fe’l. sifatdoshlar

DOC 92.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405603114_55961.doc fe`l fe’l. sifatdoshlar reja: 1. eski o'zbek tilida harakat nomi formalari. 2. ravishdosh. 3. sifatdosh. 4. fe`lning semantik va grammatik belgilari. 5. fe`l nisbs 6. fe`l lsol1 fe`l barcha tillarda ham faol bo’lgan so’z turkumlaridan biridir. fe`l semantik doirasi keng, lekin, asosan, ish-harakat hamda ish-harakat tasavvurini beradigan holatni anglatadi, ya`ni barmoq, kelmak kabi fe`llar ish-harakatni, ko’rmoq, eshitmoq, oylamoq fe`llari esa holatni biddiradi. eski o’zbek tilida fe`lning hozirgi o’zbek tilida qayd qilinadigan aksariyat semantik guruhlari: ish-harakat, faoliyat, nutq, tafakkur fe`llari qo’llanishda bo’lgan. fe`l turkumiga quyidagi morfologik kategoriyalar xosdir: mayl va zamon, funktcional formalar, bo’lishli-bo’lishsizlik, nisbat, tuslanish. fe`l aspektlari. ayrim adabiyotlarda fe`l aspektlariga mumkinlik va nomumkinlik shakllarini ham kiritadilar. aslida mumkinlik-nomumkinlikni hosil qiladigan grammatik shakllar (formalar) yuk,, balki bunday semantika qo’shma fe`llar orqali hosil qilinadi. masalan, torta alar -tarta almas. fe`lning bo’lishli va bo’lishsiz shakllari fe`l aspektlari kategoriyasini hosil qiladi, chunki bo’lishsizlik -ma//-ma' affiksi orqali hosil qilinadi va bu affiksni olmagan …

$menin’ (atoiy). og’uz xang’a baqi’nmadi’ (sh.tar.). o’zlik nisbat ma`nosi ba`zan majhul nisbat affiksi -l (-i’l/il//ul/u’l) bilan ham ifodalanadi: bu vasila bila xayal qi’li’ldi’ kim..(nav.mn). majhul nisbat –l (-i’l/il//ul/u’l) affiksi bilan hosil qilingan: qulluq arzadasht yekshanba kuni bitildi (nav.mn). birgalik nisbat –sh (undoshdan keyin: -i’sh/ish//ush/ush affiksi bilan hosil qilingan: ikki qashi’ bash bir qi’li’b, bilman, ne so’z so’zlashtilar (lutf.) orttirma nisbat quyidagi affikslar bilan hosil qilingan: -t(-i’t/it//ut/u’t): oxshatti’ qamati’na sanavbarni’ bag’ban (nav.mn). -r(-ur\u’r\ar\a’r): kechurgay ushbu daryadiun meni (atoiy). -tur\tur\\dur\dyr: hajr otiu bu kun ichimniu kuydurur (sakk.). -g’ur\gur\qur\kur\qar\kar: ne muncha yazguradur shayxi parsa bizni (atoiy). insafsiuz aduvniu pamanliuqdiun o’tkarur (nav.mq). -g’uz/guz//qaz/kaz: alliuda bir nechani turg’uzdiu (shn). meni otkezinizlar, teb,..(sh.tar.). -iuz/iz: tamiuzdiu, aqiuzdiu (sang.). -sat:-kemani nechuk yasariun ko’rsatti (sh.tar.). fe`llarning yasalishi. fe`ldan boshqa turkumlardan so’z yasovchi affikslar orqali fe`l yasalishi mumkin: -la/la’ affiksi.bu affiks barcha davrlarda ham faol qo’llangan. ot, sifat, son, ravish, ba`zan olmosh turkumlaridan fe`l yasagan. turkiy va turkiy bo'lmagan so’zlarga …$

ki qara kunum aqariub (nav.fsh). ko’kargan yiug’achlarniun barchasiu (sh.tar.). -qar/kar affiksi. otdan fe`l yasagan: tag’ tuzniu tun-u kun bashqariub//xayalniu yol aqbasiudiun o’tkarib (nav.fsh). -q/k,-i’q/ik,-uq/uk affiksi. ot va boshqa turkumlardan fe`l yasagan: libasiu ranin bilman, yoluqsa, hayrattiun (lutf.).kim yag’iuqsa shahi shaybaniyg’a. -sa affiksi. otdan fe`l yasagan: dilraba, abi hayat ernin uchun jan susadiu (lutf.). -si’n affiksi. ot va sifatdan fe`l yasagan: yig’lamasunlar u ko’ziga kelmas yash (nav.mn). fe`lning nutqda qo’llanishga xoslangan shakllari uning funktsional (amaliy) formalaridir. fe`lning ayrim formalari kelishik, egalik affikslarini ham qabul qiladi. gapda ot va boshqa so’z turkumlari vazifasini bajarib, ega, aniqlovchi, to’ldiruvchi yoki hol vazifasida ham kela oladi. shunga ko’ra, bunday formalar fe`lning grammatik-funkcional formalari hisoblanadi.fe`lning grammatik-funkcional formalarini sof fe`l, harakat nomlari, sifatdosh va ravishdosh formalari tashkil etadi. fe`lning grammatik-funkcional formalarida, bir tomondan, fe`lga xos belgilar mavjud bo’lsa, ikkinchi tomondan, morfologik xususiyatlari va sintaktik vazifalari bo’yicha bu fonemalar boshqa so’z turkumlariga ham yaqin turadi. harakat nomi formalari.ular …

$kki xil yo'l bilan ifodalangan. a) maq\mak affiksining –ma\ma’ affiksli bo’lishsiz formadagi fe`lga qo’shilishi bilan: tilanmamakka davlatiundan mahrum dururlar (nav.ss). b) sifatdoshning -mas/ma's affiksli bo'lishsiz formasiga –li’q,-lik affiksi qo’shilishi bilan (-mas+li’q//-maz+li’q): menuim so’zim eshitmazlik uchun (taf.). harakat nomining -maq/mak affiksli qo’shimchasi ot turkumidagi so’zlar kabi egalik va ko'plik qabul qilinadi, kelishiklar bilan turlanadi, bilan qo’llanayai: 1.-maq-mak affiksli harakat nomi egalik "affikslari bilan'’ qo’llanganda, fe`l negizidan anglashilgan ish- qo’llanganda, fe`l negizidan harakatning qaysi shaxsga qarashli ekanligi ifodalanadi: menim qurtulmag’ium anda turur (taf.). 2. -maq/mak affiksli harakat nomiga qo’shilgan -lar/la’r affiksi odatdagi ko’plik ma`nosini emas, balki fe`l o’zagidan anglashilgan ish-harakat sub`ektining ko'plik shaklida ekanligini ko’rsatishga xizmat qiladi: yusufniu o’lturmaklari ikkidin hali ermas erdi /rabg’,). 3. ot o'rnida qo’llangan bosh kelishikdagi -maq/mak affiksli harakat nomi, asosan, ega, ba`zan kesim yoki anglashuvchi vazifasida keladi. egasi –maq\mak affiksli harakat nomi bilan ifodalangan gaplarning kesimi asosan ot yoki ot turkumidagi so’zlar bilan ifodalanadi: g’iybat qiulmaq uluq …$

$malaridan farqdovchi asosli belgisini tashkil etadi. sifatdosh formalarini zamon nuqtai nazardan quyidagi ikki asosni ajratish mumkin: 1) o'tgan zamonni ifodalovchi -s formalari. bu guruhga –mi’sh/mish,-duq/duk\tuk\tuk\gan//qan/kan,-an/a’n affikslari bilan hosil bo’luvchi formalar kiradi; 2) hozirgi-kelasi zamonni ifodalovchi sifatdosh formalari. bu guruhni -r(-ar/a’r\ -ur/ur,\- i’r/ir,\ yur va boshqa affikslar bilan hosil bo’luvchi formalar tashkil etadi. o’tgan zamon sifatdoshlari. -gan/ga'n (-qan/kan) affiksli sifatdosh eski o’zbek tilining barcha davrlari uchun xarakterli bo’lgan va faol qo’llanishi, ma`no va vazifalari: 1. atributiv poziciyada qo'llanib, aniqlovchini ifodalaydi. vazifasida kelgan -gan/ga'n affiksli sifatdosh o’ram (oborot)ni tashkil etadi va ular gap bo’lishi mumkin: a) ega+kesim qolipida bo’ladi: cherik tushken perge keldildr (rabg’.). jumlamiuz razimiz bu ikki ulug’iumiuz so’zlagan so’zga (nahj.far.). b)so’z birikmasi qolipida bo’ladi: vafa qiulg’an kishilarga vafa qiul (mn); 2. –g’an/gan affiksli sifatdosh otlashada va ot bajaradi. sintaktik vazifalarda qo’llanadi: bu yaratiulgan sizlarda bolsa,... (rabg’.). otlashgan –g’an/-gan affiksli sifatdosh otga xos grammatik belgalarga ega bo’ladi: a) -lar/la’r ko’plik affiksini …$

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "fe’l. sifatdoshlar"

1405603114_55961.doc fe`l fe’l. sifatdoshlar reja: 1. eski o'zbek tilida harakat nomi formalari. 2. ravishdosh. 3. sifatdosh. 4. fe`lning semantik va grammatik belgilari. 5. fe`l nisbs 6. fe`l lsol1 fe`l barcha tillarda ham faol bo’lgan so’z turkumlaridan biridir. fe`l semantik doirasi keng, lekin, asosan, ish-harakat hamda ish-harakat tasavvurini beradigan holatni anglatadi, ya`ni barmoq, kelmak kabi fe`llar ish-harakatni, ko’rmoq, eshitmoq, oylamoq fe`llari esa holatni biddiradi. eski o’zbek tilida fe`lning hozirgi o’zbek tilida qayd qilinadigan aksariyat semantik guruhlari: ish-harakat, faoliyat, nutq, tafakkur fe`llari qo’llanishda bo’lgan. fe`l turkumiga quyidagi morfologik kategoriyalar xosdir: mayl va zamon, funktcional formalar, bo’lishli-bo’lishsizlik, nisbat, tuslanish. fe`l aspe...

DOC format, 92.5 KB. To download "fe’l. sifatdoshlar", click the Telegram button on the left.

Tags: fe’l. sifatdoshlar DOC Free download Telegram