o'zbek tilida soddagi gap qoliplari

PPTX 10 pages 103.7 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 103.7 KB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

urganch davlat universiteti filologiya tillarni o’qitish: o’zbek tili sirtqi 2-mutaxassislik 3-kurs 216-guruh talabasi salayeva shahnozaning urganch davlat universiteti filologiya tillarni o’qitish: o’zbek tili sirtqi 2-mutaxassislik 216-guruh talabasi sultonova sayyoraning hozirgi o’zbek adabiy tili fanidan tayyorlagan taqdimot ishi mavzu: o’zbek tilida soda gap qoliplari sodda gapning asosiy tavsiflari quyidagilardan iborat boʻlishi mumkin: uning muayyan soʻz shakllari (ran predikativ asosining tarkibiy qismlari) orqali shakllanuvchi sintaktik strukturasi va mazkur tarkibiy qismlarning oʻzaro munosabati; uning semantik strukturasi; soʻz tartibi va ohang; ran predikativ asosining tarkibiy qismlari yoki predikativ asosning kengaytiruvchilari hisoblangan gap boʻlaklari. sodda gap tuzilish asosining miqdoriga koʻra, 2 turli boʻladi; ikki tarkibli ran, bir tarkibli ran. ikki tarkibli gapning predikativ asosi ega va kesim boʻlaklaridan iborat boʻladi (salqin shamollargina qizning sochlari bilan oʻynashadi. koʻkda tanho oy kezmoqda). bir tarkibli gapning predikativ asosi ega yoki kesimga ega boʻladi. oʻzbek tilida bir tarkibli gaplarning quyidagi turlari bor: shaxsi aniq ran (shu yorugʻ yoʻlda sizga …

2 / 10

g voqealanishi, imkoniyatning hodisa sifatida yuzaga chiqishiga xos bo’lgan umumgneseologik va ontologik xususiyatlar1 lsqlarning muayyan nutqiy hodisalar sifatida voqealanishi uchun ham xosdir. gapning eng kichik qurilish qolipi [wpm] bo’lganligi sababli nutqiy voqealanishda [w] o’rnini tilning atov birliklaridan istagan biri egallashi mumkin. tilimizda atov birliklari (nominativ birliklar) sifatida so‘zlar (leksemalar), so’z birikmalari (erkin va turg’un birikma), frazemalar, kengaygan birikmalar (ravishdosh oborotlar, sifatdosh oborotlar, harakat nomili oborotlar) chiqishi sababli2 bu qolipning nutqiy voqealanish jarayonida sintaktik tabiati xilma – xil bo’lgan holda faqat bitta asosiy, [wpm] uchun relevant bo’lgan xususiyatga ega bo’lgan istagan turdagi birlik kela oladi. turkiy tillarning o‘ziga xos struktur xususiyatlaridan biri shundaki, bu tillarda istalgan kattalikdagi nutqiy gap sifatdosh, ravishdosh va harakat nomlari orasida bitta nominativ birlikka transformatsiya etilishi va boshqa bir gap tarkibida bitta konstruktiv bo’lak yoki bitta konstruktiv bo’lakning kengaytiruvchisi mavqeyida kiritilishi mumkin.3 sintaktik qoliplarning hosilalari nutqiy vaziyatda hosil qilinganligi uchun ham ularni nutqiy (lisoniy emas) hosila deymiz …

3 / 10

igi tamoyillariga tayangan holda o‘zbek tili gap qurilishi talqinida rus tili ichki qurilishiga xos qonuniyatlarga ustuvorlik berib, tobelikning turkiy tillarga xos “o‘ngdan chapga” ko‘rinishini e’tibordan chetda qoldirdi. oqibatda, boshqa gap bo‘laklari (“chapdan o‘ngga”) kesimga va faqat kesim egaga (“o‘ngdan chapga”) tobelanishi haqidagi mantiqiy-grammatik qonuniyat “hukmronligi” vujudga keldi. bu esa gapni baholash markazida ega turishi haqidagi nazariyaga tayanishlarida ko‘zga tashlanadi. sodda gaplarda eganing bosh bo‘lakka ishora orqali tiklash mumkin yoki mumkin emasligiga ko‘ra sodda gaplar ikki turli bo‘ladi (ot markazli gaplar ham, fe`l markazli gaplar ham): a) ikki tarkibli gaplar; b) bir tarkibli gaplar. ikki tarkibli sodda gaplarda kesim tarkibidagi shaxs/son ko‘rsatgichlari asosida gapning egasi tiklanishi mumkin: yozdim → men yozdim. yuvdi → u yuvdi. bunda [w] – kesimning, gap kesimining atash, lug‘aviy ma’no bildirishga xizmat qiladigan qismi bo‘lib, mustaqil so‘z turkumiga oid bo‘lgan, ya`ni kesim vazifasida kela oladigan so‘zga, so‘z birikmasiga, kengaytirilgan birikmalar (sifatdosh, ravishdosh, harakat nomlari oborotlari)ga teng kelishi …

4 / 10

ilar, gap va so‘z birikmalarining lison-nutq farqlanishi nuqtayi nazaridan izchil tavsifini berdilar hamda o‘z tadqiqotlarida so‘z birikmasi, sodda gap, qo‘shma gap, so‘z-gaplarning substansial mohiyati, lisoniy-sintaktik qoliplarini ishlab chiqishdi nomlari sanab o‘tilgan tilshunoslar gapning eng kichik qurilish qolipini lisoniy birlik sifatida qabul qilishdi. o‘zbek tilshunosligi rus tilshunosligi zamirida rivojlanganligi, shuningdek, logik oqimning ta’siri tufayli sodda gaplar [s–p] qolipida tasvirlandi va talqin etildi. gap haqida zamonaviy ta’limot yaratgan zabardast olim a.g‘ulomov va uning izdoshlari o‘zbek tilida gap qurilishiga rus tilining grammatik qurilishiga xos me’yor va qoidalar asosida yondashdilar. image2.png image3.png image1.png /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 10

o'zbek tilida soddagi gap qoliplari - Page 5

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek tilida soddagi gap qoliplari"

urganch davlat universiteti filologiya tillarni o’qitish: o’zbek tili sirtqi 2-mutaxassislik 3-kurs 216-guruh talabasi salayeva shahnozaning urganch davlat universiteti filologiya tillarni o’qitish: o’zbek tili sirtqi 2-mutaxassislik 216-guruh talabasi sultonova sayyoraning hozirgi o’zbek adabiy tili fanidan tayyorlagan taqdimot ishi mavzu: o’zbek tilida soda gap qoliplari sodda gapning asosiy tavsiflari quyidagilardan iborat boʻlishi mumkin: uning muayyan soʻz shakllari (ran predikativ asosining tarkibiy qismlari) orqali shakllanuvchi sintaktik strukturasi va mazkur tarkibiy qismlarning oʻzaro munosabati; uning semantik strukturasi; soʻz tartibi va ohang; ran predikativ asosining tarkibiy qismlari yoki predikativ asosning kengaytiruvchilari hisoblangan gap boʻlaklari. sodda gap tuzilish a...

This file contains 10 pages in PPTX format (103.7 KB). To download "o'zbek tilida soddagi gap qoliplari", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek tilida soddagi gap qolip… PPTX 10 pages Free download Telegram