shermuhammad munis. «munis ul-ushshoq» devoni

DOC 95.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662838981.doc ilmiy manbalar shermuhammad munis. «munis ul-ushshoq» devoni (1778-1829 yillar) xorazm adabiy muxitining etuk shoiri, adibi, tarixchisi, tarjimoni va tajribali murabbiysi xamda ma`rifiy kuychisi shermuxammad is o`z zamonasida va keyingi davrlarda xalq va madaniyat muxlislari o`rtasida katta shuxrat qozondi. u shoir sifatida «munisul-ushshoq» (oshiqlar do`sti) devonini, pedagog sifatida «risolai savod» kitobini, tarixchi sifatida «firdavsiy iqbol» asarlarining muallifi, tarjimon sifatida mirxondning «ravzatus safo» asarining 1 tomi va 2 tomning yarmini tarjima qildi, xattot sifatida xo` asr o`zbek shoiri roqim kabilarning devonini ko`chirib, boy meros koldirdi... o`zbek adabiyotshunoslik fani munisshunoslikka doir ma`lum muvoffaqiyatga erishdi. munisning keng va ko`p qirrali faoliyatiga doir bartol`d, t.p.ivanov, s.p.tolstov, ya.¢ulomov, q.munirov, r.majidiy, a.boboxonov, v.zoxidov, v.abdullaev, j.sharipov, a.murodov, a.hayitmetov, yu.yusupov va b. (maxmudali yunusov «hayot nafasi» t., ¢.¢ulom nomli adabiyot va san`at nashriyoti, 1981. 59-84 betlar) tadqiqot ishlarini olib bordilar. munisning xayot yo`lini, ijtiomiy, ilmiy-adabiy faoliyatini o`rganishda shoirning o`zi tomonidan yozilgan asarlar (devon debochasi, ayrim she`rlari, ayniqsa qasidalari), …

b» qilishga urinar edilar. shoir asarning 1770-1780 yillarga doir bobida «bazmi kitob» suxbatlari xaqida gapirib, unday paytlarda...» she`rshunoslik va latifago`ylikga o`zga so`z joriy bo`lmas edi», deb uqtirgan edi. munisning adabiyotga bo`lgan xavasini oshirishda, uni she`r mashq qilishga va klassiklarni puxta o`rganishga ragbatlantirishga o`sha zamonning kiromiy, ravnaq, mavlona nishotiy, andalib kabi peshqadam va tajribali qalamkashlari muxim rol` o`ynagan edilar. chunonchi, munis mavlona kiromiyning shoirlikda o`ziga ustoz bo`lganini bir she`rida quyidagicha bayon etgan edi. tong emas munis, agar bo`lsam kiromi kadr kim, ustodi zoxiru botin kiromiydur mango... shoir o`z ijodida ravnaqdan xam o`rgangan. masalan, ravnaq bir gazalini: sarvinozimki, erur moxliqolar sarosi, dudi oximdek erur boshda qora qarkarasi misralari bilan boshlasa, munis unga xamoxang bo`lgan: mening xabibim erur rashki xurlar sarasi, tutun kibi ko`rinur boshi uzra qorqarami kabi misralarni bitgan. munis maktab va madrasada o`qib yurgan yillarida turmushning achchiq-chuchugini tortmagan, tirikchilik tashvishini boshidan kechirmagan edi. bu xaqda shoirning o`zi «munis ul-ushshoq» asarida shunday …

, ongi o`sib borgani sari xayotning turli ziddiyatlarini o`z girdobiga torta boshladi, ikkinchidan,1800 yilda otasining, keyinroq esa oga-inlarining o`limi uchun gamu xasrat, dunyo-dunyo tashvishlarga giriftor qiladi. shoir, yuqorida tilga olingan debochada yana quyidagilarni yozadi: «nasib gam uza bo`ldi charxi gardondin, musibat uza musibat etushti davrondin. andoqqim, ato va oqo-inimi bekas (lik) ibtilosiga sazovor va matomkashlik balosiga giriftor qildi. nazm: tiyra qildim dudi oximdin jaxon kashonasin, har birining so`nu anduxidin aylab nolalar. laxta-laxta ashki xun olud ila qildim ravon, har biri xajrida bagrimni qilib pargolalar mundani o`zga yana avoyib va olamikim, sharx va itnobi mujibi qudurat durur, nasibim bo`ldi. har birining xazon tund bodidek, zamirim gulistoniga tuzar qilmogidin umedim guli pulli so`ldi». bu davrda shoir ijodining mazkur voqealarga(aloxida) aloqador bo`lgan namnulari uning oilaviy turmushida xamda mamlakat xayotida ro`y bergan voqealarning in`ikosi sifatida ko`proq matom marsiyalari, ox-vigonlar aks ettirilgan she`riyatning tarix va qasida janrlarida maydonga keldi. chunonchi, shoir «munisul-ushshoq»da otasining vafoti munosabati …

rod so`fini la`natlaydi. «firdav sul-iqbolda bayon etilishicha, 1801 yilda xonlikning shimoliy qismidan-qo`ngirot, orol, mangit, kot rayonlaridan to`ramurod so`fi ta`sirida xonlikka qarshi boshlangan separeatlik xarakati 1811 yilgacha gox sulx, gox xuruj xolatida davom etdi. albatta, bu xarakatning turli shakllarda uzoq davom etishi va unga qatnashganlar soni eko`pligi xon va saroy amaldorlarining adolatsizligiga, ularning soliq siyosatiga, cheksiz zulmiga qarshi xalq goroziligining ifodasi bo`lganligi turgan gap. biroq bu norozilikdan foydalanib to`ramurod so`fi xonlikning shimoliy qismini ajratib olib, o`zi idora qilmoqchi bo`lgan. binobarin, u keng ommo manfaatini emas, balki bir gurux ruxoniylar, oqsuyaklar manfaatini ko`zlab ish ko`radi. bu esa xalqqa va mamlakatga zarar etkazar edi. ana shuning uchun munis bu fitnani qoralab, to`ramurod so`fi xaqida shunday misralarni to`qigan: to`ra so`fi ulkim yamonlarga bosh, xusumat ishi birla aylab maosh, topib elni gofilroq o`z ranjidin, xabarsiz zamon gardishi saxtidin, banogox seshanba kelib vaqti subx, kirib kotgau qildilar usru qubx bale gar ajal etsa, xar sayrga, kelur …

a to`ramurod so`fiylar bo`lmay, aldanganlar, begunoxlar bo`lishi xam mumkin. munisning avazbiy xaqidagi maqtovli so`zlarining sababi, shundaki, bu vaqtlarda xeva xonligida bir qadar tartib va nisbat taraqqiyot ko`zga tashlanmoqda edi. avazbiyning rus meditsinasiga xayrixoxligi, "«unga kabol-lugat kabi kiotblarni bunyodga keltirishdagi xomiyligi, navoiy dostonlarini nazmdan nasrga aylantirishda umar boqiy kabilarni ragbatlantirishi, ilm-fan va adabiyotga qiziqishi muxammad xoksorga yoqqani kabi, munisga xam ma`qul tushgan bo`lsa kerakki, xukmdorni maqtashni ravo ko`radi. lekin avazbiy vafot etgan (1804) dan keyin uning katta-kichik sakkiz o`gli orasida taxt talashi, nizo va adovatlar avj olib ketadi. bu boshboshdoqliklar mamlakat xayotini izdan chiqarib, axoli boshiga, jumladan, isga son-sanoqsiz tashvishlar va kulfatlar keltiradi. an`anaga ko`ra, taxtga avazbiyning katta o`gli o`tirib, o`ziga «xon» titulini qabul qildi. munis shu munosabat bilan yozgan qasidasida eltuzarning insi (avazbiyning kichik o`gli) muxammad raximga nasixatlar qilib, uni ltuzarni xam ona, xam ota o`rnida ko`rishga, xurmatini saqlashga, o`lkani baxmjixat idora qilish yo`lida ko`maklashishga da`vat etadi: muningdek o`zingni qilma …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "shermuhammad munis. «munis ul-ushshoq» devoni"

1662838981.doc ilmiy manbalar shermuhammad munis. «munis ul-ushshoq» devoni (1778-1829 yillar) xorazm adabiy muxitining etuk shoiri, adibi, tarixchisi, tarjimoni va tajribali murabbiysi xamda ma`rifiy kuychisi shermuxammad is o`z zamonasida va keyingi davrlarda xalq va madaniyat muxlislari o`rtasida katta shuxrat qozondi. u shoir sifatida «munisul-ushshoq» (oshiqlar do`sti) devonini, pedagog sifatida «risolai savod» kitobini, tarixchi sifatida «firdavsiy iqbol» asarlarining muallifi, tarjimon sifatida mirxondning «ravzatus safo» asarining 1 tomi va 2 tomning yarmini tarjima qildi, xattot sifatida xo` asr o`zbek shoiri roqim kabilarning devonini ko`chirib, boy meros koldirdi... o`zbek adabiyotshunoslik fani munisshunoslikka doir ma`lum muvoffaqiyatga erishdi. munisning keng va ko`p qirrali ...

DOC format, 95.5 KB. To download "shermuhammad munis. «munis ul-ushshoq» devoni", click the Telegram button on the left.

Tags: shermuhammad munis. «munis ul-… DOC Free download Telegram