узбек тилидаги атов гаплар
Предварительный просмотр (5 стр.)
Прокрутите вниз 👇![1402999576_43184.doc ызбек тилидаги атов гаплар www.arxiv.uz ўзбек тилидаги атов гаплар режа: 1. кесим 2. эга 3. ҳол 4. тўлдирувчи 5. аниқловчи кесим булишли-булишсизлик (тасдиқ-инкор), майл-замон модаллик, шахс-сон (яъни кесимлик категорияси) маъноси ва шаклларига эга булган суз булиб, гап марказини ташкил қилувчи булакдир. нутқимизда кесимсиз гап булиши мумкин эмас. гапда кесим булмаса, у узбек тили (нутқи) учун тулиқсиз гапдир. кесим гапнинг шундай конструктив булагики, у узини шакллантирувчи грамматик категорияга – кесимлик категорияга эга. шу сабабдан гапда кесим ҳамма вақт таркибан мураккабдир. у луғавий – атов бирлиги - [ун] ва гапнинг грамматик формаси – [pm] қисмлардан иборат. [pm] маъноси кесимда мужассамлашган тасдиқ-инкор, модаллик-майл, шахс-сон маъноларининг яхлитлигидан иборат. шу боис [pm] нинг меъёрий маъноси ушбу тўртта грамматик маъноларнинг мажмуи сифатида ажратилади. исталган гап таркибида бу мажмуа бутунлик сифатида бўлиши шарт, лекин муайян нутқий воқеланишларда мажмуа таркиби қисмларининг ҳиссаси ҳамма вақт бир хил бўлавермайди. масалан, модаллик маънолари бўрттирилганда замон маъноси заифлашади ва аксинча, замон …](/media/previews/pages/preview_yyTxkac.webp "узбек тилидаги атов гаплар - Страница 1")
![ориясида мужассамлашган шахс-сон (ш) маъносини муайянлаштирувчи гап кенгайтирувчисидир: 1.элчибек аста ўрнидан турди. (а.м). 2.бири - сенсан, бири - мен. (о) 3. шундай ўлка доим бор бўлсин. (ҳ,о) 4. (сен) айтар сўзни айт, (сен) айтмас сўздан қайт (мақол). биринчи гапда элчибек сўзи кесимдаги учинчи шахс бирлик (ноль) кесимлик қўшимчасининг, иккинчи гапдаги бири сўзлари сенсан кесимининг иккинчи шахс бирлик (-сан) ва мен сўзидаги биринчи шахс бирлик (-ман), учинчи гапдаги ўлка сўзи бор бўлсин кесимидаги учинчи шахс (-син), тўртинчи гапдаги ифодаланмаган (сен, сен) айт, қайт сўзлари билан ифодаланган кесимдаги иккинчи шахс бирлик (ноль) кесимлик маъноларининг муайянлаштирувчиси, кенгайтирувчиси-дир. эга гапдаги фикр ўзи ҳақида бораётган, белгиси кесим томонидан кўрсатилаётган бўлакдир. кесимдан ахборот (коммуникация) англашилса, эга ана шу коммуникация предметидир. эга бевосита кесимлик шакли - [pm] га боғланаётганлиги туфайли, ҳол ва кесим билан биргаликда, гапнинг конструктив бўлаклари қаторига киради. эгали ва эгасиз гаплар. гапнинг лисоний қурилишида эганинг ифодаланган ёки ифодаланмаганлигига кўра икки кўриниши бўлади: 1.эгали гаплар. …](/media/previews/pages/preview_zjGqPn4.webp "узбек тилидаги атов гаплар - Страница 3")
![чиқиш учун ўнг томонга юрилади. 5.жиззахга бориш учун самарқанддан ўтилади. бу гаплардан биттасининг лисоний қолипини кузатамиз: е н ун pm - ўттиз йили давомида эришил -ди институтнинг ютуқларга улкан маълум бўладики, гапнинг максимал лисоний қолипидаги эганинг ўрни бўшдир. бунинг боиси, айтилганидек, ўтимсиз феъл (эришмоқ) мажҳул нисбатга ўтганда эга ўз-ўзидан тушиб қолади. агар феъл ўтимли бўлганда эди (масалан, ўқимоқ), унинг воситасиз тўлдирувчиси эга мавқеини эгаллар эди: нилуфар китобни ўқиди -китоб нилуфар томонидан ўқилди тарзида. 2. тўғри келмоқ қўшма феъли «ўзбек тили»нинг изоҳли луғатидаги 8-маъносида жўналиш келишигидаги ҳаракат номи билан зич алоқага киришиб, эгасиз гаплар ҳосил бўлишига олиб келади: 1.наргизага оғир бўлди, кўп қийинчиликларни енгишга тўғри келади. 2.бунинг учун тошкентга ўз вакилларимизни юбориб, корхонадан зарур ёрдамни сурашимизга тўғри келади. бу гапларнинг лисоний структураси қуйидаги кўринишда бўлади. е н ун pm бугун тошкентга юбориб ўз вакилларимизни сўрашимизга тўғри кел -ади ёрдамни зарур корхонадан ii.эгасиз гапларнинг иккинчи тури кесимдаги [pm] нинг хусусиятлари билан боғлиқ. …](/media/previews/pages/preview_mboaVDv.webp "узбек тилидаги атов гаплар - Страница 4")
![жлантирмоқ, давом эттирмоқ керак эди ишини устозлар 2.кесими «феълнинг iii шахс шарт майлиқбўлади» қурилмаси асосида ифодаланган гаплар ҳам ўзбек тилида эгасиз гапларни ҳосил қилади. 1.ҳосилни ўн-ўн беш кунда йиғиб олса бўлади.3.бу иғвонинг сабабларини таҳлил қилса бўлади. бунда кесимларнинг йиғиб ол, таҳлил қил қисмлари ун (лугавий бирлик) ва -са бўлади қисмлари эса [pm] воқеланишларидир. 3.кесим равишдошнинг -(и)б шакли ва бўлмоқ феълининг турли кўринишлари билан ифодаланганда ҳам эгасиз гаплар вужудга келади. 1.бу хатнинг мазмунини бировга айтиб бўлмайди.(а.қ) 2.фалакка қўл узатиб, шамсу - анбарни олиб бўлмас. (машраб). бу кесимларда айтиб бўл, олиб бўл қисмлари [ун] ва -майди, -мас қисмлари [pm] воқеланишидир. схемаси: е н ун pm узатиб олиб бўл -мас қўл шамсу – анбарни фалакка iii. ўзбек тилидаги атов гаплар эгасиз гапларнинг ўзига хос турини намоён қилади.1.кенг саҳро. қуруқ чўл. сув манбаларидан дарак йўқ. 2.ёқимли оҳанг. завқли қўшиқлар. анорхон йўлларидан тўхтаб тинглайди.(и.р) бу гаплар бир қарашда кесимсиз, фақат эгадан иборат гаплардек тасаввур уйғотади. …](/media/previews/pages/preview_CsYfLWZ.webp "узбек тилидаги атов гаплар - Страница 5")
О "узбек тилидаги атов гаплар"
1402999576_43184.doc ызбек тилидаги атов гаплар www.arxiv.uz ўзбек тилидаги атов гаплар режа: 1. кесим 2. эга 3. ҳол 4. тўлдирувчи 5. аниқловчи кесим булишли-булишсизлик (тасдиқ-инкор), майл-замон модаллик, шахс-сон (яъни кесимлик категорияси) маъноси ва шаклларига эга булган суз булиб, гап марказини ташкил қилувчи булакдир. нутқимизда кесимсиз гап булиши мумкин эмас. гапда кесим булмаса, у узбек тили (нутқи) учун тулиқсиз гапдир. кесим гапнинг шундай конструктив булагики, у узини шакллантирувчи грамматик категорияга – кесимлик категорияга эга. шу сабабдан гапда кесим ҳамма вақт таркибан мураккабдир. у луғавий – атов бирлиги - [ун] ва гапнинг грамматик формаси – [pm] қисмлардан иборат. [pm] маъноси кесимда мужассамлашган тасдиқ-инкор, модаллик-майл, шахс-сон маъноларининг яхлитлигидан ибор...
Формат DOC, 175,0 КБ. Чтобы скачать "узбек тилидаги атов гаплар", нажмите кнопку Telegram слева.
DOC
DOCX
ZIP
DOC
DOC
DOC
DOC
DOCX
DOC
DOC
DOC
DOC