gapning kirish va kiritma kengaytiruvchilari. undalma

DOC 55.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405656188_56014.doc gapning kirish va kiritma kengaytiruvchilari gapning kirish va kiritma kengaytiruvchilari. undalma режа 1. kirish kengaytiruvchilar 2. kiritma qurilmalar 3. undalma kirish kengaytiruvchilar. gap [pm] tarkibida mayl/modallik ma‘nolari ham mavjud. modallik gap kesimini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. tilshunoslikda modallikning o’zigina gapni tashkil etadi degan qarashlar ham mavjud. chunki gap [pm]ida mavjud va xilma-xil vositalar bilan ifodalangan taxmin, gumon, shubha, ishonch, qat‘iylik, shart, istak, tilak, buyruq, imkoniyat, zaruriyat, majburiylik kabi ma‘nolar ifodalangan har qanday hukm, fikrda ustuvor qiymati bilan ajralib turadi. shu boisdan gap tarkibida gap bo’laklari bilan grammatik aloqaga kirishmagan, so’z birikmasi hosil qilmagan bo’lsa-da, pm dagi mazkur ma‘nolarga bevosita daxldor bo’lgan sub‘ektiv modallik munosabatini ifodalaydigan atov birliklari ko’plab uchraydi: 1.aka, bugun ota-onalar yig’ilishiga dadam borardilarmi? - dadam, albatta, boradilar, balki, onam ham borarlar. 2.to’g’ri, yomon odam jazosini tortishi kerak, - dedi saida. 3. bu chol, qizinig so’ziga qaraganda, hali juda baquvvat ekan. 4. siz o’ylab qarasam, shu lavozimga loyiq …

konstruktiv bo’lmagan bo’lagi atamasi bilan nomlash mumkin. atamaning konstruktiv bo’lmagan degan qismi hodisaning so’z kengaytiruvchilari sifatiga egaligini ko’rsatsa, bo’lak uzvi gap kengaytiruvchilar sirasiga daxldorligini bildiradi. kirish kengaytiruvchilar so’z, birikma va gap ko’rinishlarida bo’lish mumkin. 1.farg’onada, balki, balqarsan.(a.o.) 2.tabibning ta‘biricha, shohning sog’ayishi uchun uch narsa zarur ekan. (ertakdan.) 3.men sizga aytsam, bir kunda uch mahal shaharga qatnashning o’zi bo’lmaydi.(samar nuriy.) shu sababli kirish kengaytiruvchilar kirish so’z, kirish birikma, kirish gap kabi turlarga bo’lib o’rganiladi. aslida barcha kirish kengaytiruvchilar nominativ birliklardir. garchi ularning ayrim ko’rinishlari gap xarakterida bo’lsa-da, ularni tom ma‘nodagi gap deb bo’lmaydi. masalan, yuqorida keltirilgan, men sizga aytsam qurilmasi mazkur gap tarkibida shaklan gap ko’rinishida bo’lsa-da, uning zimmasiga fikr ifodalash, axborat uzatish vazifasi yuklatilmagan. unda pm shakli mavjud bo’lsa-da, unda tegishli ma‘nolar voqelanishi o’ta kuchsizlangan. shu boisdan undagi pm shakllari va unga mos gap kengaytiruvchilari o’zgartirib ko’rilsa, uning kirishlik mohiyati butunlay yo’qoladi. kirish kengaytiruvchilarning umumiy va o’zlariga xos xususiyatlari quyidagilar: …

osabatini bildirish» umumiy ma‘nosi ostida birlashadi. kirish kengaytiruvchilarning gapdagi o’rni qat‘iy emas. bu belgilarning barchasi kirish kengaytiruvchilarni o’ziga xos lug’aviy-sintik guruhni tashkil etadi. kirish kengaytiruvchilar gapda quyidagi ma‘nolarni ifodalaydi. ta‘kidlash, tinglovchining diqqatini bayon qilinayotgan fikrga tortish. takrorlayman, muhimi, ishonsangiz, masalan, misol uchun, ta‘kidlayman, aytish kerakki. sub‘ektiv munosabat, his-tuyg’ularni ifodalash. baxtimizga, baxtga qarshi, uylayman, umid qilaman, o’ylaymanki, shubhasiz, ehtimol, shu ma‘noda, qaysidir ma‘noda, afsuski, attang, essiz. fikrni bayon qilish usuliga munosabat: to’g’risini aytganda, bir so’z bilan aytganda, sodda qilib aytganda, aniqrog’i, qisqasi, gapning indallosi. fikrning bog’lanishini, matn tarkibiy qismlari orasida munosabat, ichki a‘loqa kabilarga so’zlovchining qanday qarashini: demak, xulosa, sababi, shunday qilib, ko’rinadiki, ma‘lum bo’ladiki, buning ustiga, odatda. aytilayotgan fikrning kimga tegishli ekanligini bildiruvchi so’zlar: menimcha, fikrimcha, uning so’ziga qaraganda, aytishlaricha, xabar berishiga qaraganda. fikrning tartibini, izchilligini bildiradigan so’zlar: birinchidan, avvallo, ikkinchidan. kiritma qurilmalar. kiritma qurilmalar gap holatida bo’lib, nutqda gapdan anglashilayotgan fikrga qo’shimcha tariqasidagi yangi fikrni bayon etish vositasidir. kiritmalar …

gi gap ohangidan ham anglashilib turadi. kiritma gapning qo’shma gap tarkibidagi sodda gapdan farqi uning ma‘lum gapga nutq momentida tug’ilib qolgan ehtiyojga ko’ra kutilmagan tarzda birdan kiritilishidir. bu uni sof nutqiy xodisadek tasavvur qilishga olib keladi. biroq so’zlovchi ongida kiritma qurilmalarni gapga kiritish ko’nikma va malakasi mavjud bo’lib, bu uning lisoniy hodisa tajallisi ekanligidan, lisonda uning nutqiy qo’llanish andozasi mavjudligidan dalolat beradi. kiritma qurilmalarning o’rni ham gap tarkibida qat‘iydir. u asosiy fikrga qo’shimcha, ilova fikrni ifodalaganligi bois gap avvalida kela olmaydi. chunki asosiy fikr boshlanmasdan ilova fikrni berish noo’rindir. shuningdek, kiritma gap oxirida ham bo’lmaydi. kiritma gaplarning yana bir xususiyati uning yig’iq (kesimdangina iborat) bo’lmasligidir. 1.yalpiz (cho’l yalpizini aytgani yo’q) oshga solinadi. 2. o’sha yosh bolani (u ota-onasiz qolgan edi) boyga qarol qilib berishdi. chunki, birinchidan, fikr qo’shimcha bo’lsa-da, u muhim, shu boisdan, odatda, uni faqat kesim bilan berishning imkoni yo’q. ikkinchidan, kiritma bir so’z bilan berilsa, u ajratilgan bo’lakka …

i alohida sodda gaplarga aylanadi undalma. gap undalma bilan ham kengayishi mumkin. undalma gap tarkibidagi ii shaxs kishilik olmoshi bo’lgan so’zshakl ma‘nosini muayyanlashtiruvchi unsur bo’lib, u mantiqan so’z kengaytiruvchisi maqomida bo’ladi. biroq u kengayayotgan so’z bilan bog’langanda, grammatik aloqaga ega emas. undalma mazmunan bog’langan so’zshakl nutq yo’naltirilgan shaxs yoki narsa predmetni ifodalaydi. undalma vazifasida, odatda, bosh kelishikdagi ot, ba‘zan otlashgan so’zshakllar keladi. demak, undalma gap lisoniy strukturasiga bevosita daxldor bo’lmagan, gap tarkibidagi ifodalangan yoki ifodalanmagan ikkinchi shaxs olmoshining so’z kengaytiruvchisi hisoblanadi. ajratilgan bo’lak ajralmish bo’lak bilan mazmunangina munosabatga kirishganligi kabi, undalma ham nutq yo’naltirilgan shaxs, predmet bilan mazmuniy bog’lanishga ega bo’ladi. undalma kengaytirgan olmosh so’zshakl gapning barcha bo’laklari, bo’lakning kengaytiruvchilari, qolaversa, bo’lak bo’laklarining kengaytiruvchilari bo’lishi mumkin. kesim: do’stim, ishonganim sizsiz. ega: oybek, (sen) maktabga kechikyapsan. hol: salim, sen tufayli murodimga yetdim. aniqlovchi: gulbadan, sening muhabbating dilingda pinhon. to’ldiruvchi: qarchig’ay changalim, senga yo’l bo’lsin. undalma qo’llanganda u kengaytirgan so’z tushib qolishi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "gapning kirish va kiritma kengaytiruvchilari. undalma"

1405656188_56014.doc gapning kirish va kiritma kengaytiruvchilari gapning kirish va kiritma kengaytiruvchilari. undalma режа 1. kirish kengaytiruvchilar 2. kiritma qurilmalar 3. undalma kirish kengaytiruvchilar. gap [pm] tarkibida mayl/modallik ma‘nolari ham mavjud. modallik gap kesimini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. tilshunoslikda modallikning o’zigina gapni tashkil etadi degan qarashlar ham mavjud. chunki gap [pm]ida mavjud va xilma-xil vositalar bilan ifodalangan taxmin, gumon, shubha, ishonch, qat‘iylik, shart, istak, tilak, buyruq, imkoniyat, zaruriyat, majburiylik kabi ma‘nolar ifodalangan har qanday hukm, fikrda ustuvor qiymati bilan ajralib turadi. shu boisdan gap tarkibida gap bo’laklari bilan grammatik aloqaga kirishmagan, so’z birikmasi hosil qilmagan bo’lsa-da, pm dagi...

DOC format, 55.0 KB. To download "gapning kirish va kiritma kengaytiruvchilari. undalma", click the Telegram button on the left.

Tags: gapning kirish va kiritma kenga… DOC Free download Telegram