kesim va uning ifodalanishi

DOC 110.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405662269_56113.doc kesim va uning ifodalanishi kesim va uning ifodalanishi reja: 1. kesimning asosiy xususiyatlari. 2. kesimning ifodalanishi. 3. kesimning ma`no turlari. 4. kesimning tuzilish turlari. 5. kesimning tarkibida bog’lama va uning vazifasi. 6. kesimning ega bilan moslashuvi (koordinaciya). ega bilan kesim orasida tirening ishlatilishi. kesim bosh bo’laklarning ikkinchisi bo’lib, egadan anglashilgan predmetning belgisini ifoda qiluvchi bo’lakdir. kesim belgi anglatish jihatidan aniqlovchiga o’xshaydi. lekin aniqlovchi belgini predmet bilan bo`lanib, atributiv yul bilan ifoda qilsa, kesim belgini egadan anglashilgan predmetda mavjud yoki emasligi nuqtai nazardan ifoda etadi. kesim gap tuzishda asosiy bo’lak hisoblanadi. gapning asosiy belgisi bo’lmish predikativlik, asosan, kesim orqali ifodalanadi: saida o’zida yuq xursand edi (a.qaxxor). kesim predmetning aktiv (ishqharakat) yoki (sifat, holat) belgisini ifodalaydi: kishilar ishchi qizlarni maqtashdi (oybek). istiqbolimiz naqadar porloq va quvonchli! («xalq so’zi»). birinchi gapda kesim aktiv belgini, ikkinchisida passiv belgini ifodalangan. kesim nima qildi? nima qilmoqda? qanday? qancha? kimdir? nimadir? kabi so’roqlarga javob bo’ladi. kesim …

imlar ot kesim deyiladi. ot kesimlar quyidagi so’zlar bilan ifodalanadi: ot bilan: bizning xotinlarga xayo fazilat, vafo xunaridir, mehnat-odati (g’.g’ulom). sifat bilan: po’lat yagrinlarini ko’targan erlar ko’m-ko’k (x.olimjon). son bilan: berishda sanog’i-to’qqiz, olishda sanog’i o’ttiz (maqol). olmosh bilan: biz tinchlikni istaymiz: yaxshi niyatli kishilarning ahdi shu («xalq so’zi»). ravish bilan: ish ko’p, kun qikqa… (a.qahhor). harakat nomi bilan: yashamoq -- kurashmaoq. kurashmoq -- o’rnak bo’lib yashamoq (i.raxim). undov bilan: orqada qolganlarning hayotiga voy! (uyg’un). taqlidiy so’z bilan: mana xat bilan ishlar gumdir (x.x.niyoziy). modal so’z bilan: xalq orzusini amalga oshirishdan kattaroq baxt bormi? (oybek). cho’lni obod qilish uchun ko’p kuch kerak («sharq yulduzi»). kesimning ma`no turlari. kesimni ma`nosiga ko’ra tubandagi guruxlarga ajratish mumkin: 1) harakat-holat bildiruvchi kesimlar: g’ulomjon qishloqda bo’lgan voqealarni oqizmay-tomizmay so’lab berdi (m.ismoiliy). ko’kni qoplab olgan sanoqsiz yulduz yiltirab turibdi (i.raxim). 2) belgi bildiruvchi kesimlar kesimlar: sensan har narsadan mo’`tabar, aziz (uyg’un). 3) miqdor bildiruvchi kesimlar: mening bolam …

deyish kifoya emas! u – bastakor, u – dramaturg, u – muallim, u – murabbiy, u – rejisser, u – publicist, u – redaktor, u – jamoat arbobi, u – notiq, u – jangchi, u – masalnavis, u – teatrshunos (m.shayxzoda). · sifat bilan: shirkatning bag’ri keng, mehnati serbaraka (oybek). · son bilan: haydar cho’kki bobongiz ham saksonda (g’.g’ulom). · olmosh bilan: yaxshi niyatli kishilarning ahdi – shu («o’zbekiston ovozi»). o’zim har joydaman, ko’nglim sendadir (muqimiy). · ravish bilan: quloqlaringga tugib olinglarki, dalada ish ko’p, vaqt oz (oybek). · harakat nomi bilan: hammadan og’ir narsa sog’inish (oybek). · bor, yuq so’zlari kesim vazifasida keladi: qurilish uchun etarli yog’och bor (oybek). hozir raisimiz yuq, tuyga taklif qilingan («sharq yulduzi»). sostavli kesim. analitik shakldagi qurilmalar bilan ifodalangan kesimlar sostavli kesim deyiladi. buning tarkibi etakchi va ko’makchi elementlardan iboratbo’ladi: tog’ oralig’i asta-sekin torayib boraverdi (s.nazar). yo’lchi o’z do’sti qoratoy bilan hangomalashib o’tirar edi …

i: gulnora, mana bu manzara juda chiroyli ekanmi? gulning to’ni qirq yamoq, barglari yirtiq bo’lsa ham, husni toza emasmi?! (oybek). kelgan ikki kishi professor ekan (oybek). sostavli ot kesim harakat nomiqkerak (zarur, lozim, darkor) tipidagi qurilmalar bilan ham ifodalanadi: el moliga uzatilgan qo’llarini kesish kerak (oybek). har ishni yaxshi bajarish uchun unga ko’ngil berib kurashmaoq kerak («sharq yulduzi»). ishning mana shu ikki tomonini o’rganishiz, juda yaxshi bilishimiz zarur (a.qahhor). sostavli ot kesim ba`zan chiqish kelishigi shaklidagi so’zqiborat tipidagi qurilmalar bilan ham ifodalanadi: vazifamiz yig’im-terimni muvaffaqiyatli yakunlashdan iborat («xalq so’zi»). sostavli ot kesim bor, yuq so’zlari va to’liqsiz fe`l tipidagi qurilmalar bilan ifodalanadi: maktab xovlisida ta`til bo’lgani uchun xech kim yo’q edi (oybek). jamongizda ko’pgina tashabbuskor yoshlar bor ekan (sh.xolmirzayev). murakkab kesim. ikki va undan ortiq so’zlarning grammatik-semantik munosabatidan tashkil topib, bir butan xolda kesim sifatida shakllangan xodisalar murakkab kesim sanaladi. murakkab kesimlar quyidagicha ifodalanadi: turg’un birikmalar bilan: bizning vatanimiz o’zbekiston …

ur, shart, lozim, mumkin): men ertaga qolib bo`lsa ham, loyihani muhokamaga tayyorlashim shart (a.muxtor). klub ishini faqat bashoratxon bajarishi mumkin (a.muxtor). ko`makchi fe`llar bilan: noz-ne`mat to`la dasturxon ustida suhbat boshlanib ketdi (oybek). ko`makchilar bilan: baliqning tirigi suv, odamning tirikligi el bilan (maqol). bor, yo`q, emas so`zlari bilan: uch soatdan beri biron kimsa duch kelgani yo`q (a.muxtor). sanaladi, hisoblanadi, iborat so`zlari bilan: korxonaning tarixi safarbarlikdan iborat (a.muxtor). predikativlik affikslari bilan: biz ham inson o`g`limiz (x.x.niyoziy). bog`lamalar tuzilish jihatdan so`z bog`lama va affiks bog`lamaga va affiks bog`lamaga bo`linadi: kesimning ega bilan moslashuvi (koordinatsiya). ikki sostavli gaplarda ega va kesim moslashadi. bu shaxs-son affikslari fe`llari fe`lning ham grammatik jihatdan moslashadi: qishloq xo`jaligi xodimlari paxtadan mo`l hosil olish uchun kurashmoqdalar. ega va kesim faqat mantiq jihatdan moslashadi: barcha to`planadi. ega va kesimning shakliy jihatdan moslashuvi quyidagi xususiyatlar bilan harakatlanadi: gap kesimli fe`l bo`lganda: · ega i va ii shaxs olmoshlari bilan ifodalanganda, kesim bilan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "kesim va uning ifodalanishi"

1405662269_56113.doc kesim va uning ifodalanishi kesim va uning ifodalanishi reja: 1. kesimning asosiy xususiyatlari. 2. kesimning ifodalanishi. 3. kesimning ma`no turlari. 4. kesimning tuzilish turlari. 5. kesimning tarkibida bog’lama va uning vazifasi. 6. kesimning ega bilan moslashuvi (koordinaciya). ega bilan kesim orasida tirening ishlatilishi. kesim bosh bo’laklarning ikkinchisi bo’lib, egadan anglashilgan predmetning belgisini ifoda qiluvchi bo’lakdir. kesim belgi anglatish jihatidan aniqlovchiga o’xshaydi. lekin aniqlovchi belgini predmet bilan bo`lanib, atributiv yul bilan ifoda qilsa, kesim belgini egadan anglashilgan predmetda mavjud yoki emasligi nuqtai nazardan ifoda etadi. kesim gap tuzishda asosiy bo’lak hisoblanadi. gapning asosiy belgisi bo’lmish predikativlik, asosan, kes...

DOC format, 110.5 KB. To download "kesim va uning ifodalanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: kesim va uning ifodalanishi DOC Free download Telegram