sodda gaplarning qurilish qoliplari

DOCX 29 pages 56.9 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 56.9 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ sodda gaplarning qurilish qoliplari mundarija: kirish ....................................................................................................................2 1.sodda gaplar ..........................................................................................................4 2.darsning sodda gaplar haqida borishi ...................................................................8 3.sodda gaplarda shakl va mazmun munosabati ....................................................12 4. sodda gaplarning lisoniy sintaktik qolipi ...........................................................15 xulosa ...............................................................................................................19 adabiyotlar ro'yxati .............................................................................20 kirish kadrlar tayyorlash milliy dasturi yoshlarni ijodiytafakkur sohibi qilib yetishtirishni ta’lim tizimi oldiga kechiktirib bo‘lmaydiganvazifa qilib qo‘ydi. zero, mustaqil va ijodiy fikrlashni o‘rgangan shaxs, til imkoniyatlarining bitmas-tuganmas xazinasidan foydalanish sinoatlarini mukammal egallagan yosh avlodgina buyuk kelajakni yaratishga, milliy va ijtimoiy taraqqiyot yo‘llarini belgilab berishga qodir bo‘ladi. ta’lim jarayonida yoshlardagi ilmiy g‘oya va iqtidorni shakllantirish, an’anaviy qadriyatlarni e’zozlash, vatan taraqqiyoti, ravnaqi yo‘lida jon olib jon beradigan vatanparvar, ijodkor-u tadbirkor, komil-u fozil yosh avlodni tarbiyalash muammosi ona tili va adabiyotning bosh vazifasi …

2 / 29

muni bo‘yicha berilgan va berilayotgan barcha ma’lumotlar jamiyat va taraqqiyot uchun nisbiyligicha qolaveradi. chunki odamlar yashaydigan jamiyat doimiy rivojlanishda, takomillashishda davom etadi va ijtimoiy taraqqiyot qonunlari asosida beto‘xtov ilgarilab boradi. shuning uchun muhtaram prezidentimiz sh. m.mirziyoyev “hayotimizga katta kuch bo‘lib kirayotgan yangi avlodimizni kamol toptirish uchun davlatimiz tomonidan barcha imkoniyatlar safarbar etiladi[footnoteref:1]” – degan edilar.maqsud shayxzoda o‘zbek tili ifoda imkoniyatlarini juda chuqur bilgan, uning ifoda imkoniyatlaridan mohirona foydalana olgan talantli yozuvchi edi. til birliklarining ma’noli qismlarini – semalarini, ularning birika olish imkoniyatlarini – valentligini juda chuqur bilar, uslubi betakror, o‘ziga xos edi. adib asarlari juda ko‘p tadqiqotlar uchun manba bo‘ldi. ushbu masala to‘g‘risida tadqiqotlarda, ta’lim bosqichlarida masalaning o‘rganilishi sohasida turli-tuman qarashlar, yondashuvlar yuzaga keldi. ularni tahlil qilish va o‘rganish mavzuning dolzarbligini belgilaydi. kurs ishining maqsadi gapni asosiy kommunikativ va tuzilma sintaktik birlik sifatida o'rganishdir. ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar belgilandi: [1: mirziyoyev sh.m. milliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom …

3 / 29

da, ish tajribalarini ommalashtirishda samarali foydalanishga xizmat qiladi. kurs ishi tarkibiy tuzilishi va hajmi: ish kirish, 2 bob, 4 bo‘lim, umumiy xulosalar va tavsiyalar, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhatidan iborat. 1 sodda gaplar sodda gaplarning shakllanishida uch xil omil muhim rol o’ynaydi. 1.sodda gapning shakllanishidagi leksik omil. fikr tushunchalarsiz bo’lmaganligi bois sodda gap asosida ham, avvalo so’z yotadi. zero, sodda gap asosidagi atov birlik – voqealangan leksemadir. leksemaning guruhlanishida ham yetakchi omildan biri sifatida ularning sintaktik imkoniyat yotish bejiz emas. shu boisdan tilshunoslikda gap bo’laklari va so’z munosabati ustuvor masaladan biri. gap bo’laklari turli mustaqil so’z turkumi bilan ifodalanevaradi. biroq har bir gap bo’lagi uchun ma’lum bir so’z turkumi ko’proq xoslangan boladi – semantik va grammatik xossalari bilan ma’lum bir gap bo’lagi vazifasida mos so’zlar bor. masalan, “kesim vazifasida kelish uchun ko’proq fe’l xoslangan” (i.i.meshchaninov.) ega, to’ldiruvchi vazifasida, asosan, ot va ot vazifasidagi so’z keladi. bu so’z turkumlarining umumiy ma’naviy tabiati va …

4 / 29

mchalar bilan shakllanganligi . zero, eng “ kichik” gap – morfologik shakllangan atov birligi. misollar: o’qituvchiman. ishladim. bu “kichik” gaplar atov birligi (o’qituvchi, ishla)dan mahrum etilsa, bu o’z holicha hech qanday qiymat kasb etmaydigan morfologik shakl – [-dim] qoladi. biroq mazkur gaplar morfologik shakldan ajratilsa, tilning boshqa sathi birliklari (so’z sb) dan farqlanmay qoladi. demak, kesimlik shakli gapda asosiy sintaktik vazifa – kesimni shakllantirishga ixtisoslashgan shakl. vositasiz to’ldiruvchi vazifasidagina kelish tushum kelishigi shakli uchun qanchalik qat’iy va xususiy bo’lsa, kelay, o’qituvchiman kabi nutqiy birliklardagi morfologik shakllar uchun kesimni shakllantirish ham shunday. kesimlik shaklining boshqa morfologik shakllardan farqi – uning bir necha ichki kategoriyalarning qorishishidan hosil bo’ladigan murakkab tabiatga egaligi. aniqrog’i, kesimlik kategoriyasi kesim vazifasini birgalikda qaror toptiruvchi – shaxs-son , zamon, tasdiq-inkor, mayl kategoriyalari sintezidan iborat. o’qidim gapida kesimlik shakli maxsus ko’rsatkichlarga ega bo’lsa, bu yer shahar gapida u nol shaklli. zero, bu gapda ham iii shaxs, hozirgi zamon, tasdiq, …

5 / 29

p bo’lmagan nutqiy hodisa (so’z, sb) larning muhim farqlaridan biri ham tugal bo’lmagan ohangga ega bo’lishi. masalan: 1. kelgan o’quvchi. 2. kelgan-o’quvchi. bu nutqiy hodisaning birinchisida ohang ko’riluvchi, ikkinchisida esa tushuvchi. ko’rinadiki, birinchi hosila aniqlovchi-aniqlanmish tipidagi birikma bo’lib, u fikr bildirmaydi va bu uning tugal bo’lmagan ohang bilan aytilishini talab etadi. ikkinchi hosila (kelgan bola) ham tarkibi jihatdan oldingi hoslaga o’xshaydi, lekin tarkibida kesinlik shakli va ma’nosi borligi uchun tugal ohang bilan aytiladi. shu boisdan birinchi qurilma ochiq, yakunlanmagan, ikkinchisi yopiq va tugallangan. bir so’zning o’zi ham goh tugal, goh tugallanmagan ohang bilan aytilishi mumkin. 1. qish. 2. qish… demak, so’z yoki birikma fikriy, sintaktik va ohang jihatidan tugallikka ega bo’lib, gap tusiga kiradi. ohang nafaqat gapning tugallanganligini, balki gapning turli tipini belgilashda ham muhim. misol sifatida bir so’zini olaylik. qiyoslang: a’lochi… a’lochi. a’lochi! a’lochi? a’lochi!? ma’lum bo’ladiki, so’zning atov birligimi yoki sodda gap, sodda gap bo’lsa, qanday tabiatga ega …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sodda gaplarning qurilish qoliplari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ sodda gaplarning qurilish qoliplari mundarija: kirish ....................................................................................................................2 1.sodda gaplar ..........................................................................................................4 2.darsning sodda gaplar haqida borishi ....................................................

This file contains 29 pages in DOCX format (56.9 KB). To download "sodda gaplarning qurilish qoliplari", click the Telegram button on the left.

Tags: sodda gaplarning qurilish qolip… DOCX 29 pages Free download Telegram