суз ва унинг тил структурасида тутган урни

DOC 80.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1403246199_43841.doc суз ва унинг тил структурасида тутган урни www.arxiv.uz суз ва унинг тил структурасида тутган урни режа: 1. лексикология ва унинг хрганиш объекти. 2. умумий ва хусусий лексикология. 3. схзнинг тил структурасида тутган хрни ва унинг хусусиятлари. 4. схзнинг маъноси. схзнинг бир маънолилиги ва кхп манолилиги. 5. схз маъносини тайин этишда контекстнинг роли. 6. мустахкамлаш учун саволлар. 7. таянч иборалар. 1. тилнинг схз томони хакида умумий маълумот. тилнинг схз томонини, лексик системасини хрганиладиган соха лексикология деб юритилади. лексикология тилшуносликнинг мустакил сохаси сифатида xix асрдагина вужудга келди. авваллари лексикология грамматика сохасига киритилиб хрганилар. эди. лексикологияда схз (айрим схз, тилнинг лексик системаси, схзлик хусусиятларини касб этган бошка бирликлар) турли максадларда, яъни барча тиллар учун умумий бклган лексик конунларни аниклаш ёки умумий лексик конуниятларнинг айрим тиллардаги бошкача кхринишини очиш максадида хрганилади. шунга кхра лексикология умумий ва хусусий лексикология деб иккига бклинади. (тасвирий, тарихий, киёсий, чоьиштирма лексикология хусусий лексикологияга киради). умумий ва хусусий лексикология …
2
си маъносида кхллайдилар ва бу терминни соханинг номи маъносида ишлатмасликни маъкул кхрадилар. тилда мавжуд бклган схзлар йиьиндисига нисбатан тилнинг луьат состави, тилнинг луьат бойлиги ёки хазинаси типидаги терминологик иборалар хам кхлланилади. тилда мавжуд бклган барча схзлар юзаки караганда алохида-алохида хаёт кечираётгандек бклиб кхринади. аслида эса схзлар хзаро бири иккинчисига турли жихатдан (маъно, кхлланиш жихати, стилистик хусусияти, ясалиш моделлари ва х.к.) узвий боьликдир. тил назариясининг асосчиси вилгелpм фон гумболpдтнинг “тилда якка холда яшайдиган биронта кисм йхк. ундаги хар бир элемент бутуннинг бклаги сифатида хаёт кечиради”, деган умумий фикри тилнинг схз хазинасига хам алокадор. демак, тилдаги хамма схзлар биргаликда бир бутун системани - тилнинг лексик системасини ташкил этади. маълумки, истаган тилнинг ифода имкониятлари бевосита луьат составининг хажмига боьлик бклади. тилнинг лексикаси канча бой ва ранг-баранг бклса, тил хам шунчалик бой ва тараккий этган бклади. (айрим тилларнинг ва шахсларнинг луьат бойлиги хакидаги баъзи маълумотларни адабиётлардан мустакил равишда хрганиш талабаларнинг хзларига тавсия этилади). тилнинг …
3
да номлаш хусусиятининг бир хилда мавжуд эмаслиги туфайли мазкур таъриф хамма схзларни хз ичига олмайди. масалан, олмош, модал, ундов тасвирий ва ёрдамчи схзлар аташ функциясини бажармайди. бундан ташкари, схзнинг бир катор фонетик, грамматик ва бошка белгилари хам бор. буларнинг хаммаси схзга мукаммал таъриф бериш ишини анча кийинлаштиради. шу боисдан бклса керак, ханузгача схзнинг мукаммал таърифи йхк. куйида биз схзнинг мохиятига мос айрим таърифларни санаб кхрсатиш билан кифояланамиз: схз предметларнинг, ёзув эса товушларнинг символидир. (аристотелp). схз курук товушлардан иборат бклмай, материянинг номидир. (xvii аср инглиз материалисти томас гоббс). схз тарихан ташкил топган товуш тилининг асосий бирлиги бклиб, реал вокеликнинг умумлашма акси бклган тушунчанинг яшаш формасидир. (о.с.ахманова, в.в.виноградов). схз лексик маънога эга бклган, мустакил кхллана оладиган айрим товуш ёки товушлар бирикмаси. (э.б.агаян). схз хзининг товуш состави оркали борликдаги предмет, процесс, ходисалар хакидаги тушунчаларни ифодаловчи ёки улар хртасида муносабат билдирувчи асосий тил бирлиги. (д.э.розенталp). схз коллектив аъзолари томонидан бир хилда талаффуз килиниб, бир …
4
иши бир кадар аник бклади. шундай экан, лексик бирлик бклган схзнинг лексик томони, маъноси нима? схз одатда борликдаги бирор фактни номлайди, атайди. схз киши онгида товуш ва график образлар сифатида сакланади. инсон хотирасида нарсаларнинг умумлашма излари хам бор. ана шу икки томоннинг боьланиши схзнинг лексик маъносини ташкил этади. бундан кхринадики, схз предметнинг ишораси сифатида хизмат килади. бошкача килиб айтганда схзнинг маъноси маълум бир тил системасининг воситалари оркали тушунчанинг реаллашувидир. (борликда предмет, онгимизда тушунча, тилда эса тушунчани ифодалаш учун хизмат киладиган схз мавжуддир. борликда предмет бклмаслиги мумкин, лекин хотирада тушунча, тилда эса унинг атамаси - схз мавжуд бклади. масалан, шайтон каби диний тушунчалар шу жумласидандир.). схзнинг лексик маъноси хамма вакт тушунчанинг хзинигина ифодалайвермайди. схзнинг асосий лексик маъноси эмоционал-экспрессив оттенка, стилистик бхёк биргаликда лексик маънонинг компонентларини ташкил этади. схзнинг маъноси хакидаги мазкур фикрлардан кхриниб турибдики, схз реал борликдаги турли-туман нарсалар ва улар хакидаги тушунчалар билан диалектик равишда боьликдир. схзнинг табиатини аник тасаввур …
5
нлигича тасаввур этиш учун нарсанинг намояндаси, вакили килиб оламан” дейди. уакикатан, бирор нотаниш нарсаларга дуч келганда, аввал у таниш предметларга солиштириб кхрилади ва шу асосида янги предметнинг кхзга ташланадиган бирор белгиси ажратилиб, ана шу белги предметга ном кхйиш учун асос килиб олинади. шунинг учун хам рус тилшуноси а.а.потебня “бирор нарсани шундай деб атабмизми, бунинг изохи бордир” деб алохида таъкидлайди. бирор схзга асос бклган белги вактлар хтиши билан аста-секин унутила боради. (масалан, отланмок). натижада схзнинг хозирги маъноси билан унинг дастлабки маъноси хртасида узилиш содир бклади. тилдаги жуда кхп схзлар ана шундай процессни хз бошидан кечирган. тилда келиб чикишини, пайдо бклиш тарихини исботлаш кийин бклган схзлар (мотиви йхк схзлар) шу тарика пайдо бклган. агар схз умумлаштирмай якка-якка нарсаларни билдирганда эди, тилда схзлар тхлиб-тошиб кетган бклар эди. схз билан тушунча хртасидаги муносабат хакида куйидагиларни айтиш мумкин. схз ишора (символ) сифатида ташки, материал томон бклса, тушунча фикр сифатида ички идеал томондир. бу икки томон …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "суз ва унинг тил структурасида тутган урни"

1403246199_43841.doc суз ва унинг тил структурасида тутган урни www.arxiv.uz суз ва унинг тил структурасида тутган урни режа: 1. лексикология ва унинг хрганиш объекти. 2. умумий ва хусусий лексикология. 3. схзнинг тил структурасида тутган хрни ва унинг хусусиятлари. 4. схзнинг маъноси. схзнинг бир маънолилиги ва кхп манолилиги. 5. схз маъносини тайин этишда контекстнинг роли. 6. мустахкамлаш учун саволлар. 7. таянч иборалар. 1. тилнинг схз томони хакида умумий маълумот. тилнинг схз томонини, лексик системасини хрганиладиган соха лексикология деб юритилади. лексикология тилшуносликнинг мустакил сохаси сифатида xix асрдагина вужудга келди. авваллари лексикология грамматика сохасига киритилиб хрганилар. эди. лексикологияда схз (айрим схз, тилнинг лексик системаси, схзлик хусусиятларини касб э...

DOC format, 80.0 KB. To download "суз ва унинг тил структурасида тутган урни", click the Telegram button on the left.