o‘zga gapli qurilmalar

PDF 23 pages 1,9 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 1,9 MB

Fayl turi PDF

Pages 23

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

slayd 1 1 “hozirgi o‘zbek adabiy tili” mavzu: o‘zga gapli qurilmalar mavzu: o‘zga gapli qurilmalar r e j a :  1. o‘zga gapli qurilmalarning ilmiy tavsifi va tasnifi masalasi.  2. ko‘chirma gapli qurilmalarning sintaktik tuzilishi.  3. ko‘chirma gap va muallif gapining o‘rinlashuvi.  4. ozlashtirma gaplarning tuzilishi.  5. xulosa. 2  asosiy adabiyotlar: 1. nurmonov a., va boshqalar. o‘zbek tilining mazmuniy sintaksisi. - toshkent: fan, 1992. 2. mahmudov n., nurmonov a. o‘zbek tilining nazariy grammatikasi. - toshkent: o‘qituvchi, 1995.  qo‘shimcha adabiyotlar: 1. asqarova m. hozirgi zamon o‘zbek tilida qo‘shma gaplar. - toshkent: o‘zfa. 1960. 2. abdurahmonov g‘. o‘zbek tili grammatikasi. - toshkent: o‘qituvchi. 1996. 3. abdullayev a. hozirgi o‘zbek adabiy tilida ko‘chirma gapli konstruksiyalar. - toshkent:fan, 1978. - b.9. 4. haydarov m. ko‘chirma gap va muallif gapining joylashishi // o‘zbek tilshunosligiga oid tadqiqotlar. 5- chiqish. -toshkent. 1993. - b.49. 5. abdullayeva d. muallif gapi tarkibi// …

2 / 23

lsa-yu, shuhrat ko‘p bo‘l- sa… mana asl maqsadi qayerda) i. o‘zga gapli qurilmalar tasnifi (asqarova m. hozirgi zamon o‘zbek tilida qo‘shma gaplar. - toshkent: o‘zfa. 1960. –b. 114) 6 ii. o‘zga gapli qurilmalar tasnifi (abdullayev a. hozirgi o‘zbek adabiy tilida ko‘chirma gapli konstruksiyalar. - toshkent:fan, 1978. - b.9.) 1. ko‘chirma gapli qurilmalar. 2. o‘zlashtirma gapli qurilmalar. 3. tematik o‘zga gapli qurilmalar. 4. chog‘ishtirma o‘zga gapli qurilmalar. 5. bilateral o‘zga gapli qurilmalar. 6. aralash o‘zga gapli qurilmalar. 7 1. ko‘chirma gapli qurilmalarda o‘zganing gapi hech o‘zgarishsiz aynan beriladi: “yashang, oshpaz!”- kinoya bilan qichqirdi o‘ktam» (o.) 2. o‘zlashtirma gaplarda o‘zganing gapi grammatik jihatdan o‘zgartirilib, mazmuni saqlangan holda bayon etiladi: o‘ktam qanday yangiliklar borligini so‘radi. (o.) 3. tematik o‘zga gapli qurilmalarda o‘zganing gapi aks etmaydi, faqat uning nima, kim to‘g‘risida gapirganligi bayon qilinadi: u menga hamshahari haqida so‘zlab berdi. 4. chog‘ishtirma o‘zga gapli qurilmalarda so‘zlovchi fikrini bayon qilishda o‘zganing gapiga asoslanadi. o‘zga gap …

3 / 23

i sodda gaplardan tuziladi. ko‘chirma gap kesimi fe’l va ot-kesim shaklida, muallif gapi kesimi doim fe’l-kesim shaklida bo‘ladi. •muallif gapining kesimi, asosan, ayt- moq, gapirmoq, demoq, jabob ber- moq, to‘ng‘illamoq kabi nutq fe’llari- dan tashkil topadi. ko‘chirma gapda hali ifoda etilma- gan, o‘ylangan fikr ifodalanganda muallif gapi kesimi deb o‘yladi, dedi ichida, dedi o‘ziga- o‘zi birikmalari bi- lan ifodalanadi. ko‘chirma gapli qurilmalarning sintaktik tuzilishi 9 1. ko‘chirma gap muallif gapidan oldin keladi: “k.g.”, - m.g. masalan: “qalay, rais ko‘zini ochdimi?” - deb so‘radi qamchi. (h.g‘.) 2. ko‘chirma gap muallif gapidan keyin keladi: m.g: -“k.g.” masalan: kanizak o‘ychan javob berdi: “moskvaga borsam...” (a.q.) 3. ko‘chirma gap muallif gapining o‘rtasida keladi. m.g: “k.g.”,- m.g. masalan: u cholni quchoqlab: “sizni yaxshi bilaman, ota”, - dedi. 4. muallif gapi ko‘chir- ma gapning o‘rtasida keladi. “k.g, - m.g, - k.g.” masalan: “albatta, bora- miz, - dedi u, - bormasak bo‘lmasov”. ko‘chirma gap va muallif gapining …

4 / 23

o‘tadi. •ko‘chirma gap o‘zlashtirma gapga aylantirilganda uning nafaqat sintaktik tuzilishi, balki uslubiy xususiyati ham o‘zgaradi. •undov gap, atov gap, ritorik so‘roq gaplarni o‘zlashtirma gapga umuman aylantirib bo‘lmaydi. o‘zlashtirma gaplarning sintaktik tuzilishi ko‘chirma gap o‘zlashtirma gapga aylantirilganda yuz beradigan o‘zgarishlar 1. ko‘chirma gap kesimi vositasiz to‘ldiruvchiga aylantiriladi. 2. ko‘chirma gap egasi qaratqich aniqlovchiga aylantiriladi. 3. muallif gapining egasi o‘zlashtirma gap egasiga aylantiriladi. 4. ko‘chirma gapdagi undalma vositali to‘ldiruvchiga aylantiriladi. 14 •i. ko‘chirma gapli qurilmalar o‘zlashtirma gapga aylantirilganda muallif gapining bosh bo‘laklari (ba’zan ikkinchi darajali bo‘laklari ham) saqlanib, ko‘chirma gap birikmali to‘ldiruvchiga aylanadi. •ii. ko‘chirma gapli qurilmalar o‘zlashtirma gapga aylantirilganda ko‘chirma gap fe’l kesimining zamoni o‘zgarmaydi. •masalan: “institutda o‘qiyapman”, - dedi u. // u institutda o‘qiyotgan- ligini aytdi. •iii. ko‘chirma gapli qurilmalar o‘zlashtirma gapga aylantirilganda ko‘chirma gapning ot- kesimi o‘zlashtirma gapda to‘ldiruvchiga aylantiriladi. bunday to‘ldiruvchi ekanligini (emasligini) so‘zi yoki •-ligini morfologik ko‘rsatkichini qabul qiladi. masalan: «otam - quruvchi», - dedi u. // …

5 / 23

ifodalangan egasi tushib qoladi. •masalan: sen ishonch bilan aytding: “biz bu kitobni o‘qiymiz”. // sen ishonch bilan bu kitobni o‘qishingizni aytding. •vii. muallif gapining egasi ot bilan, ko‘chirma gapning egasi ii, iii shaxs kishilik olmosh- lari bilan ifodalangan bo‘lsa, o‘zlashtirma gapda muallif gapidagi ega va kesim saqlanadi, ko‘chirma gapning egasi qaratuvchiga, kesimi • -lik affiksini olgan to‘ldiruvchiga aylantiri- ladi. masalan: yigit to‘xtab, shunday dedi: “sen marosimga kech qolding”. // yigit to‘x- tab, uning marosimga kech qolganligingni aytdi. • ko‘chirma gapning egasi i shaxsdagi kishilik olmoshi bilan ifodalangan bo‘lsa, o‘zlashtirma gapda u yo qo‘llanmaydi, yo uning o‘rnida o‘zlik olmoshi (o‘zining) ishlatiladi. 16 •v. ko‘chirma gap o‘zlashtirma gapga aylantirilganda uning faqat kesim shakli emas, balki boshqa bo‘laklari ham sintaktik jihatdan o‘zgaradi. masalan: “u hozir shaharda yashayapti”, – dedi olim // olim uning hozir shaharda yashayotgan- ligini ta’kidladi. •vi. ko‘chirma gapning egasi i shaxs birlikdagi kishilik olmoshi (men) bilan ifodalangan bo‘lsa, o‘zlashtirma gapda …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "o‘zga gapli qurilmalar"

slayd 1 1 “hozirgi o‘zbek adabiy tili” mavzu: o‘zga gapli qurilmalar mavzu: o‘zga gapli qurilmalar r e j a :  1. o‘zga gapli qurilmalarning ilmiy tavsifi va tasnifi masalasi.  2. ko‘chirma gapli qurilmalarning sintaktik tuzilishi.  3. ko‘chirma gap va muallif gapining o‘rinlashuvi.  4. ozlashtirma gaplarning tuzilishi.  5. xulosa. 2  asosiy adabiyotlar: 1. nurmonov a., va boshqalar. o‘zbek tilining mazmuniy sintaksisi. - toshkent: fan, 1992. 2. mahmudov n., nurmonov a. o‘zbek tilining nazariy grammatikasi. - toshkent: o‘qituvchi, 1995.  qo‘shimcha adabiyotlar: 1. asqarova m. hozirgi zamon o‘zbek tilida qo‘shma gaplar. - toshkent: o‘zfa. 1960. 2. abdurahmonov g‘. o‘zbek tili grammatikasi. - toshkent: o‘qituvchi. 1996. 3. abdullayev a. hozirgi o‘zbek adabiy tilida ko‘chirma gapli kons...

This file contains 23 pages in PDF format (1,9 MB). To download "o‘zga gapli qurilmalar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zga gapli qurilmalar PDF 23 pages Free download Telegram