"ingliz tilida til birliklari orasida kuzatiladigan sintaktik aloqa turlari"

DOCX 29 pages 52.1 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 52.1 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi buxoro davlat universiteti xorijiy tillar fakulteti ingliz tilshunosligi kafedrasi 11-13chi-19-guruh talabasi oynazarova azizaning “ingliz tilida til birliklari orasida kuzatiladigan sintaktik aloqa turlari’’ mavzusidagi kurs ishi 5111400– xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili) ilmiy rahbar: abdullayeva g.g. buxoro-2022 29 mundarija: 1.sintaktik aloqa haqida tushuncha 3 2.teng aloqalarning ifodalanishi 8 3.ingliz tillarida sintaktik aloqalarning turlari 12 4.o`zbek tilida sintaktik aloqaning ifodalanishi 17 5.sintaktik munosabatlar va ularning ifodalanishi 23 xulosa 26 foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati: 28 1.sintaktik aloqa haqida tushuncha ma`lumki, aloqa atamasining o‘zi grammatikada juda keng qo‘llanadi va uni shakliy jihatdan so‘z va so‘z formalarining bog‘lanishi misolida, mazmunan bir so‘z yoki gapning bir-biriga bog‘lana olish imkoniyatlarida yaqqol ko‘ra olamiz. aloqalar o‘ziga xos xususiyatlariga ko‘ra turli xil ko‘rinishlarda bo‘lishi mumkin. jumladan, sintaktik aloqa, semantik, struktural yoki bog‘li, erkin aloqa kabi turlarni ham o‘z ichiga qamrab oladi. shu o‘rinda aloqa va munosabat tushunchalarining bir biridan farqli jihatlariga …

2 / 29

omonlari e`tiborga olinadi.[footnoteref:1] shunga ko‘ra aloqaning sintaktik turi shakliy ji hatlarga tayanadi. sintaktik aloqada so‘z birikmasi va gapni hosil qiluvchi komponentlarning o‘zaro bog‘lanishini o‘rganiladi. [1: a.g‘ulomov. m.asqarova. hozirgi o‘zbek adabiy tili. sintaksis. toshkent.n o‘qituvchi. 1987,45-b. ] an`anaviy tilshunoslikda ham "sintaktik munosabat" va "sintaktik aloqa" terminlari farqlanadi. sintaktik munosabat sintaktik birliklar o‘rtasidagi mazmuniy sintagmatik munosabatni, sintaktik aloqa esa shakliy sintagmatik munosabatning ifoda tomonini bildiradi deb ta`kidlaydi a.nurmonov. ma`lum sintaktik shaklning (gap bo‘lagi shaklining) boshqa sintaktik shakl bilan ketma-ket munosabati shakliy sintagmatik munosabat sanaladi. so‘zlarning grammatik munosabatga kirishuvi bilan hosil bo‘lgan sintaktik konstruktsiya qo‘shilma sanaladi. bu xilma-xil qo‘shilmalarning eng sodda ko‘rinishi ikki mustaqil so‘zdan tuzilib, uning tarkibidagi komponentlarning o‘zaro bog‘lanishi bir (tobe) elementning ikkinchi (hokim) elementga ergashishi formasida bo‘lavermaydi. so‘zlar nok va olma, anjir va anor, o‘qidi va yozdi shaklida – biri ikkinchisiga tobelanmay, teng holda bog‘lanishi ham mumkin. bu bog‘lanish modellar shaklida ot va ot, fe`l va fe`l shakllarida so‘z tizmalarini …

3 / 29

anaga ko‘ra, ega bilan kesim gapning struktur asosini tashkil qiladi. ega va kesim munosabati minimal gap deb ham yuritiladi. qolgan bo‘laklar esa shu bo‘laklardan biriga bog‘lanib, gapni yoyiq tusga kiritadi. shunga muvofiq sintaktik munosabat ierarxiyasini ikkita sathga ajratish ham mumkin: 1. predikativ sath (ega va kesim munosabati). 2. nopredikativ aloqalar sathi. aloqa-munosabat (sintaktik) shakllari (sintaktik shakl hosil qiluvchi vosita) – kelishik, egalik, kesimlik ko‘rsatkichlari. aloqa-munosabat shakllari shakliy omil sifatida so‘zlarning erkin bog‘lanishida faol: men qishloqqa o‘tdim gapida -ga shakli qishloq so‘zini o‘tmoq fe’li bilan, -dim kesimlik shaklidagi -m ko‘rsatkichi men so‘zini o‘tmoq fe’liga tobelash vazifasini o‘tamoqda. egalik qo‘shimchalari mustaqil so‘zlarning hokim mavqeda kelishini ifodalab, uning tobe so‘zga munosabatini ko‘rsatadi (sizning uyingiz). shuningdek, bog‘lash bilan birgalikda, hokim va tobe so‘zning shaxs va sonda moslashishini ham ta’minlaydi. kelishik – mustaqil so‘zning barchasi uchun tobelikni ta’minlovchi formal ko‘rsatkich. masalan, bosh kelishik egani, tushum kelishigi to‘ldiruvchini, qaratqich kelishigi aniqlovchini hokim bo‘lakka tobelaydi.shaxs-son qo‘shimchalari, kesimlikning …

4 / 29

g‘lovchi odatda, so‘z tizmalari, gaplarning a’zolarini bog‘lash uchun xizmat qiladi. masalan: olma va anor. men o‘qidim va yozdim. teng bog‘lovchi birinchi misolda so‘z tizmasi a’zolarini, ikkinchi misolda esa qo‘shma gap a’zolarini bog‘lash uchun xizmat qilgan. bog‘lama ot kesimni ega yoki boshqa tobe a’zo bilan bog‘lash uchun xizmat qiladi: biz o‘tgan yili talaba bo‘ldik. bunda bo‘ldik bog‘lamasi shaxs-son va zamon ma’nolarini ifodalagan hamda kesimni uning shaxs (biz), zamon (o‘tgan yili) kengaytiruvchilari bilan bog‘lagan. so‘z tartibi. so‘zlar erkin birikuvda grammatik shakl asosida bog‘langanda, so‘z tartibi o‘zgarsa-da, u ma’noviy munosabat yoki bog‘lanishga ta’sir qilmaydi: sen kitobni keltirdingmi? kitobni sen keltirdingmi? keltirdingmi sen kitobni? birikuvidagi so‘z o‘rni almashtirilganiga qaramay, keltirdingmi so‘zshakli hokim, sen va kitobni so‘zshakllari tobe a’zo sifatida qolavergan. [footnoteref:3]chunki ular sintaktik mavqeini ta’minlovchi vosita – morfologik ko‘rsatkichga ega. so‘zning hokim-tobeligi (sintaktik mavqei)ni ko‘rsatuvchi vosita bo‘lmaganda so‘z tartibining qimmati oshadi (achchiq olma). bunda so‘zning gapdagi funksiyasi, asosan, tartibi bilan belgilanadi, tartib o‘zgarsa, mazmun …

5 / 29

ref:4] [4: g.abdurahmonov. a.sulaymonov. x.xoliyorov. j.omonturdiev. hozirgi o‘zbek adabiy tili. sintaksis. toshkent. o‘qituvchi. 1979 yil, 58-b. ] ohang (pauza) birikuvning sintaktik bo‘linishini ko‘rsatadi. masalan, ko‘p qavatli uy birikmasini ikki xil (ko‘p//qavatli uy va ko‘p qavatli//uy tarzida) aytish mumkin. demak, sintaktik aloqani, unga bog‘liq ravishda mazmuniy farqlanishni ifodalashda ohangning o‘rni bor. ya’ni ko‘p//qavatli uy tarzida birinchi so‘zdan keyin pauza qilinishi natijasida (ko‘p) so‘zshakli tobe va qavatli uy birikmasi unga hokim mavqeda bo‘lib, bunda qavatli uylarning ko‘pligi haqidagi ma’no anglashiladi. ikkinchi holatda (ko‘p qavatli//uy) esa ko‘p qavatli birikmasi tobe, uy so‘zshakli esa hokim mavqeda, birikmadan esa uyning qavatlari ko‘pligi ma’nosi namoyon bo‘lgan. sanash ohangi bir xil bo‘lakning aloqasini ifodalaydi: oltin, kumush tosh bo‘lar. (maq.) qo‘shma gapning tarkibiy qismlari orasida ham turli: qarama-qarshilik (kunduzi issiq – kechasi sovuq), shart (sen kel – u boradi), sabab (kecha borolmadim – mehmonlar kelib qoldi) – ma’noviy munosabatlar mavjud. ko‘rinadiki, ayrim o‘rinda so‘zlar va gaplarni bog‘lashni ohangning …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""ingliz tilida til birliklari orasida kuzatiladigan sintaktik aloqa turlari""

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi buxoro davlat universiteti xorijiy tillar fakulteti ingliz tilshunosligi kafedrasi 11-13chi-19-guruh talabasi oynazarova azizaning “ingliz tilida til birliklari orasida kuzatiladigan sintaktik aloqa turlari’’ mavzusidagi kurs ishi 5111400– xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili) ilmiy rahbar: abdullayeva g.g. buxoro-2022 29 mundarija: 1.sintaktik aloqa haqida tushuncha 3 2.teng aloqalarning ifodalanishi 8 3.ingliz tillarida sintaktik aloqalarning turlari 12 4.o`zbek tilida sintaktik aloqaning ifodalanishi 17 5.sintaktik munosabatlar va ularning ifodalanishi 23 xulosa 26 foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati: 28 1.sintaktik aloqa haqida tushuncha ma`lumki, aloqa atamasining o‘zi grammatikada juda keng qo‘llanadi va uni shakliy jihat...

This file contains 29 pages in DOCX format (52.1 KB). To download ""ingliz tilida til birliklari orasida kuzatiladigan sintaktik aloqa turlari"", click the Telegram button on the left.

Tags: "ingliz tilida til birliklari o… DOCX 29 pages Free download Telegram