leksikologiya haqida ma‘lumot

DOC 45,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405665976_56146.doc leksikologiya haqida ma‘lumot reja: 1. so’z tilning asosiy birligi ekanligi. 2. so’z va tushuncha. 3. vir va ko’p ma‘noli so’zlar. 4. ma‘no ko’chish. 1.leksikogiya tilning lug’at boyligini o’rganish bilan shugullanadi. leksikologiya fani so’z ma‘nosining o’zgarishi, ya‘ni so’z ma‘nosining kengayishi va torayishi, so’zlarning shakli va so’zning ma‘no munosabatiga ko’ra turlari, ularning xududiy va ijtimoiy qatlamlari, yangi so’zlarning paydo bo’lishi kabi qator masalalarni o’rganadi. leksikologiya semasialogiya, leksikografiya, onomosiologiya, etimologiya, frazeologiya, onomostika kabi bo’limlarni qamrab oladi. semasiologiya til birliklari (til ishoralari) ni ma‘no jixatdan o’rganadi. til ishoralari so’zning shakli va so’zning ma‘nosi jixatidan izoxlanadi (bu o’rinda bizni so’z qiziqtirayotganligi uchun gap shu birlik tugrisida boradi). so’zning shakli deganda uning tarkibidagi tovushlari, suzning ma‘nosi deganda uni tashkil - qilgan tovushlar yigindisidan anglashiladigan ma‘no ko’zda tutiladi. semasiologiya tilning barcha ma‘no bildiruvchi birliklarini o’rganadi. so’z tilning asosiy birligi bo’lib, u xar bir til yarusi tomonidan o’rganilishi mumkin. so’z fonetik jixatdan shakllangan bir butunlikdir; fonema va …

di. boshka signal sistemalaridagi ishoralar esa (masalan, svetoforning yashil, sariq., qizil ranglari) tabiat va jamiyatda boshqa masalalarda xam ishlatilmaydi, rangni ifodalaydi, signal sistemasi ishora sifatida qo’llanishi esa ularning ikkilamchi jamiyat a‘zolari orasida shartlashib, kelishib olingan vazifasidir. ma‘lumki, so’zning moddiy qobigi (tomoni) tushunchaning ishorasi deb karaladi. bu urinda suzning ma‘nosini xam tushunchaning ishorasi deb bo’ladimi? yo’q., albatta. chunki, so’zning ma‘nosi so’z va predmetning birgalikda aks etishidir: so’zning ma‘nosi, tushunchani ifodalamaydi, balki tushunchaning tashkil topishida va rivojlanishidaasos sifatida vositachi xizmatini o’taydi. insonga xos bo’lgan ikkinchi signal sistemasi unga fikrlash jarayonining tarkibiy qismi bo’lmish tushunchalar sistemasini yaratish imkonini beradi. ma‘lumki,ongning bir qismi bo’lgan tafakkur, borliqning faqat mantiliy in‘iqosi bo’lmay, balki narsa va xodisalarni emokional estetik nuqtai nazardan xam aks ettiradi, boshqacha qilib aytganda, odamlarning muloqot uchun tanlagan suzlari tarkibida munosabatlari ham ishtirok etadi, shuning uchun tushuncha tarkibida emosional ma‘noning bo’lishi tabiiydir. tarkibida bunday ma‘nolari bo’lmagan tushunchalar xam bo’ladi, ularga leksema, atom, kosmos, algoritm …

lash zarur. yuqorida aytilganidek, so’zlarning ma‘nosi umumlashtirish xususiyatiga ega bo’lib, bu xususiyat tilga oid ma‘no yoki lug’aviy ma‘no deyiladi. so’zlarning aniq muayyan ma‘nolari faqat nutqda aniq bo’ladi. leksik ma‘no narsa va xodisalar munosabatiga ko’ra quyidagi turlarga ajralishi mumkin: atash ma‘nosi. so’zlarning tildagi asosiy vazifasi narsa va xodisalarni atashdir. atash ma‘nosi deganda leksik ma‘noning ana shu vazifasi tushunildi. atash ma‘nosiga ega bo’lgan so’zlar eshitilganda. kishi kuz o’ngida anglayotgan narsa gavdalanadi: ayiq,, fil. qursatish ma‘nosi. xamma so’zlar xam atash ma‘nosiga ega emas. ayrim so’zlar faqat narsa va xodisalarni ko’rsatishga xizmat qiladi. masalan, o’zbek tilidagi u, bu, shu, rus tilidagi eto, etot, tot kabilar. to’g’ri ma‘no. bo’ ma‘no bevosita atalayotgan narsa va hodisani bildiradi: tog’, daraxt, suv, va boshk.. z.ko’chma ma‘no. xar kanday so’zning ma‘nosi bir nechta kichik ma‘nolar (semalar) dan tashkil topadi. masalan, tulki so’zi yovvoyi yirtqich, chiroyli, ayyor, sut emizuvchi va boshqa semalardan tashkil topgan. ba‘zan ana shu ma‘nolardan biri yetakchi …

qqa zor, zal gurillab kulib yubordi. =>vazifadoshlik - bunda predmetlarning qiladigan yaxshi, ya‘ni bajaradigan vazifasi o’xshatiladi: qanot - qushning qanoti, samolyotning qanoti. 4. so’zlar bir yoki birdan ortiq, ma‘noga ega bo’lishi mumkin. bir ma‘nolilik xodisasi monosemiya. ko’p ma‘nolilik xodisasi esa polisemiya, deb ataladi. xar ikkala xodisa xam so’zning semantik strukturasiga xos xodisalardir. til xodisasi sifatida monosemiyaning emas, balki polisemiyaning o’rganilishi ko’proq nazariy va axamiyatga ega. umumiste‘moldagi so’zlarning asosiy qismi qup a‘nolidir. polisemiya deyarli barcha turkum so’zlarga xos xodisadir. ko’p ma‘nolilik ikki asosiy yo’l bilan paydo bo’ladi: so’zning yangi ma‘no kasb etishi natijasida; ikkinchisi ko’p ma‘noli so’zdan yoki ko’p ma‘noli affiks vositasida so’z yasalishi natijasida. sh. adabiyotlar: shoabduraxmonov va boshk,. «xozirgi o’zbeq adabiyot tili»- 1 qism t.-o’qituvchi- 1980. m. irisqulov. «tilshunoslikka kirish», t.- o’qituvchi-1992. o.azizov. «tilshunoslikka kirish». t.-1963. yu.s.stepanov. «osnov obshego yazkoznaniya». moskva. 1975 yil. 28-43-betlar.

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "leksikologiya haqida ma‘lumot"

1405665976_56146.doc leksikologiya haqida ma‘lumot reja: 1. so’z tilning asosiy birligi ekanligi. 2. so’z va tushuncha. 3. vir va ko’p ma‘noli so’zlar. 4. ma‘no ko’chish. 1.leksikogiya tilning lug’at boyligini o’rganish bilan shugullanadi. leksikologiya fani so’z ma‘nosining o’zgarishi, ya‘ni so’z ma‘nosining kengayishi va torayishi, so’zlarning shakli va so’zning ma‘no munosabatiga ko’ra turlari, ularning xududiy va ijtimoiy qatlamlari, yangi so’zlarning paydo bo’lishi kabi qator masalalarni o’rganadi. leksikologiya semasialogiya, leksikografiya, onomosiologiya, etimologiya, frazeologiya, onomostika kabi bo’limlarni qamrab oladi. semasiologiya til birliklari (til ishoralari) ni ma‘no jixatdan o’rganadi. til ishoralari so’zning shakli va so’zning ma‘nosi jixatidan izoxlanadi (bu o’rinda b...

Формат DOC, 45,0 КБ. Чтобы скачать "leksikologiya haqida ma‘lumot", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: leksikologiya haqida ma‘lumot DOC Бесплатная загрузка Telegram