lingvistika va uning turlari. tilning ta‘riflari

DOC 43.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405666111_56149.doc lingvistika va uning turlari. tilning ta‘riflari reja: 1. lingvistika turlari. 2. tilning ta‘riflari. lingvistika termini qator yevropa mamlakatlari: ingliz, frantsuz, nemis, ispan, rus va boshqa tillarda faol qo’llanilib, til haqidagi fanni anglatadi. ushbu so’zning o’zagi lingua bo’lib, til degan ma‘noni beradi. binobarin, lingvistika terminining o’zbek tilidagi muqobili, ma‘nodoshi tilshunoslik bo’lib, ular o’zaro sinonimik munosabatga kirishadi. lingvistika yoki tilshunoslik fani o’ziga xos murakkab ijtimoiy hodisa bo’lgan aloqa qurolini – tilni sistema sifatida – bir butun ob‘ekt sifatida tadqiq va tahlil qiladi. ayni jarayonda u turli ko’rinishlarda, shakllarda namoyon bo’ladi. bu ijtimoiy xarakterga ega bo’lgan tilning mohiyatidan, uni turli tomondan o’rganish, tekshirish lozimligidan va bu ilmiylik printsipi nuqtai nazaridan mutlaqo to’g’ri ekanligidan kelib chiqadi. lingvistika nihoyatda qudratli ma‘naviyat belgisi, millat boyligi bo’lgan tilni o’rganish jarayonida quyidagi ko’rinishlarda namoyon bo’ladi: 1. dinamik lingvistika. dinamik lingvistika, asosan, tilni real mavjudligida, turlicha vazifalarni faol bajarishda, “taraqqiyotda”, o’zgarishda tadqiq qiladi. 2. statik lingvistika. statik lingvistika …

iy bog’liqliklarni, munosabatlarni o’rganadi. 5. sinxronik lingvistika. sinxronik lingvistika statik va struktural lingvistika bilan uzviy boіliq bo’lib, tilning ma‘lum bir davrdagi “qotgan”, “turіun” holatini tasvirlashga xizmat qiladi. 6. diaxronik lingvistika. diaxronik lingvistika dinamik va atomistik lingvistika bilan uzviy boіliq bo’lib, tilning taraqqiyot, til birliklarining esa rivojlanish qonuniyatlari hamda natijalarini o’rganadi. 7.intralingvistika (ichki lingvistika). ichki lingvistika til birliklarining sistem aloqasini, munosabatini ekstralingvistik faktorlarga bog’liq bo’lmagan holda o’rganadi. ichki lingvistikaning tadqiqot manbai bo’lib fonologiya, leksikologiya va grammatika hisoblanadi. 8. ekstralingvistika (tashqi lingvistika). tashqi lingvistika tilning taraqqiyoti va vazifasini ijtimoiy-siyosiy, ijtimoiy-tarixiy, etnik, jo’іrofiy kabi faktorlar bilan boіliq holda o’rganadi. shunga ko’ra ushbu lingvistika tilni ijtimoiy hodisa sifatida tekshiradi. 10. makrolingvistika. makrolingvistika tilni keng doirada, “katta hajmda” olib, uni statistik metodlar asosida tadqiq qiladi. aniqroіi, ushbu soha tilni statistik metodlar, statistik usullar orqali tahlil qiladi. 11. mikrolingvistika. mikrolingvistika til sistemasi tarkibidagi (strukturasidagi) aloqalar, o’zaro munosabatlar va qarama-qarshiliklarni o’rganadi. 12. paralingvistika. paralingvistika bevosita nutq faoliyati …

mazmun birligiga alohida e‘tibor beradi. psixolingvistika lisoniy imkoniyatlar asosida nutqiy birliklarni hosil qilish va qabul qilish, nutq jarayoni (fikr almashtirish-ifodalash va anglash)da ruhiy holatlarga, bunda sharoit (situatsiya), o’xshashlik (analogiya), farqlash (differentsiatsiya), ta‘sirchanlik, so’zlovchi va tinglovchi ruhiy holati masalalariga alohida e‘tibor beradi. 13. sotsiolingvistika. sotsiolingvistika sotsiologiya va lingvistika fanlarining zaruriy va mantiіiy boіliіligidan hosil bo`lib, jamiyat va til (til va jamiyat) munosabati masalasi bilan shuіullanadi. u tilni sotsial – ijtimoiy hodisa sifatida talіin іiladi. shunga ko`ra sotsiolingvistikaning eng muhim, asosiy muammosi tilni-til tabiatini ijtimoiy hodisa sifatida tekshirish, uning jamiyatdagi, tilshunoslik fanidagi o`rni va ahamiyatini belgilashdir. 14. etnolingvistika. etnolingvistika etnografiya va lingvistika fanlarining o`zaro munosabatidan shakllanib, etnik belgi bo`lgan tilga xalі tarixiy taraііiyotining, rivojlanishining, xalі turmush, urf-odatlarining-moddiy va ma‘naviy madaniyatining ta‘sirini, ularning tilda voіe bo`lishini o`rganadi. etnolingvistika til va jamiyat munosabatini tadіiі іilishda etnik faktorlarning o`rni, ahamiyati, roli kabilarni aniіlaydi, etnik va lisoniy omillarning o`zaro ta‘sirini, boіliіligini aks ettiradi. 15. matematik lingvistika. …

oіa іuroli-til orasidagi uzviy, doimiy, zaruriy munosabatni yoritadi. tilning ta‘riflari umumiy nazariy tilshunoslikning asoschisi, til ilmining buyuk bilimdoni yevropalik vilgelm fon gumboldt til masalalariga – tilning ta‘rifi muammosiga alohida jiddiy ahamiyat bergan. aniqrog’i, v.fon gumboldt tilning mohiyatini ochishda, unga asosli ilmiy ta‘rif berishda antinomiya2 metodini (usulini) qo’llaydi. ya‘ni u antinomiya usuli orqali tilning mohiyatini, tabiatini ilmiy yoritib berishga harakat qiladi va bu jarayonda til sistemasiga nisbatan bir qator antinomiyalarni qayd etadi. bular: 1.til va tafakkurning o’zaro dialektik munosabati, ya‘ni a) til va tafakkur o’zaro ajralmas, bir butundir; b) til va tafakkur o’zaro “ajraluvchi”, ichki qarama-qarshilikka egadir. boshqacha aytganda, til tafakkurni, fikrni ifodalash uchun xizmat qiladi. tafakkur (fikr) til orqali yuzaga chiqadi. tilsiz tafakkur, tafakkursiz til yo’q. ayni vaqtda til (til materiali) moddiy, tafakkur esa ruhiy (psixik). til tashqi (shaklan), tafakkur esa ichki, til aniq (eshitish va ko’rishga ko’ra), tafakkur esa mavhum, til-real, tafakkur esa- irreal. 2. til – faoliyat, harakat, …

hkil qiladi. 3. tildagi ijtimoiylik (sotsiallik) va shaxsiylik, alohidalik (individuallik) orasidagi antinomiya. til individga, shaxsga tegishli bo’lgani holda, ayni vaqtda, o’zida ijtimoiy (sotsial) jarayonlarni, faktorlarni aks ettiradi, ma‘lum bir jamiyat uchun umumiydir. 4. til muayyan sistema sifatida mavjud bo’lgani holda, ayni vaqtda, nutq faoliyatining alohida aktlari ko’rinishida voqelashadi. 5. til (nutq) va nutqni tushunish antinomiyasi. nutq va nutqni tushunish, anglash nutqiy faoliyatning muhim, eng asosiy jihatlarini tashkil qiladi. shunga ko’ra jamiyat a‘zolari o’rtasida kommunikativ jarayon amalga oshadi. 6. til amaliyotidagi ob‘ektiv va sub‘ektiv jihatlar. aytmoіchimizki, har bir inson ob‘ektiv ravishda jamiyat mahsuli bo’lgan tildan, uning qonun-qoidalaridan foydalanadi. sub‘ektiv ravishda esa har bir inson o’z nutqi faoliyatida tilning taraqqiyotiga, undagi o’zgarishlarga, yangiliklarning yuzaga kelishiga xizmat qiladi, ta‘sir ko’rsatadi. 7. lisoniy jarayondagi jamoaviy (kollektiv) va shaxsiy (individual) jihatlar. tildagi individual jihatlar shundaki, til, aniqrog’i, nutq shaxsga - individga xos bo’lib, alohida shaxslarning faoliyati hisoblanadi, ya‘ni nutq-indivudal, shaxsiy. til esa ijtimoiy hodisa bo’lib, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "lingvistika va uning turlari. tilning ta‘riflari"

1405666111_56149.doc lingvistika va uning turlari. tilning ta‘riflari reja: 1. lingvistika turlari. 2. tilning ta‘riflari. lingvistika termini qator yevropa mamlakatlari: ingliz, frantsuz, nemis, ispan, rus va boshqa tillarda faol qo’llanilib, til haqidagi fanni anglatadi. ushbu so’zning o’zagi lingua bo’lib, til degan ma‘noni beradi. binobarin, lingvistika terminining o’zbek tilidagi muqobili, ma‘nodoshi tilshunoslik bo’lib, ular o’zaro sinonimik munosabatga kirishadi. lingvistika yoki tilshunoslik fani o’ziga xos murakkab ijtimoiy hodisa bo’lgan aloqa qurolini – tilni sistema sifatida – bir butun ob‘ekt sifatida tadqiq va tahlil qiladi. ayni jarayonda u turli ko’rinishlarda, shakllarda namoyon bo’ladi. bu ijtimoiy xarakterga ega bo’lgan tilning mohiyatidan, uni turli tomondan o’rganish, ...

DOC format, 43.5 KB. To download "lingvistika va uning turlari. tilning ta‘riflari", click the Telegram button on the left.

Tags: lingvistika va uning turlari. t… DOC Free download Telegram