strukturalizm

PPTX 27 pages 71.5 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 71.5 KB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

becoming a teacher tilshunoslikda strukturalizm reja: strukturalizm haqida tushuncha strukturalizm maktablari amerika deskriptiv lingvistika maktabi praga funksional lingvistika maktabi kopengagen glossematika lingvistika maktabi strukturalizm atamasi va tushunchasi dastlab golland faylasufi x.i.boasning 1939 yilda nashr qilingan maqolasida tilga olingan bo‘lib, u tilni belgilar sistemasi sifatida o‘rganuvchi, tilshunoslikning asosiy komponentlari – fonetika, grammatika, leksika o‘rtasidagi o‘zaro bog‘lanish va munosabatlarni tekshiruvchi, tilning tuzilishi to‘g‘risidagi ta’limot hisoblanadi. bu aslida ferdinand de sossyur tomonidan bildirilgan g‘oya asosida yuzaga kelgan lingvistik yo‘nalish bo‘lib, xx asrning 30- yillaridan struktural lingvistika maqomini oldi va chexoslovakiya hamda daniya olimlari tomonidan rivojlantirildi. tilshunoslikda strukturalizm yo`nalishi. praga maktabi. strukturalizm yo‘nalishining umumiy xususiyatlari: 1.til belgi – semiotik tizim: tilning tuzilishi pog‘onali,unda har bir belgi mavjud strukturaning ichki munosabatidir 2. tilning asosiy birliklari - fonema va morfemalar, ular o‘rtasidagi paradigmatik va sintagmatik munosabatlar til birliklarining asosiy tuzilish shakllari hisoblanadi. 3. tilni o‘rganishda diaxronik metodlarga qaraganda sinxronik tavsif metodlari afzalroqdir. 4. til birligi tarkibini …

2 / 27

r qilingan “praga lingvistik to‘garagining asarlari”da ifoda qilingan. bu maktab xx asrning 30-yillarida gullab-yashnadi, ammo 40-yillarga kelib, uning faoliyati pasaydi va 1953 yilda tashkiliy jihatdan tarqalib ketdi. biroq ushbu maktabning g‘oyalari jahon lingvistikasiga katta ta’sir qildi va hozirgi kunda ham ta’sir qilib kelmoqda. praga maktabi. uning yetakchi namoyondalari: chex tilshunosi vil’yam matezius (1882-1945), garvard universiteti professori roman osipovich yakobson (1896), rus tilshunosi, slavyanist va fonolog nikolay sergeevich trubeskoy (1890-1938)lar bo‘lganlar. praga struktural maktabining funksional lingvistika deb atalishiga sabab u tildagi har bir elementning o‘z funksiyasi mavjud, deb hisoblaydi. ushbu maktab namoyondalari tilning morfologik tuzilishi, sintagmalar, lingvistik nominatsiyalarni jiddiy o‘rgandilar, sintagmatikani alohida nazariya sifatida ilgari surib, gap bo‘laklarini an’anaviy o‘rganuvchi sintaksisga qarama-qarshi qo‘ydilar o‘zaro mantiqiy munosabatlarda gap bo‘laklarining aktual qismlarga bo‘linishi to‘g‘risidagi mateziusning ta’limoti katta obro‘ga ega bo‘ldi. unga ko’ra agar rasmiy, an’anaviy mantiqiy grammatik bo‘linishdagi asosiy elementlar grammatik ob’ekt va grammatik predikat bo‘lsa,bo‘linishda so‘zning o‘zak va yadrosi o‘zini namoyon qiladi. …

3 / 27

bo‘lgan aniq tillar ta’siri ostida bo‘lishini, insonlarning madaniyati qanday bo‘lishi ham tillarga bog‘liq bo‘lishini ilgari surgan. sepir tilshunoslikda etnolingvistika yo‘nalishining shakllanishiga asos soldi. sepirning izdoshi e.sepir va uning izdoshlari benjamen uorf (1897-1941), l.blumfildlar dastlab sossyur ta’limotidan ilhomlangan bo‘lsalar ham, keyinchalik chetga chiqib ketdilar. sossyurdan farq qilgan holda sepir tilda shaklni (formani) ikkilamchi deb hisoblaydi. l.blumfild tilni tasvirlashning metodini psixologiyadagi bixeviorizm (hatti-harakat psixologiyasi) oqimiga mosladi. shunga ko‘ra u so‘zlashish jarayoni qator fiziologik stimullar va reaksiyalar – qabul qilish, eshitish, tinglab tushunish, bunda tashqi ta’sirning o‘rni va ahamiyati kabilardan iborat bo‘ladi. ularning fikricha, til – tashqi va ichki aloqalarga ega bo‘lgan signallar (xabarlar) sistemasi, shunga ko‘ra til metalingvistika va makrolingvistika qismlaridan iborat. metalingvistika tilning og‘zaki faoliyati-tashqi holatini o‘rganib, etnolingvistika, psixolingvistika, sotsiolingvistika, mentalingvistika, paralingvistika (til atrofidagi hodisalar, imo-ishoralar, intonatsiya va boshqalar) kabi fanlarni birlashtiradi. makrolingvistika ifodalar to‘g‘risidagi fan bo‘lib, matn (nutq bo‘lagi) bilanshug‘ullanadi. matnbo‘laklari- fonema va morfemalar muayyan izchillik, ketma-ketlikdagi til birliklaridir. aynan …

4 / 27

x. uldallar ham glossematika maktabining vakillari hisoblanadi. glossematiklarda til sinxron - hozirgi bir davrdagi sof munosabatlarning mavhum sistemasi sifatida beriladi. bunda har bir konkret tilning o`ziga xosligi, xususiyatlari inkor qilinadi. ular «tilshunos tilning real elementlari orasidagi o`zaro munosabatni emas, balki tildagi zamon va makon chegarasi bo`lmagan munosabatlar strukturasinigina tekshirishi lozim, degan universal tahlimotni yaratmoqchi bo`ladilar. xema – til sxemasi o`zining ijtimoiy amalga oshishiga va moddiy voqelashishiga bog`liq bo`lmagan alohida sof formadir. norma – til normasi (mehyori) muayyan ijtimoiy reallashishiga ko`ra aniqlanuvchi, ammo batafsil bayon qilinishiga bog`liq bo`lmagan moddiy formadir. uzus – til uzusi muayyan ijtimoiy jamoada qabul qilingan va kuzatilayotgan voqelikdagi faktlar bilan aniqlanuvchi malakalarning jamidir. l.elmslev konkret, individual nutq aktining til uzusi bilan yaqindan bevosita aloqada ekanligini, uning til uzusi bilan tilning moddiy jihatini tashkil qilishini alohida qayd etadi. glossematiklarning g`oyaviy rahbari l.elmslev f.de sossyur ta`limotidagi ifodalanuvchi va ifodalovchi antinomiyani - ushbu terminlarni mazmun plani va ifoda plani terminlari …

5 / 27

hirish ob`ekti tildir. 2. til muayyan munosabatda bo`lgan, o`zaro bog`liq, bir – birini talab qiladigan belgilar, elementlar sistemasidir. 3. til sinxron tadqiqot ob`ektidir. 4. til alohida yaruslardan tashkil topgan strukturadir. 5. til va nutq farqlidir. 6. fonema - til birligi, tovush nutq birligidir va boshqalar. garchi til-nutq dixotomiyasi f.de sossyurgacha v.gumboldt, yosh grammatikachilar maktabi va boduen tomonidan bayon qilingan bo'lsa ham, lekin f.de sossyur uni lingvistik sistemasining markaziga aylantirdi. xolodovichning e'tirof etishiga ko'ra, sossyurning bu dixotomiyasiga murojaat etmagan biron bir fikrlovchi lingvist topilmasa kerak . sossyurning ftkricha, nutqiy faoliyatning ikki tomoni mavjud: individual va sotsial. ulami bir-birisiz tasavvur qilish mumkin emas. «til» nima degan savolga javob berar ekan, u «til» tushunchasiga «llutqiy jaoliyat» tushunchasi teng kelmasligi, «ti/» «nutqiy jaoliyat>>ning bir qismi, fekin eng muhim qismi ekanligini, u sotsial mahsulot ekanligi, u yoki bu til egalarining har biri xotirasida mavjud bo '{gan nutqiy jao/iyatga kirishish imkoniyati ekanligini ta'kidlaydi f.de sossyur tilning …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "strukturalizm"

becoming a teacher tilshunoslikda strukturalizm reja: strukturalizm haqida tushuncha strukturalizm maktablari amerika deskriptiv lingvistika maktabi praga funksional lingvistika maktabi kopengagen glossematika lingvistika maktabi strukturalizm atamasi va tushunchasi dastlab golland faylasufi x.i.boasning 1939 yilda nashr qilingan maqolasida tilga olingan bo‘lib, u tilni belgilar sistemasi sifatida o‘rganuvchi, tilshunoslikning asosiy komponentlari – fonetika, grammatika, leksika o‘rtasidagi o‘zaro bog‘lanish va munosabatlarni tekshiruvchi, tilning tuzilishi to‘g‘risidagi ta’limot hisoblanadi. bu aslida ferdinand de sossyur tomonidan bildirilgan g‘oya asosida yuzaga kelgan lingvistik yo‘nalish bo‘lib, xx asrning 30- yillaridan struktural lingvistika maqomini oldi va chexoslovakiya hamda dan...

This file contains 27 pages in PPTX format (71.5 KB). To download "strukturalizm", click the Telegram button on the left.

Tags: strukturalizm PPTX 27 pages Free download Telegram