тил системадир

DOC 68,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1403012502_43228.doc тил системадир www.arxiv.uz тил системадир режа: 1. кириш. система хакида тушунча. 2. система ва структуранинг хзаро муносабати. 3. тил системасининг структура элементлари:  фонема;  морфема;  лексема;  схз бирикмаси ва гап. 4. хулоса. 5. мустахкамлаш учун саволлар. 6. таянч термин ва иборалар. ҳар бир тилнинг негиз, асоси унинг фонетик тузилиши, грамматик курилиш ва луғат составидан ташкил топади. тилнинг курилиши, луьат состави ва фонетик системасининг хар бири алохида системани ташкил килганидек, тилнинг хзи хам яхлит холда бутун бир системани ташкил килади. система юнонча кисмлардан тузилган бутунликдир. структура лотинча курилиш демакдир. система тушунчаси яхлитлик, структура, алока, муносабат ва элемент тушунчалари билан боьликдир. система хзаро боьланган ва шартли кисмлар йиьиндисидир. структура шу бутунлик кисмлари ичидаги муносабатдир. системада хам 3 элементнинг муносабати бор: а) бутунлик; б) кисм; в) уларнинг хзаро муносабати. тил системасини ташкил килган тил бирикмаларининг хзаро муносабатлари, бир-бири билан боьланиш конун-коидалари тилнинг структурасини ташкил килади. структура тил ёки тил …
2
структура” термини эса алока ва муносабатнинг кандай тузилганлигини изохлайди. демак, жамиятда мавжуд бклган барча ходисалар бир-бири билан боьланиб, маълум бир муносабатда бклади. уох табиатда, хох жамиятда бклсин, ундаги турли фактлар ва ходисаларнинг бир гурухи хзаро муносабатда бклиб, маълум коидага бхйсуниб, бир система хосил килади. бир предмет ёки бир факт система бкла олмайди. система хосил килиш учун, албатта, бир-бири билан боьланган, умумлашган, бир конунга бхйсунадиган бир канча предмет ёки фактлар бклиши шарт. тил системаси бир неча бирликлардан, яъни компонентлардан иборат. булар орасида энг мухимлари фонема, морфема, лексема, схз бирикмаси ва гап хисобланади. шуни айтиш керакки, тил системасини ташкил килувчи, тил фактларининг бир-бири билан хзаро муносабати, бир-бири билан боьланиши жуда хам мураккабдир. тил ходисалари, фактлар хзаро боьланган маълум конуниятларга риоя килади. уар бир тилдаги гаплар схзлардан иборат. схзлар эса товушларнинг бирикувидан хосил бклади. гап бклиши учун схзлар грамматик конуниятларга таянади. бу конун-коидаларга риоя килмаган хар кандай схзлар йиьиндиси гап бклиши мумкин эмас. …
3
хзининг алламорфларига эга. тил бирликлари орасидаги муносабатига караб, тил системаси уч группага бклинади: 1) парадигматик муносабат; 2) синтагматик муносабат, 3) иерархик муносабат. парадигматик муносабат - бу танлаб, сайлаб олиш муносабатидир. у тил бирликлари орасидаги ххшашлик ва фарклашга асосланган. масалан: парадигматик муносабатда хамма келишик формалари бир схз оркали турланади (стол, столнинг, столни, столга, столда, столдан каби) ёки тусланади (югураман, югурасан, югуради). синтагматик муносабат - бу катор жойлашган бирликлар муносабатидир. синтагматик муносабатда фонемаларнинг кайси хринда учраши, схз, морфема ва бхьинлардаги таксимоти хрганилади. синтагматикада фонемаларни нуткда намоён этувчи товушлар фаркланади. морфема ва схзлар нутк товушлари оркали шаклланади. чунки нутк товушлари инсон тилининг моддий базасидир. уар бир тилга хос нутк товушлари маълум бир система асосида бирикиб, предмет, ходиса, харакат ва тушунчаларни, номларни, турли грамматик коидаларни ифодалаб беради. иерархик муносабатда оддий тил бирликлари мураккаблаша боради. фонеманинг маълум коидалари асосида бирикуви морфемани, морфема эса лексеманинг хосил бклишига олиб келади. бу муносабат маълум даражада тарихийлик принципига эга, …
4
емак, тил системаси тил бирликлари ва ярусларнинг бир бутунлигидан иборатдир. тил системасининг ички муносабати уларнинг хзаро муносабати асосида аникланади, улар бир-биридан ажратиб кхйилган ходиса эмас. тилнинг синтагматик хусусияти унинг парадигматикаси билан боьликдир. структуралистлар, хусусан, копенгаген йхналиши вакиллари бутун эътиборини асосий тил факторлари ва уларнинг муносабатларига каратдилар. улар тилни маълум бир даврда мавжуд бклган муносабатларнинг абстракт системаси, деб хисоблайдилар. бу йхналиш вакиллари тилнинг конкрет формаларини, хатто хар бир тилнинг хзига хос структураси борлигини инкор киладилар. шунинг учун копенгаген мактаби вакиллари тилшунос тилининг реал элементлари орасидаги хзаро муносабатни эмас, балки тилдаги замон ва макон чегараси бклмаган муносабатлар структурасини текшириши лозим, деган универсал таълимотни яратмокчи бкладилар. шундай килиб, “муносабатлар лингвистикаси” биринчи хринга кхйилиб, реал тиллар, уларнинг товуш материяси ва маъно масаласи иккиламчи ходисалар, деб каралади. лекин шуни алохида таъкидлаш лозимки, объект муносабатга нисбатан доимийдир. парадигматик ва синтагматик муносабатда тил бирликлари система доирасидаги элементлар билан алокада бклади. масалан: фонема фонемалар билан, морфема морфемалар билан. …
5
агилардан ривожланади. тилшуносликда эса яруслар хртасидаги муносабат компонент характерида, яъни бир ярус иккинчисининг ичига киради. уар бир ярусдаги бирликлар хртасида факат парадигматик ва синтагматик муносабат, турли ярус бирликлари хртасида эса факат иерархик муносабат бклиши мумкин. бу шуни кхрсатадики, парадигмани фонема, морфема ёки лексема билан бирлаштириш мумкин эмас. яруслар хзаро муносабатда ифода плани ва мазмун планига кхра фаркланади. масалан, дифференциал белгилар фонемадан устунлик килса, ифода плани, лексема ва синтагма устун келса, мазмун плани бклади. уар бир ярус сифатига кхра хам ранг-барангдир. улар биридан иккинчисига хтишда сифат ва функциясига кхра принципал хзгаришда бклади. тил бирликларидаги бундай хусусият уларни пастки ярусда шакллантирса, юкори ярусда харакатга келтиради. масалан: фонема фонема ярусида ифодаланса, морфема ярусида бирлик сифатида шаклланади. морфема, хз навбатида, лексик ярусда харакатга келади. бу хусусият тил бирликлари ярусларининг ягона тил системаси билан алокасини таъминлайди. асосий яруслар хзаро кисман фаркланади хам. асосий яруслар ёки бу нуктаи назардан ажралмас бирлик хисобланади. гап - минимум айтилган …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"тил системадир" haqida

1403012502_43228.doc тил системадир www.arxiv.uz тил системадир режа: 1. кириш. система хакида тушунча. 2. система ва структуранинг хзаро муносабати. 3. тил системасининг структура элементлари:  фонема;  морфема;  лексема;  схз бирикмаси ва гап. 4. хулоса. 5. мустахкамлаш учун саволлар. 6. таянч термин ва иборалар. ҳар бир тилнинг негиз, асоси унинг фонетик тузилиши, грамматик курилиш ва луғат составидан ташкил топади. тилнинг курилиши, луьат состави ва фонетик системасининг хар бири алохида системани ташкил килганидек, тилнинг хзи хам яхлит холда бутун бир системани ташкил килади. система юнонча кисмлардан тузилган бутунликдир. структура лотинча курилиш демакдир. система тушунчаси яхлитлик, структура, алока, муносабат ва элемент тушунчалари билан боьликдир. система хзаро боьланган ва ...

DOC format, 68,0 KB. "тил системадир"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: тил системадир DOC Bepul yuklash Telegram