o'zlashma gap va o'zga gap

PPTX 15 pages 198.7 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 198.7 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: ko’chirma gap va o’zga gap. mavzu: ko’chirma gap va o’zga gap. reja: 1. o’zlashma gap haqida umumiy ma’lumot. 2. ko’chirma gap haqida umumiy ma’lumot. 3. o’zlashgan gap va ularda ishlatiladigan tinish belgilari. o’zga gap: so’zlovhi hamma vaqt ham o’z fikrinigina bayon etib qolmaydi, u ba’zan gapini ham o’z nutqi ichida ishlatadi. o’zganing gapini ifoda etuvchi shaxs avtor, uning gapi esa avtor gapi deyiladi. avtorning ma’lum shaxs fikrini o’z nutqi ichida keltirishi o’zganing gapi deyiladi. gap ifoda qilinayotgan shaxs so’zlovchi sanaladi. ba’zan avtor gapi ham o’zganing shaklida beriladi. bunda uning fikri o’zganing gapi va avtor gapining biriktiruvchi grammatik vositalar bilan boog’lanadi. misollar: men nima qilishimni bilmayman. «bu yoqda nima qilib yuribsiz»-dedim. mening yo’qlab kelganimni ko’rsa, dalda bo’lar biron so’z aytsam, zoraki darmon bo’lsa, deb kutdim. (a.q.) u yoki bu shaxsning gapi faqat o’quvchining gapi shaklidagina emas, balki qushlar, hayvonlar tovushi yoki ba’zi predmetlarning shovqini hamda ularga nisbatan ishlatiladigan undov va …

2 / 15

shli ekanligini ko’rsatadi. avtor o’zganing mazmunini saqlab, grammatik, leksik xususiyatlarni o’zgartirib bayon qilib bersa, o’zlashtirma gap deyiladi. masalan: astaxov chu bilan suhbat qilishni orzu qilganini, lekin qo’li tegmaganini aytdi. ko’chirma gap. ko’chirma gapdagi mazmun tinglovchiga qaratiladi. ko’chirma gap bir so’zdan, bir ega yoki bir necha gapdan, ba’zan butun bir abzasdan iborat bo’lishi mumkin. avtor gapi esa ko’pincha ikki sostavli birgina sodda gapdan tashkil topadi. qo’shma gap shaklida yoki bir sostavli sodda gap shaklida deyarli qo’llanmaydi. misollar: «qo’rg’on buzilibdi. yigitlarni, suvchilarni to’sishga olib borsin», - deb buyurdi mahkamov. (o.) «hozir hosil uchun kurashning ayni vaqti, - dedi o’ktam jiddiy tus bilan, yaxshi parvarish qilsang, g’o’zani ovqatdan, suvdan toliqtirmasang, kun sayin hosilni ko’rasan».(o) u joy ko’rsatib, mehribonlik bilan murojaat qildi` «kelganingga xursandman». ko’chirma gapning kesimi fel, ot yoki boshqa turkum so’zlari bilan ifodalanadi. quyidagi fellar avtor gapining kesimi bo’lib keladi. gapirish, so’zlash ma’nosini bildiruvchi demak, aytmoq, gapirmoq, so’zlamoq singari fellar. masalan: «ko’p …

3 / 15

malarini, his-tuyog’ularini, hayajonini hamda ayrim mimikalarini ifodalovchi fellar, jon fig’onida nima deyishni bilmay, yerga qaradi va do’nog’illadi, «men yig’latgan emasman… o’zing yig’lagansan». karimqul xuddi shishganday yog’on barmoqlari bilan mo’ylovini birpas buradi, keyin piching qilib to’nog’illadi, «dalada qizlarning ichiga ko’z tashlaydigan odatingiz ham bor ekan, shekilli-» (o.) ko’chirma gapning bir necha o’ziga xos xususiyatlari bor. buyruq mazmunidagi ko’chirma gapda ko’pincha undalma ishtirok etadi va undalmali gapning fel kesimi buyruq mayli formasida keladi. masalan: «og’lim, yaxshisi shuki,-dedi «sakson ota qo’lin siltab,-qolgan ishga qor yog’ar degan qadimgi so’zni unutma». (o.) ko’chirma gapdagi intonaciya uning o’rniga qarab ham turlicha bo’ladi. agar u avtor gapidan oldin kelsa. avtor gapidan ko’ra kuchliroq ohang bilan aytiladi, avtor gapidan oldin qisqa pauza bo’ladi. «qizlar zvenosi bu»-dedi jo’ra. ko’chirma gap avtor gapidan keyin kelsa, to’liqroq pauza hamda balandroq ohang bilan talaffuz qilinadi. jo’ra dedi: «qizlar zvenosi bu». agar avtor gapi ko’chirma gapning o’rtasida kelsa, u gap o’rtasida kelgan kirish …

4 / 15

zmiy asarlar uchun xos paxta deydi kulib tovlanib «sevgan kishi meni maqtasin». (u.) dalalar salomga qo’lin cho’zadi. «marhamat qarindoshlar, aziz mehmonlar» o’zbek tilida bazan o’zgalarning gapi ko’chirma gap xolatidagi emas, «ko’chirma gap+avtor gapi» shaklida ifodalanishi mumkin. ko’chirma gap ichida ko’chirma gap qo’llanib, qo’sh ko’chirma gapni hosil qiladi. yakka qo’llanilgan ko’chirma gap avtor gapi bilan «gap+avtor gapi» yoki «avtor gapi+ko’chirma gap» tuzilsa, qo’sh ko’chirma gap «ko’chirma gap+avtor gapi+avtor gapi» sxemasi tuziladi. masalan: «sodir «har bir ishga tajriba ko’zi bilan qarash kerak», -deydi, -dedi karim. bu misolda birinchi ko’chirma gap (har bir ishga tadriba ko’zi bilan qarash kerak) avtor gapi (sobir deydi) bilan yana ko’chirma gapni tashkil qilib, keyingi avtor gapiga-dedi karim gapiga nisbatan ko’chirma gap bo’lib kelgan. ko’chirma gapga yana misol keltiramiz. «sirdaryodan quyosh ko’tariladi, mamlakatga nur oqadi», -deyishgan edi»,-dedi faxrlanib o’ktam. (o.) demak, bunday gaplarda birinchi darajali va ikkinchi darajali ko’chirma gaplar mavjud bo’lib, ikkinchi ko’chirma gap birinchi gapga nisbatan …

5 / 15

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zlashma gap va o'zga gap"

mavzu: ko’chirma gap va o’zga gap. mavzu: ko’chirma gap va o’zga gap. reja: 1. o’zlashma gap haqida umumiy ma’lumot. 2. ko’chirma gap haqida umumiy ma’lumot. 3. o’zlashgan gap va ularda ishlatiladigan tinish belgilari. o’zga gap: so’zlovhi hamma vaqt ham o’z fikrinigina bayon etib qolmaydi, u ba’zan gapini ham o’z nutqi ichida ishlatadi. o’zganing gapini ifoda etuvchi shaxs avtor, uning gapi esa avtor gapi deyiladi. avtorning ma’lum shaxs fikrini o’z nutqi ichida keltirishi o’zganing gapi deyiladi. gap ifoda qilinayotgan shaxs so’zlovchi sanaladi. ba’zan avtor gapi ham o’zganing shaklida beriladi. bunda uning fikri o’zganing gapi va avtor gapining biriktiruvchi grammatik vositalar bilan boog’lanadi. misollar: men nima qilishimni bilmayman. «bu yoqda nima qilib yuribsiz»-dedim. mening yo’ql...

This file contains 15 pages in PPTX format (198.7 KB). To download "o'zlashma gap va o'zga gap", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zlashma gap va o'zga gap PPTX 15 pages Free download Telegram