gapning ifoda maqsadiga ko’ra turlari

DOC 68.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405656102_56012.doc gapning ifoda maqsadiga ko’ra turlari reja 1. gapning ifoda maqsadiga ko’ra turlari haqida tushuncha. 2. darak gaplar. 3. so’roq gaplar. 4. buyruq gaplar. 5. undov gaplar. 1. gapning ifoda maqsadiga ko’ra turlari haqida tushuncha. so’slovchi o’z oldiga turli maqsadni qo’yadi. ma’lum voqea hodisa haqida xabar beradi yoki noma’lum bo’lgan biror voqea hodisa haqida ma’lumot olishni istaydi, yoki tinglovchini biror narsani bajarishga undaydi, yoki shu haqida istak bildiradi, yoki turlicha xis-hayajonni bildiradi. shunga ko’ra gaplar quyidagi turlarga bo’linadi: 1. darak gaplar. 2. so’roq gaplar. 3. buyruq gaplar. 4. undov gaplar bularning har-bir tuzilishi jihatidan, ya’ni so’zlarni va gramatik formalarini ishlatishda, so’z tartibida, innivasiyada o’z hususiyatiga ega. 2.darak gaplar. darak gaplarda voqea hodisa haqida xabar beriladi yoki predmetda biror xususiyatning majudligi tug’risidagi tasdig’i yoki inkor mazmuni ifodalanadi. masalan: sayramovning ko’zlari gulzordan uzilmas edi. (0) darak gapning kesimi quyidagi so’z turkumlari bilan ifodalanadi: 1. aniqlik fe’li bilan: salqin shamollargina qizning sochlari bilan …

blanadi. masalan: kuz… acchiq shamol. (o). 2000 yil. mart (gazetadan). darak gap turlariga qaraganda ko’proq qo’llaniladi. bu hol darak gapning ifodalanishi xilma-xilligidan kelib chiqadi. xatto butun-butun matnlar darak gap harakterida bo’ladi. darak gap darak intonasiyasi bilan aytiladi. bunda gapning birinchi qismida ohang ko’tariladi. ikkinchi qismida esa pasayadi. masalan: biz butun mashg’ulotlarda aktiv ishtirok etamiz. darak gapning mazmun turlari. darak gaplar turli mazmunni ifodalaydi va uning har bir turning o’ziga hos intonasiyasi bor. 1. darak-habar: yo’li menga besh qo’ldek ravshan bo’ladi. (yo.sh.). quyosh g’arbga botib, bulutlar etagini istayman. (x.o.). 2. orzu-umid mazmuni ifodalangan darak gaplar sifatdoshning kelasi zamon formasi, - moqchi qo’shimchasi yordami bilan tuzilgan fellaprdan va mazmunan orzu-umidni anglatuvchi istamoq, orzu qilmoq, tilamoq kabi fe’llar bilan ifodalanadi. 3. ishonch, taqdir, g’urur: nomingga munosib, huddi quyoshdek, abadiy yashaysan, mustaqil o’zbekiston! qo’ldan berganga qush to’ymas, degan gapni bilasiz-ku! o’qituvchilar ichida eng yaxshisi bizning o’qituvchimiz – deyishdi qizlar. 4. sevinch: ha, aytmoqchi, bu …

siya bilan aytiladi. masalan: kel, ko’zim, nima ishing bor?. (o). so’roq gaplarda suhbatdoshni o’z fikrini anglatishga yoki ifodalanayotgan fikrga bo’lgan munosabatini bildirishga chaqiriladi. so’roq gaplar quyidagi vositalar yordami bilan tuziladi: 1. so’roq yuklamalari: - mi, - chi, a (ya), ba’zan-da, ku. masalan: nazira, shahar aylangani chiqamizmi? – men imtihonga tayyorgarlik ko’rayapman. – sen-chi? demak, olg’a, g’arb tomonga ekan-da? – mi, - chi yuklamalari vositasida hosil bo’lgan so’roq gaplarda intonasiya kuchli bo’lmaydi. – da, - a,- ya,-ku yuklamalari yordamida tuzilgan so’roq gaplarda intonasiyaning roli katta bo’ladi. 2. so’roq olmoshlari-kim?, - nima?, - qanday?, - qanaqa?, -qaysi?, -necha?, nechanchi?, kabilar. shaxs va narsalar haqida kim, nima, predmetining belgi qancha, necha, harakat-holatning bajarilishi yoki pretning bajarilishi yoki pretningmavjudlik o’rni, payti, holati, sababi maqsadini aniqlash uchun qaerda, qachon, qanday qilib, nechuk, nima uchun, nima sababdan, nima maqsadda kabi olmoshlar xizmat qiladi. masalan: uy vazifasini kim bajarmadi? g’ulom aka, o’sha vaqtlarda qancha xosil olar edingiz? …

tuman ma’nolarni, xis – tuyg’ularni va so’zlovchinini voqeylikka bo’lgan munosabatini ifodalaydi. 1. sof so’roq gaplar. bu tip so’roq gaplar tinglovchini ma’lum javobini talab qiladi. masalan: qayoqqa olib ketayotibsiz? (a.k.). yulib tashlash kerakmi, yaxshiroq parvarish qilish kerakmi? (a.k.) ba’zan bu tip so’roq gaplar takrorlanib kelishi ham mumkin. bu hol savolga tezda javob olina boshlaganda voqe bo’ladi. masalan: darsga nega kechikib kelding? nega? sof so’rq gaplarda so’roq bilan bir qatorda, taajjub, gumon, shubha kabi qo’shimcha ottenklar ham ifodalanishi mumkin. a) taajjub ottenkasi: nahotki, oily ta’lim egasi bo’luvchi kishi ham intizomsizlik qilsa? b) gumon-shubha ottenkasi: direktorga borib, yashirinib yotgan qudrat haqida so'zlab bersammikan? 2. ritorik so’roq gaplar. bu xil so’roq gaplarning mazmunidan tasdiq ma’nosi anglashilib turadi. shu sababli ritorik so’roq gaplar adabiy tilda emosional ma’nolarni ifodalash uchun stilistik vosita bo’ladi. bo’yraday joyga sholg’om ekkan odamga ham suvmi? (o.). onalarni ham ezozlamaydi? ritorik so’roq gapning maxsus turini aytmaysizmi, bo’ladimi so’zlari bilan kelgan gaplar tashkil …

: buyruq – istak fe’lining kesim vazifasida kelishi bilan. i-shaxs: olimjon aka! erlarimizni qondirib-qondirib sug’oraylik! (sh.r.) ii-shaxs: mening ham yurtim mash’alday porlasin! (p.t. ) 2. shart fe’lining kesim vazifasida ishlatilishi bilan: qaxraton qish bo’lsa!.. (o). qani endi, snga o’hshab hamma aqlli bo’lsa! (kerb). bunday gaplar tarkibida koshki, qani, qani endi so’zlari bo’lishi ham mumkin. qani endi, senga o’xshab hamma aqlli bo’lsa! (kerb). shart fe’lidan so’ng to’liqsiz fe’lidan so’ng to’liqsiz fe’l, emokning turli shakllari keladi. tezroq kela qolsa edi. (m.g.). 3. kerak, mumkin so’zlarining harakat nomi tarkibida kelishi bilan: bu masalani jamoa boshqaruvi majlisiga qo’yish kerak. 4. ayrim to’liqsiz gaplar ham buyruq mazmunini ifodalaydi. bu xil gaplarda intonasiyaning roli kuchli bo’ladi. a) egasiz to’liqsiz gaplar: bas! bas! bas! o’rtamang meni. (x.x.). b) kesmsiz to’liqsiz gaplar: o’lim yovga! (x.o.). senga o’lim, senga nafrat, ey ajal !! (a.u.). v) ega va kesimsiz: tinchlik ahdi uchun! (ask. m.) buyruq gapning ma’no turlari. buyruq gaplar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "gapning ifoda maqsadiga ko’ra turlari"

1405656102_56012.doc gapning ifoda maqsadiga ko’ra turlari reja 1. gapning ifoda maqsadiga ko’ra turlari haqida tushuncha. 2. darak gaplar. 3. so’roq gaplar. 4. buyruq gaplar. 5. undov gaplar. 1. gapning ifoda maqsadiga ko’ra turlari haqida tushuncha. so’slovchi o’z oldiga turli maqsadni qo’yadi. ma’lum voqea hodisa haqida xabar beradi yoki noma’lum bo’lgan biror voqea hodisa haqida ma’lumot olishni istaydi, yoki tinglovchini biror narsani bajarishga undaydi, yoki shu haqida istak bildiradi, yoki turlicha xis-hayajonni bildiradi. shunga ko’ra gaplar quyidagi turlarga bo’linadi: 1. darak gaplar. 2. so’roq gaplar. 3. buyruq gaplar. 4. undov gaplar bularning har-bir tuzilishi jihatidan, ya’ni so’zlarni va gramatik formalarini ishlatishda, so’z tartibida, innivasiyada o’z hususiyatiga ega. 2.d...

DOC format, 68.0 KB. To download "gapning ifoda maqsadiga ko’ra turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: gapning ifoda maqsadiga ko’ra t… DOC Free download Telegram