punktuatsiya o’qitish metodikasi

DOCX 30,6 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1666814006.docx punktuatsiya o’qitish metodikasi reja: 1. punktuatsiya o’qitishning o’ziga xosligi. 2. tinish belgilarining qo’llanishi ustida ishlash usullari. “punktuatsiya” tilshunoslikning alohida, mustaqil bo’limlaridan biri bo’lib, unda tinish belgilari va ularni yozuvda to’g’ri qo’llash qonun-qoidalari o’rganilishini bilamiz. tinish belgilari yozma nutqni muayyan qonun-qoidalar asosida tartibga soluvchi, avloddan avlodlarga meros bo’lib qola oladigan yozuvni so’zlovchi nuqtayi nazaridan yondashgan holda to’g’ri, ifodali, mantiqli bayon qilishda, uni ixchamlashda, yozma nutq qismlarining mazmuniy munosabatlarini ko’rsatishda muhim vosita vazifasini bajaruvchi omillardan biridir. tinish belgilarining ahamiyati shundaki, ushbu belgilar yozma matnning mazmuni, sintaktik tuzilishi, qismlar orasidagi ma’no va grammatik munosabatlarni aniqlaydi. punktuatsiya, bir tomondan, yozuvchiga o’z yozma nutqini aniq, to’g’ri, va ifodali bayon eta olish imkoniyatini bersa, ikkinchi tomondan, o’quvchiga muayyan matndagi fikrni yozuvchi bayon etganidek, yozuvchining maqsadiga muvofiq tushuna olish imkoniyatini yaratadi. demak, punktuatsiya ikki tomonlama munosabatni ifodalab, bir paytning o’zida yozuvda ifodalangan mantiqni o’quvchiga yozuvchi nazarda tutgan nuqtayi nazarda yetkazishdek muhim vazifani bajaradi. agarda tinish belgilari …

ini aniqlashga yordam berishdan iborat. maktabda “punktuatsiya” bo’limi boshqa sathlar ta’limi bilan birga olib boriladi va o’quvchilardan 10ta tinish belgisining ishlatilishi haqida quyidagilarni bilish talab etiladi: nuqta. nuqta, asosan, 1) biror voqea-hodisa haqidagi xabarni bildirgan egali va egasiz, yig’iq va yoyiq, sodda va qo’shma tuzilishdagi darak gaplar oxirida qo’llaniladi: tillarning eng yaxshisi so’zga usta tildir. (a.avloniy) bahor keldi va gullar ochildi. 2) tinch ohang bilan aytiladigan buyruq hamda istak gaplarning oxirida qo’llaniladi: sen faqat o’zingni o’ylama.(o’.hoshimov); koshki, biz kutgan yorug’ kunlar tezroq kelsa. 3) atov gaplardan so’ng, odatda, nuqta belgisi qo’yiladi: bahor. barqut kiyib bezandi bog’lar. ( e.vohidov) 4) ba’zan biri ikkinchisiga mantiqan bog’lanmagan qo’shma gaplarning birinchi qismida kuchli to’xtam bo’lsa, undan keyin nuqta qo’llaniladi: so’z tegib shod bo’ldik. ammo so’zga ko’z tegdi kecha. (e.vohidov) 5) birinchi qismida nuqta, ko’p nuqta, undov, vergul yoki so’roq belgisi bo’lgan ko’chirma gap o’rtasida kelgan muallif gapidan so’ng nuqta qo’yiladi va ko’chirma gapning davomi …

qamlaridan so’ng ham nuqta ishlatilishi mumkin: o’zbek she’riyatini bu ikki shoirsiz tasavvur qilib bo’lmaydi: 1. a. oripov. 2. e. vohidov. 10) oy, kun, yillarni ifodalovchi arab raqamlardan so’ng nuqta qo’yilishi kuzatiladi. masalan, 21.03.2020. 11) qavs ichidagi remarkadan so’ng nuqta ishlatiladi: qilichbek: xo’jayin, hammasi tayyor bo’ldi. (ularni topolmay hayron bo’ladi.) (e.vohidov) vergul. vergul, odatda, 1) bog’lovchilarsiz, sanash ohangi yordamida birikkan uyushiq bo’laklar orasida qo’llaniladi: donolar ko’zingni, qulog’ingni, qalbingni yomonliklardan berkitish zarurligini uqtirishadi. 2) qo’shma gap yoki uyushiq bo’laklar tarkibidagi zidlov bog’lovchilaridan oldin vergul qo’llaniladi: sizning yuzingizdan chimmatni oldik, biroq hayo pardasini olganimiz yo’q. (a.oripov); qor – oppoq, chiroyli, ammo sovuq narsa.; 3) takror qo’llanilgan bog’lovchilar bilan bog’langan bo’laklar yoki gaplar orasida vergul qo’llaniladi: o’zingni ham, uyingni ham o’zing asra. (i.karimov); o’ldimi, uxladimi, endi baribir unga. (h.olimjon) 4) odatda, ajratilgan bo’laklarning har ikki tomonidan vergul qo’yiladi: tuvada, enasoy bo’yida, yalanglikka ulkan ustun qo’yilgan. (a.oripov) 5) undalmalarli gaplarda: a) undalmalar gap boshida kelsa, …

n, shaksiz... (a.o.) 7) kirish birikmalar ham kirish so’zlar kabi boshqa bo’laklardan, asosan, vergul yordamida ajratiladi. chunonchi, shunday ekan, manmanlik nechun, kibr-u havo nimaga kerak? ( e.vohidov) 8) ha, yo’q, rahmat, xo’sh, qani, xayr, ofarin, salom kabi modal ma’nolarni bildiruvchi so’z-gaplarni boshqa bo’laklardan ajratish uchun: xayr, sevan, zangori ko’l, yaxshi qol, izlarim bor qirg’oqdagi qoyangda. (e.vohidov) 9) his-hayajonsiz aytiladigan undov so’zlardan so’ng: oh, sening yoshliging menda bo’lsaydi... (e.vohidov) 10) qo’shma gap takibidagi sodda gaplarni bir-biridan ajratishda: a)bog’langan qo’shma gaplar tarkibi -u, (-yu), -da vazifadosh biriktiruv bo’g’lovchilari bilan bog’langanda ulardan so’ng vergul qo’yiladi: tog’laring tegrangda go’yo bo’g’ma ajdar bo’ldi-yu, ikki daryo – ikki chashming, chashmi giryon, o’zbegim. (e.vohidov) 11) zidlov bog’lovchilari (ammo, lekin, biroq) yordamida bog’langan qo’shma gaplarda vergul zidlov bog’lovchilaridan oldin qo’llaniladi: mening shoirligim yolg’ondir, ammo fuzuliy she’riga oshiqligim rost. (e.vohidov) 12) takror bog’lovchilari (goh…goh, yo…yo, dam…dam, ba’zan…ba’zan) hamda inkor bog’lovchisi (na…na) yordamida bog’langan qo’shma gaplarda vergul takror qo’llanayotgan bog’lovchilardan …

uchun mushohadasi keng. 16) sabab, maqsad ergash gaplarda vergul birinchi qismda kelgan ergash gap tarkibidagi deb so’zidan so’ng qo’yiladi. masalan, kamalakdek rango-rang bo’lsin deb, san’at, tillar asrlarcha qildim jang. ( e.vohidov) 17) ohang yordamida bog’langan qo’shma gaplar tarkibi mazmunan bir-biriga yaqin bo’lsa, ular orasiga vergul qo’yiladi. masalan, qo’n`iroq chalindi, dars boshlandi. 18) takror gaplar va takrorlangan bo’laklar orasida vergul qo’yiladi: taningda kamtarin a’zo bu qo’llardir, bu qo’llardir, mudom mehnat uchun paydo bu qo’llardir, bu qo’llardir. (e.vohidov) nuqtali vergul. nuqtali vergul, odatda, 1) bog’lovchisiz qo’shma gap qismlari mazmunan bir-biridan uzoq bo’lsa: bayrog’imiz to’rt xil rangda: moviy rang bu yuksaklik; yashilda-chi, yashnar hayot; qon gupurar qizillikda; oq aytadi: men tinchlik. (e.vohidov) 2) tarkibidagi sodda gaplar ketma-ket sodir bo’lgan voqea- hodisalarni ifodalab, o’z ichida bir necha tinish belgilari qo’llanilgan bo’lsa: … ona qalbi ezildi; so’ng tikilib suratga, kelib qat’iy jur’atga minglab maktub yozildi. (e.vohidov) 3) bog’lovchisiz qo’shma gap tarkibiga kirgan sodda gaplarda voqealar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "punktuatsiya o’qitish metodikasi"

1666814006.docx punktuatsiya o’qitish metodikasi reja: 1. punktuatsiya o’qitishning o’ziga xosligi. 2. tinish belgilarining qo’llanishi ustida ishlash usullari. “punktuatsiya” tilshunoslikning alohida, mustaqil bo’limlaridan biri bo’lib, unda tinish belgilari va ularni yozuvda to’g’ri qo’llash qonun-qoidalari o’rganilishini bilamiz. tinish belgilari yozma nutqni muayyan qonun-qoidalar asosida tartibga soluvchi, avloddan avlodlarga meros bo’lib qola oladigan yozuvni so’zlovchi nuqtayi nazaridan yondashgan holda to’g’ri, ifodali, mantiqli bayon qilishda, uni ixchamlashda, yozma nutq qismlarining mazmuniy munosabatlarini ko’rsatishda muhim vosita vazifasini bajaruvchi omillardan biridir. tinish belgilarining ahamiyati shundaki, ushbu belgilar yozma matnning mazmuni, sintaktik tuzilishi, qisml...

Формат DOCX, 30,6 КБ. Чтобы скачать "punktuatsiya o’qitish metodikasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: punktuatsiya o’qitish metodikasi DOCX Бесплатная загрузка Telegram