ona tili fanidan taqdimoti

PPTX 29 pages 94.9 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 94.9 KB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

mavzu:qog‘ozdan mozaika yasash 204-guruh talabasi murodova dildoraning ona tili fanidan taqdimoti mavzu: gap bo’laklari hisoblanmaydigan bo’laklar reja: gap bo’laklari hisoblanmaydigan birliklar haqida ma’lumot undalmalar va uning ishlatilishi kirish va kiritmalar gap bo’laklari bilan sintaktik aloqaga kirishmaydigan sеmantik-sintaktik birliklar ulardan o’ziga xos pauza bilan ajralib turadi. shuning uchun ular boshqa gap bo’laklaridan vеrgul orqali ajratiladi. gapning boshida kеlsa, ulardan so’ng, o’rtasida kеlsa, har ikki tomondan, boshida kеlsa, ulardan oldin vеrgul qo’yiladi. lеkin bu ularning gap bo’laklari bilan hеch qanday aloqaga ega emas, dеgani emas. undalma, kirish va kiritmalar gapning boshqa bo’laklari bilan mazmunan aloqadordir. ularning ma'no-vazifasi ham aslida shu bilan bеlgilanadi. masalan, undalmalar nutq qaratilgan shaxs (prеdmеt)ni bildiradi. shu ma'noda u bir tomondan, gapning ta'bir joiz bo’lsa, prеdikativligi bilan aloqador bo’lsa, ikkinchi tomondan, shu gapda amalga oshiriladigan yoki amalga oshirilmaydigan ish-harakatning haqiqiy bajaruvchisi bo’lishi ham mumkin: masalan: yoshlar, fan sirlarini egallangiz. harakatning bajaruvchisi grammatik jihatdan ii shaxs ko’plikdagi olmosh(siz) bo’lsa-da, u …

2 / 29

glovchining diqqatini tortish uchun xizmat qiladi. undalma bosh kelishikdagi ot yoki ot ma'nosidagi so'zlar orqali ifodalanib, gapning umumiy mazmunini to'ldiradi, gapning kimga qarashli ekanini ko'rsatib beradi. bu jixatdan undalma egaga o'xshaydi, ammo u gapning kesmi bilan grammatik jixatdan bog'lanmasligi, o'ziga xos intonasiyasiga ekanligi bilan farq qiladi. masalan: kamtarlik qilma, yigitali, buni o'zingninng xalol mexnating bilan olding (s.k.). undalma asosan dialog gaplarda qo'llanadi va aksariyat ikkinchi shaxsga qaratilgan bo'ladi. shunigdek, monologda, avtor nutqida, murojaat, shior,buyruq, chaqiriq, e'lonlarda ishlatiladi. masalan: nazir aka, bu yil yangi terim mashinalari yoshlarga xam tegadimi? (z.u.) undalma gapning bosh yoki ikkinchi darajali bo'laklari bilan moslashuv, boshqaruv va bitishuv aloqasiga kirisha olmaydi. ammo u gapning ayrim bo'laklari yoki butun gap mazmuniga aloqador bo'lib, gapning zarur qismlaridan biri xisoblanadi. shuning uchun xam u ayrim gap bo'laklari va gapning umumiy mazmuni bilan o'ziga xos grammatik aloqaga kirishadi. ma'lum bir gapdan undalmaning chiqarilishi yoki xatto o'rnini o'zgartirilishi gapning umumiy mazmuniga ta'sir …

3 / 29

sa biror bo'lakni izoxlaydi, to'ldiradi. undalma bosh kelishikda bo'ladi, izoxlar esa ma'lum kelishik affikslari vositasida ifodalanadi. shunigdek, undalmalar nominativ (atov) gaplarga shaklan o'xshash bo'ladi. biroq ulardan farqli tomonlari mavjud: 1. nominativ gaplar ma'lum bir xis-xayajon, maqsad ifodalangan gapdir. shuning uchun xam u gap intonasiyasi bilan talaffuz etiladi. undalma tugal bir maqsad yoki tugal bir xis-xayajonni ifodalamaydi, intonasiyada xam tugallik bo'lmaydi. 2. nominativ gaplar asosan boshlanish o'rnida qo'llanadi. undalmalar esa gap boshida, o'rtasida, oxirida kelishi mumkin. masalan: nominativ gap: 1. kuz. izg'irin shabada xushtak chalib turibdi. (i.t). 2. erta tong.quyosh xali o'zining zarrin nurlarini sochganicha yo'q. undalma. 1. bobo, to'qayda arslon bo'ladimi? 2. topshiriqni o'z vaqtida bajarganigiz uchun raxmat,azamatlar! undalmalar ko'pincha shaxs otlari, qarindoshlik, xunar-kasbni anglatuvchi so'zlarorqali ifodalanadi. tarkibida undalma bo'lgan gaplarda, odatda ega tushiriladi. masalan : 1. xamid, badiy o'qish to'gaaragiga qatnashasanmi ? 2. onajon, bu ishda endi orqaga qaytib bo'lmaydi. 3. usta bormisiz?anchadan beri ko'rinmaysiz? ba'zan undalmalar - u(-yu),-ov,-ey …

4 / 29

kuchaytirish uchun ba'zan undalma takrorlanib qo'llaniladi. masalan: bolam, jon bolam, o'zingni extiyot qil... xo'pmi, jon bolam ! tushundingmi-a ! undalmani kuchli ifodalash uchun undalma oldindan e, xoy, obbo, ox kabi undovlar xam qo'llaniladi. masalan: ex, bolam. dadangning ishi ko'payib ketdi.ba'zan undovlar undalma vazifasida qo'llash mumkin. masalan: dada-chi, dada, bugun bog'chada poyezdg'poyezd o'ynadik. undalmalr nutq qaratilgan ob'yektni ifodalaydi. ob'yekt esa uch xil bo'lishi mumkin. 1. shaxs 2. shaxs bo'lmagn jonli predmet 3. jonsiz predmet. 4. undalmalar shaxsni ifodalaganda, kishining nomi, familyasi, taxallusi, qarindoshligi, yoshi, jinsi, kasbi, unvoni va boshqa xususyatlarini ko'rsatish mumkin. masalan : 1.sobir umarovich, sizni tabriklayman. 2. qani, dakang xo'roz,zakazingni qila ber. 3. xech qayerga borma, musa tog'a, xech qayerga. 4. xammamizga xam ruxsat eting,o'rtoq leytenant . 2.undalma jonli predmet bo'lishi mumkin. bunday undalmalar xayvon, parranda, xashorat nomlari bo'lib, ko'pincha, masal, matal, ertak, xamda she'ryatda qo'llanishi mumkin. masalan : 1. xoy tulkivoy, qayoqqa ketyapsan? 2. ayiq polvon, o'rmonga birga …

5 / 29

v bilan undalmaning orasiga vergul qo'yiladi. masalan: xoy, jamila, nega bular radioni gapirtira oladi-yu, sen bilmaysan? gap bo‘laklari bilan sintaktik bog‘lanmagan, gap bo‘lagi vazifasida bo‘lmagan, gapning ayrim bo‘laklari yoki butun gapning mazmuniga so‘zlovchining turlicha munosabatini ifodalovchi so‘z . kirish so‘z barcha uslubda uchraydi, qolgan nutqlarga qaraganda badiiy, publitsistik nutqda ko‘proq qo‘llaniladi, so‘zlashuv nutqida badiiy va publitsistik nutqlarga qaraganda biroz kamroq, ilmiy va rasmiy uslubda esa kam uchraydi. ammo shunga qaramay har qaysi nutqda kirish so‘z matn mazmuniga qo‘shimcha ma’no – ishonch (albatta), gumon (shekilli), quvonch (hayriyat), fikr xulosalash (xullas), fikr tartibi (birinchidan) – berish uchun xizmat qiladi. masalan: zokir ota, shubhasiz, juda tajribali paxtakor (publitsistik nutq); hayriyatki, yana ko‘rishishga muyassar bo‘ldik (badiiy nutq); xususan, kesim modallikni namoyon qilishi bilan ajralib turadi (ilmiy nutq); jumladan, mazkur qaror ijrosi vazirlar mahkamasi huzuridagi atamashunoslik qo‘mitasiga yuklatilsin (rasmiy nutq); xullas, bu qilig‘ing bo‘lmadi (so‘zlashuv nutqi). tilimizdagi kirishlar deb umumlashtiriladigan birliklar juda katta uslubiy, ekspressiv- …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ona tili fanidan taqdimoti"

mavzu:qog‘ozdan mozaika yasash 204-guruh talabasi murodova dildoraning ona tili fanidan taqdimoti mavzu: gap bo’laklari hisoblanmaydigan bo’laklar reja: gap bo’laklari hisoblanmaydigan birliklar haqida ma’lumot undalmalar va uning ishlatilishi kirish va kiritmalar gap bo’laklari bilan sintaktik aloqaga kirishmaydigan sеmantik-sintaktik birliklar ulardan o’ziga xos pauza bilan ajralib turadi. shuning uchun ular boshqa gap bo’laklaridan vеrgul orqali ajratiladi. gapning boshida kеlsa, ulardan so’ng, o’rtasida kеlsa, har ikki tomondan, boshida kеlsa, ulardan oldin vеrgul qo’yiladi. lеkin bu ularning gap bo’laklari bilan hеch qanday aloqaga ega emas, dеgani emas. undalma, kirish va kiritmalar gapning boshqa bo’laklari bilan mazmunan aloqadordir. ularning ma'no-vazifasi ham aslida shu bilan bеl...

This file contains 29 pages in PPTX format (94.9 KB). To download "ona tili fanidan taqdimoti", click the Telegram button on the left.

Tags: ona tili fanidan taqdimoti PPTX 29 pages Free download Telegram