirma gapning kesimi – gan affiksi bilan yasalgan o’tgan zamon fe’li bo’lsa, undan keyin – lik + egalik affiksi + ni qo’shiladi: ko’chirma gap: “maktab tajriba er maydonchasiga turli xil ekinlar ekansiz”, - dedi o’qituvchi. o’zlashtirma gap: o’qituvchi maktab tajriba er maydoniga turli xil ekinlar ekkanliklarini aytdi. 2. ko’chirma gapning kesimi – yomg’ir, - yap bilan yasalgan hozirgi zamon fe’li bo’lsa, zamon yasovchisi yotgan affikasiga almashtiriladi, so’ng – lik + …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’zga gap va uning turlari"

1405745732_56430.doc o’zga gap va uning turlari reja 1. o’zga gap haqida tushuncha. 2. ko’chirma gap haqida ma’lumot. 3. o’zlashtirma gap haqida. 1. o’zga gap haqida tushuncha. ba’zan so’zlovchi o’zining gapini o’z nutqida ishlatadi. so’zlovchi nutqida ishlatilgan boshqa shaxsning gapi o’zga gap deyiladi. o’zga gaplar uch xil bo’ladi ya’ni: ko’chirma gap, o’ziniki bo’lmagan ko’chirma gap. 2. ko’chirma gap haqida ma’lumot. o’zgalarning hech o’zgarishsiz aynan berilgan kochirma gap deb ataladi. ko’chirma gap yolg’iz o’zi yoki avtor gapi bilan birgalikda kelishi mumkin. masalan: “alisher navoiy go’zal xatotdir, - dedi faxrlanib zayniddin” ko’chirma gapdan asosiy maqsad boshqa shaxs gapinig barcha leksik, sintaktik, intinatsion xususiyatlarini saqlashdir. masalan: “biz xalqni qutlaymiz, xalq b...

DOC format, 68.0 KB. To download "o’zga gap va uning turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zga gap va uning turlari DOC Free download Telegram