leksema shakllar тizimi

DOC 163.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405665403_56131.doc l e k s e m a sh a k l l a r т i z i m i leksema shakllar тizimi reja: 1. ot leksemashakllar tizimi 2. sifat leksemashakllar tizimi 3. son leksemashakllar tizimi 4. ravish leksemashakllar tizimi 5. olmosh leksemashakllar tizimi 1- §. leksemashakl lisoniy birlik sifatida leksema va morfema bilan to‘ldiriladigan qolipdan iborat. ana shunday qolipning leksema va morfema bilan to‘ldirilgan holati nutqiy birlikka teng bo‘ladi. demak, leksemashakl lisoniy birlik sifatida mavhum birlik, supersegment birlik, nutqiy birlik sifatida esa aniq birlik, segment birlik deyiladi. leksemashakl dastlabgi tuzma lisoniy birlik bo‘lib, ma'lum bir turkum leksemasining sintaktik vazifa bajara olish darajasida grammatik shakllangan holatiga teng; shunga ko‘ra leksemashakl birlamchi sintaktik birlik deyiladi. leksemashakllar tuzish qoidalari turkumlar bo‘yicha turli ko‘rinishlarda namoyon bo‘ladi. rang-barang leksemashakllar tuzish qoliplari birinchi navbatda morfem paradigmalari mavjud ot leksemalar turkumiga, fe'l leksemalar turkumiga xos. leksemashakl tarkibida noparadigmatik shakl hosil qiladigan morfemalar ham qatnashadi. morfemalarning …

. 2. jismiy (konkret) va fikriy (abstrakt) otlar: daraxt, mikrofon; jahl, ozodlik kabi. jismiy otlar anglatadigan predmetni odatda ko‘z bilan ko‘rib, qo‘l bilan ushlab bo‘ladi; fikriy otlar anglatadigan predmet tasavvur qilinadi. 3. yakka otlar va noyakka otlar: qaldirg‘och, xizmatchi; ko‘z, etik kabi. noyakka otlar o‘z navbatida quyidagi ma'no turlariga ajratiladi: 1) yakka-qo‘sh predmetni anglatadigan otlar: quloq, qo‘l kabi. bunday ot yakka predmetni ham, qo‘sh predmetni ham anglatish uchun ishlatiladi; muhim belgisi - qo‘sh predmetni anglatishi; 2) yakka-ko‘p predmetni anglatadigan otlar: soch, kiprik kabi. bunday otlar yakka predmetni ham, ko‘p predmetni ham anglatadi; muhim belgisi – ko‘p predmetni anglatishi; 3) predmetni to‘da sifatida anglatadigan otlar: o‘rmon, olomon kabi. bunday ot doim bir qancha predmetni yaxlit to‘da sifatida anglatadi. 4. sanaladigan predmetlarning oti va sanalmaydigan predmetlarning oti deb ajratiladi. тurdosh otlarning asosiy qismini sanaladigan predmet otlari tashkil qiladi; sanalmaydigan predmetni anglatadigan otlar oz bo‘lib, asosan modda nomlariga to‘g‘ri keladi; qum, muz, tutun …

sining har ikki shaklida ishlatilaveradi. ayrim kishi turdosh otlari sonlash paradigmasining faqat birlik shaklida ishlatiladi: a) mavhum noyakka otlar: xaloyiq, odamzod, cho‘ponlik kabi; b) faqat yakka shaxsga nisbat beriladigan otlar: dada, ota, ona (o‘z ma'nosida) kabi. ollo leksemasi ham birlik shaklida ishlatiladi. 2. kishi turdosh otlarining jam (juft) turi o‘z ma'nosiga ko‘ra sonlash paradigmasining ko‘plik shaklida ishlatiladi: yigit-qizlar, qiz-juvonlar, opa-singillar, oshna-og‘aynilar kabi. 8- §. 1. narsa atoqli otlari sonlash paradigmasining faqat birlik shaklida ishlatiladi: a) planeta nomlari: yupiter, mars, quyosh, yer, oy kabi; b) joy nomlari: тoshkent, zangota, hadra kabi. bunday atoqli otlar -lar affiksi bilan ishlatilsa, (shunday ataladigan joy va uning atrofi( ma'nosi ifodalanadi; v) tashkilot, idora, gazeta, jurnal nomlari: o‘zbekiston milliy universiteti, "ma'rifat" gazetasi, "g‘uncha" kinoteatri kabi. 2. narsa turdosh otlari asosan sonlash paradigmasining har ikki shaklida ishlatiladi. bunday otlarning quyidagi ma'no turlari odatda faqat birlik shaklida ishlatiladi: a) un, guruch, yog‘ kabi oziq-ovqat mahsulotlarining nomlari; b) oltin, …

di va shu asosda turli ma'no qirralari ifodalanadi. ushbu ot leksemashakl qolipida leksemaning oxirgi tovushi bilan morfemaning bosh tovushi orasida ham zich sintagmatik munosabat voqe bo‘ladi: leksema oxiridagi g, g‘ tovushi bilan morfema boshidagi g tovushi o‘zaro ta'sir qilib, kk, qq tovushlariga aylanadi, natijada g fonemasining k allofonemasi, g‘ fonemasining q allofonemasi voqe bo‘ladi: barg(ga > barkka (barg-ga yoziladi), pedagog(ga > pedagokka (pedagogga yoziladi), bog‘(ga > boqqa (bog‘ga yoziladi), cho‘g‘(ga > cho‘qqa (cho‘g‘ga yoziladi) kabi. o‘zaro ta'sir leksema oxiridagi d tovushi bilan morfema boshidagi d, g tovushi orasida ham yuz beradi, natijada d fonemasining t allofonemasi, g fonemasining k allofonemasi voqe bo‘ladi: daromad ( dan > daromattan (daromaddan yoziladi), daromadga > daromatka (daromadga yoziladi) kabi. 10- §. ot leksemashaklning ikkinchi qolipi uch morfem paradigma ko‘rsatkichlari bilan tuziladi; birinchi qolipdan farqli holda bu qolipda sonlovchi bilan turlovchi oralig‘ida nisbatlovchi (nch) qatnashadi: ol ( s ( nch ( тr. bu qolipda qatnashadigan …

ar ham mavjud. faqat birlik shaklida ishlatiladigan ot leksemalarda nazariy jihatdan 10 nisbatlovchining har biridan keyin 6 kelishik shakli qo‘shiladi: 10x6 = 60 leksemashakl tuziladi. ko‘plik shaklidagi ot leksemaga nisbatlovchilarning -laring-, -lari- shakllari qo‘shilmaydi; nisbatlovchilarning qolgan sakkiz shaklidan keyin olti kelishik shakli qo‘shiladi: 8x6 = 48 leksemashakl tuziladi. ko‘plik shaklida-gina ishlatiladigan ayrim ot leksemalarni nazardan soqit qilsak, ushbu qolip asosida 100dan ortiq leksemashakl tuziladi. bu qolipda uch asos – sonlash asosi, nisbatlash asosi, turlash asosi mavjud: k i t o b l a r i m n i ot leksema morfema, sonlovchi, ko‘plik shakli morfema, nisbatlovchi, i shaxs ko‘rsatkichi morfema, turlovchi, tushum kelishigi shakli asos, sonlash asosi asos, nisbatlash asosi a s o s, t u r l a sh a s o s i o t l e k s e m a sh a k l 11- §. birinchi qolipda bo‘lganidek, bu yerda ham zich sintagmatik munosabat leksema …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "leksema shakllar тizimi"

1405665403_56131.doc l e k s e m a sh a k l l a r т i z i m i leksema shakllar тizimi reja: 1. ot leksemashakllar tizimi 2. sifat leksemashakllar tizimi 3. son leksemashakllar tizimi 4. ravish leksemashakllar tizimi 5. olmosh leksemashakllar tizimi 1- §. leksemashakl lisoniy birlik sifatida leksema va morfema bilan to‘ldiriladigan qolipdan iborat. ana shunday qolipning leksema va morfema bilan to‘ldirilgan holati nutqiy birlikka teng bo‘ladi. demak, leksemashakl lisoniy birlik sifatida mavhum birlik, supersegment birlik, nutqiy birlik sifatida esa aniq birlik, segment birlik deyiladi. leksemashakl dastlabgi tuzma lisoniy birlik bo‘lib, ma'lum bir turkum leksemasining sintaktik vazifa bajara olish darajasida grammatik shakllangan holatiga teng; shunga ko‘ra leksemashakl birlamchi sintaktik ...

DOC format, 163.5 KB. To download "leksema shakllar тizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: leksema shakllar тizimi DOC Free download Telegram