bog’langan qo’shma gap. bog’langan qo'shma gap qismlarining mazmun munosabati haqida

DOCX 20.7 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1703530960.docx bog’langan qo’shma gap. bog’langan qo'shma gap qismlarining mazmun munosabati haqida reja: 1. bog’langan qo’shma gaplarning formal -sintaktik talqini. 2. bog’langan qo’shma gaplarning turlari: 3. biriktiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; 4. zidlov bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; 5. ayiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; 6. inkor bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; 7. bog’langan qo’shma gaplarda shakl va mazmun munosabati. bog’langan qo’shma gaplarning formal -sintaktik talqini. an’anaviy sintaktik nazariyalarda bog’langan qo’shma gaplar mavqei jihatdan teng huquqli bo’lgan sodda gaplarning tenglanish munosabati asosida mazmun va grammatik jihatdan o’zaro birikuvidan tashkil topgan gaplar sifatida talqin etiladi. quyida bog’langan qo’shma gaplarning formal hamda semantik-sintaktik tadqiqi natijalari xususida fikr yuritamiz. bog’langan qo’shma gaplarni tashkil etuvchi teng huquqli qismlar shaklan mustaqil, mazmunan o’zaro bog’langan, ba’zan mantiqan biri-ikkinchisiga tobe gaplardan tashkil topadi. bunday aloqa-bog’liqlik qo’shma gap qismlarining tuzilishida, kesimlarining mazmunan va grammatik munosabatida yoki umumiy gap bo’laklarining mavjud bo’lishida ko’rinadi. anglashiladiki, bunday turdagi qo’shma gaplarning qismlari mantiqan bir-birini taqozo qilsa-da, …

cha, o’zbek tilida shunday qo’shma gap ko’rinishlari ham mavjudki, ular shaklan ergashgan qo’shma gaplarga o’xshasa-da, aslida bog’langan qo’shma gaplardir. masalan, grammatik formasi -b (-ib), -sa affiklari yordamida tuzilgan «ha xu» deguncha oyning oyoqlari kelib, to’y kunlari yaqinlashdi», «birov konfet bersa, birov pechen’e beradi» gaplari bog’langan qo’shma gaplar hisoblanadi. shunisi xarakterliki, bog’langan qo’shma gap qismlarini bog’lovchi vositalar, ular qanday til birligidan tashkil topishidan qat’iy nazar, qo’shma gap qismlarini bog’lash bilan birga turli mazmuniy munosabatlarni ham shakllantiradi. g’.abdurahmonov bog’langan qo’shma gaplarni qismlari orasida shakllangan mazmuniy munosabatlar asosida quyidagi 5 turga ajratadi: a) qiyoslash munosabati; b) payt munosabati; v) ayiruv munosabati; g) sabab va natija munosabati; d) izohlash munosabati. biriktiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; m.asqarova ham bog’langan qo’shma gaplarda sabab, payt, chog’ishtirish, zidlik, ayiruv va inkor munosabatlarining shakllanishini ko’rsatadi. olima bog’langan qo’shma gap qismlarini biriktiruvchi vositalar asosida uning quyidagi turlarini ajratadi: a) biriktiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; b) zidlov bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; …

ari hammani qiziqtirar edi. (p.t.) 2. qo’shma gapda turli vaqtda yuzaga kelgan voqelik yoki harakat ifodalanadi: soy guvillab oqar va uning muzdek shamoli qirg’oqda tartibsiz o’sgan o’tlarni silkitar edi (s.ahm.) -da, -u (yu) yuklamalarining biriktiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gap tarkibida qo’llanishida quyidagi holat kuzatiladi 1. -da yuklamasi qo’shma gap tarkibida harakatning odatdagidan ko’ra tezroq bajarilishini ifodalaydi: eshik g’irch etib ochildi-da, ruxsat so’rab darveshali kirdi. (o.) 2. -u(-yu) yuklamasi hodisalarning bajarilish paytini, sababini, harakat yoki voqea-hodisaning to’satdan, kutilmaganda va ketma-ket bajarilishini ko’rsatadi: shu payt to’satdan ko’cha eshigi ochildi-yu, zunnunxo’ja xaloslagancha kirib keldi. (a.q.) inkor bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; bog’lovchi vazifasida qo’llanuvchi bo’lsa, esa so’zlari yordamida tuzilgan bog’langan qo’shma gaplarda ham bir paytda yoki ketma-ket sodir bo’lgan voqealar ifodalanadi, shu bilan birga bunday tuzilishdagi gaplarda qiyos, izoh, zidlik kabi ma’no munosabatlari ham shakllanadi.24 masalan: uning gavdasi juda katta, tovushi bo’lsa juda baland edi. (s.a.) zidlov bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar. zidlov bog’lovchili qo’shma …

ar bilan birikkan qo’shma gaplarda u(-yu) yuklamasi zidlikni kuchaytirish uchun qo’llanadi. masalan: ishim nihoyatda ko’p-u, kelmaslikka ilojim yo’q. (so’zl.) zidlov bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplarda ba’zan zidlik bilan birga to’siqsizlik munosabati ham shakllanadi. qiyoslang: men u bilan gaplashmadim, lekin uning ko’zlari ba’zi-ba’zida uzun kipriklari ostidan menga boqardi. (i.r.) ayiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar. ayiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar ketma-ket yuzaga keladigan yoki bir-biri bilan almashinib turadigan, navbatma -navbat yuzaga keladigan birdan ortiq voqea -hodisa yoki harakatni ifodalab, semantik jihatdan ayiruv va ichki zidlik, izoh, qiyos, gumon, shart kabi ma’no munosabatlarni ifodalaydi. 1. bir., dam., ba’zan. goh. bog’lovchilari bilan shakllangan qo’shma gaplar ketma-ket sodir bo’lgan voqealarni ifodalab, semantik jihatdan zidlik va izoh ma’no munosabatlarini anglatadi. masalan: dam jahlim chiqadi, dam kulgim qistaydi. (o.) 2. yo, yoki, bo’lmasa ayiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplarda voqea-hodisalardan faqat birining sodir bo’lishi aks etadi hamda qiyos, gumon, shart ma’no munasabatlari ifodalanadi. masalan: mayli siz keting bu shahardan, …

dalanib, bir zamonda shakllanganda, ko’pincha oxirgi kesim qo’llanmaydi: bular orasida bo’lib o’tgan mojarodan na umidaning xabari bor, na isroilning. (a.q.) matn talabi bilan inkor bog’lovchili qo’shma gaplarda ba’zan hamma kesimlar qo’llanmasligi mumkin: cho’chima jigarim, o’z uyingdasan bu yerda , na g’urbat, na ofat, na g’am. (g’. g’.) xullas, an’anaviy sintaktik ta’limotda bog’langan qo’shma gaplar: biriktiruv, zidlov, ayiruv va inkor bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplarga ajratiladi. har bir tur nafaqat bog’lovchi vositalariga ko’ra, balki ularda aks etgan mazmuniy munosabatlar asosida ham o’zaro farqli belgilarini namoyon qiladi. bog’langan qo’shma gaplar ham barcha gap turlari kabi sintaktik shakl va u orqali ifodalanuvchi mazmunning dialektik birligidan tashkil topgan butunlikdir. bog’langan qo’shma gaplarda semantik birliklarning har bir o’z moddiy shakliga ega bo’lganda, shakl va mazmun birligi buzilmaydi. masalan, «bahor keldi va hamma yoq yashil libosga burkandi» gapida shakl va mazmun bir-biriga muvofiq. bog’langan qo’shma gaplarda shakl va mazmun munosabati. shakl va mazmunning dialektik birligi ba’zan ziddiyatli …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "bog’langan qo’shma gap. bog’langan qo'shma gap qismlarining mazmun munosabati haqida"

1703530960.docx bog’langan qo’shma gap. bog’langan qo'shma gap qismlarining mazmun munosabati haqida reja: 1. bog’langan qo’shma gaplarning formal -sintaktik talqini. 2. bog’langan qo’shma gaplarning turlari: 3. biriktiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; 4. zidlov bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; 5. ayiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; 6. inkor bog’lovchili bog’langan qo’shma gaplar; 7. bog’langan qo’shma gaplarda shakl va mazmun munosabati. bog’langan qo’shma gaplarning formal -sintaktik talqini. an’anaviy sintaktik nazariyalarda bog’langan qo’shma gaplar mavqei jihatdan teng huquqli bo’lgan sodda gaplarning tenglanish munosabati asosida mazmun va grammatik jihatdan o’zaro birikuvidan tashkil topgan gaplar sifatida talqin etiladi. quyida bog’langan qo’shma gaplarn...

DOCX format, 20.7 KB. To download "bog’langan qo’shma gap. bog’langan qo'shma gap qismlarining mazmun munosabati haqida", click the Telegram button on the left.

Tags: bog’langan qo’shma gap. bog’lan… DOCX Free download Telegram