slayd: qo'shma gaplar va ular turlari

PPTX 24 pages 3.1 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.1 MB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

k.uf 23_02 guruh talabasi a’zamjonova muyassarxonning “hozirgi o’zbek adabiy tili “ fanidan tayyorlagan slaydi. qo’shma gaplar va uning turlari 1.kirish. qo’shma gaplar haqida ma’lumot . 2.asosiy qism 1.bog’lovchisiz qo’shma gaplar va unda tinish belgilarining ishlatilishi 2.bog’langan qo’shma gaplar 3.ergashgan qo’shma gaplar qo’shma gaplar haqida umumiy ma’lumot ikki yoki undan ortiq sodda gapning o’zaro grammatik va mazmuniy munosabatidan tashkil topgan ,ohang tugalligiga ega bo’lgan butunlik qo’shma gap deyiladi:sheruyaning ichiga ishq olovi tushdi-yu,oromidan ayrilib,uyqusini yo’qotdi. bitta kesimlilik belgisiga,mazmuniy va ohang tugalligiga ega bo’lgan gap sodda gap deyiladi: men universitetda o’qiyman. kesimning nechtaligi gaplarni sodda va qo’shma gaplarga ajratishga asos bo’ladi. qo’shma gapni tashkil etgan sodda gaplar qo’shma gap qismlari sanaladi. ularni bog’lovchi vositalar: teng bog’lovchilar ergashtiruvchi bog’lovchilar nisbiy so’zlar ko’makchili qurilmalar sa shart mayli yuklamalar bo’lsa,esa ohang. qo’shma gap tuzilishi va qurilishiga ko’ra sodda gapdan farq qiladi.sodda gapning qurilishi so’z yoki so’z birikmalaridan iborat bo’ladi.qo’shma gapning qurilishining materiallari bu sodda gaplardir.turkiy tillarda,jumladan,o’zbek …

2 / 24

agi sodda gaplar mazmunan bir -biri bilan bog’liq bo’lib,maxsus bog’lovchi vositalarsiz ,faqat ohang yordamida bog’lanushiga bog’lovchisiz qo’shma gap deyiladi. bog’lovchisiz qo’shma gap tarkibidagi sodda gaplar bir-biri bilan (,) vergul,(-) tire,(:) ikki nuqta ,(;)nuqtali vergul kabi tinish belgilari bilan ajratiladi.masalan: shoh dilbar tomon qo’l uzatgan edi,ko’zi bir buta nargizga tushdi. bog’lovchisiz qo’shma gaplarda tinish belgilarini ishlatilish o’rinlari 1. qo’shma gap qismlari bir paytda yoki ketma ket sodir bo’lsa voqea- hodisalarni ifodalasa,ular orasida vergul qo’yiladi: bir notavon yigit shahridan ilm istab yo’lga tushadi,qashshoqligi -dan oyog’ida kovush ham yo’q edi. (hayrat -ul abror) 2.qo’shma gap qismlari orasida o’xshatish,zidlash,shart kabi munosabatni ifodalaganda,ular orasiga tire qo’yiladi: mol achchig’i – jon achchig’i .(maqol) 3.qo’shma gap qismlari orasida izohlash munosabati ifodalanganda,ular orasiga ikki nuqta qo’yiladi: aqlini ishlatmagan ro’zador ikkinchisiga e’tibor beradi:a’zolarin- ga xalal yetmasligi va shar’ xilofiga yo’l qo’ymasligi zarur. (hayrat -ul abror) 4.nuqtali vergul asosan bog’lovchisiz qo’shma gap tarkibidagi sodda gaplar mazmun jihatidan qisman mustaqil bo’lsa,yoki …

3 / 24

r bilan bog’liq to’g’ri ekanligi ta’kidlanadi. bog’langan qo’shma gaplar qismlari teng bog’lovchilar -u,-yu,-da yuklamalari,bo’lsa, esa va teng bog’lovchilar yordamida bog’lanishlarga bog’langan qo’shma gap deyiladi.buni quyidagilarda ko’rishimiz mumkin. teng bog’lovchilar : 1.biriktiruv b:va, hamda,ham ,-u,-yu,-da. 2.zidlov b: ammo ,lekin,biroq,balki. 3.ayiruv b: yo,yoki,yo..yo,dam..dam,ba’zan..ba’zan. 4.inkor b: na…na 5.bo’lsa,esa biriktiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gap biriktiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gap qismlari bir paytda yoki ketma ket ro’y beradigan voqea -hodisalarni bildiradi. 1.yashnab turgan xushbo’y gullardan uzib oldi-da,uning barglari orasiga behush qiladigan dori sepdi.(farhod va shirin) 2. farhod uzukni o’pib,sajda qildi-yu,xudoga shukronalar aytib,otga minding. (farhod va shirin) bog’lovchi vazifasida qo’llanuvchi bo’lsa esa so’zlari yordamida tuzilgan bog’langan qo’shma gaplarda ham bir paytda yoki ketma ket sodir bo’lgan voqealar ifodalanadi,shu bilan birga bunday tuzilishdagi gaplarda qiyos,izoh ,zidlik kabi ma’no munosabatlari ham shakllanadi. misol: atrofni kiyiklar o’rab olar, bu esa ko’rinardi.(layli va majnun) cho’pondek< zidlov bog’lovchilari ammo,lekin,biroq,balki valekin,lek,-u,-yu,-da qo’shma gap qismlarini bog’lash bilan birga uning o’rtasidagi zidlik munosabati mavjudligini …

4 / 24

anadi.mazmun inkor tarzda anglashiladi.yozuvda takror qo’llangan inkor bog’lovchisidan oldin vergul qo’yiladi. misol: na yomg’ir yog’adi,na havo ochiladi. m.asqarova bog’langan qo’shma gap komponentlarining mustaqilligj nisbiy ekanligini ta’kidlaydi va bu haqida quyidagilarni yozadi:”qo’shma gap xususan,bog’langan qo’shma gap tarkibidagi komponentlar alohida -alohida ajratib qaralsa,ularning har biri mustaqil gapga tengday ko’rinadi ,lekin ular qo’shma gap tarkibida fikriy tugallikka to’liq mustaqilikka ega bo’lmaydi.shu jihatdan bunday komponentlarni mazmunan nisbiy mustaqillikka ega deyish to’g’iroqdir” ergash gap va bosh gaplar haqida ma’lumot qismlari ergashtiruvchi bog’lovchilar yoki bog’lovchi vazifasidagi so’zlar yordamida bog’langan qo’shma gaplar ergashgan qo’shma gaplar ergashgan qo’shma gaplar deyiladi . ergashgan qo’shma gaplar tarkibidagi nechta gap bo’lishidan qat’i nazar doimo ikkiga bo’linadi. 1.bosh gap 2.ergash gap mazmuni izohlanayotgan gap – bosh gap ,mazmun izohlayaotgan gap – ergash gap deyiladi.ergashgan qo’shma gaplar tuzilishiga ko’ra so’z birikmalariga o’xshaydi. so’z birikmasi tarkibidagi so’zlar nechta bo’lishidan qati’ nazar doimi ikki qism hokim va tobe so’zlardan iborat bo’ladi.ergash gap ham doimo bosh …

5 / 24

odalangan mazmunning sababini bildiruvchi ergash gaplar bosh gapga shuning uchun, shu sababli ,shu tufayli singari ko’makchili qurilmalar vositasida bog’lanadi. misol:bulbul uning alamidan diqqat,shu tufayli gul to’ni parchalari ham yerni qoplab yotadi. (hayrat-ul abror) “deb” so’zi yordamida ergashgan qo’shma gaplar bosh gapda ifodalangan mazmunnning maqsadini,sababini bildiruvchi ergash gaplar bosh gapga ko’pincha “deb” so’zi yorda-mida bog’lanadi.misol : 1.boshiga taqib olgan parilarni boyqush uzib olgan bo’lsa ham,tovus toji deb da’vo qiladi. (hayrat -ul abror) ko’rsatkich olmoshili ergashgan qo’shma gap bosh gap tarkibidagi ko’rsatish olmoshi ma’nosi izohlash uchun qo’llangan ergash gaplar bosh gapga -ki, yuklamasi yordamida bog’lanadi.misol:1. shunday yurish qilginki, sipoh cheksang ,lashkar to’plasang,xalqning duosi senga panoh bo’ladi. (farhod va shirin)2.bu ajoyib ishning ko’rki,haq o’z ne’matlarini xalqqa berishdan seni sabab qildi. (hayrat-ul abror) ergash gap tarkibida qo’llanuvchi kim,nima, qancha,qanchalik,qanday,qayer kabi so’roq olmoshlari va bosh gap tarkibida unga javob bo’lib keluvchi shu,o’sha, shuncha, shunchalik kabi olmoshlar bir biriga nisbatan qo’llanganligi biri ikkinchisini taqozo etganligi uchun …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "slayd: qo'shma gaplar va ular turlari"

k.uf 23_02 guruh talabasi a’zamjonova muyassarxonning “hozirgi o’zbek adabiy tili “ fanidan tayyorlagan slaydi. qo’shma gaplar va uning turlari 1.kirish. qo’shma gaplar haqida ma’lumot . 2.asosiy qism 1.bog’lovchisiz qo’shma gaplar va unda tinish belgilarining ishlatilishi 2.bog’langan qo’shma gaplar 3.ergashgan qo’shma gaplar qo’shma gaplar haqida umumiy ma’lumot ikki yoki undan ortiq sodda gapning o’zaro grammatik va mazmuniy munosabatidan tashkil topgan ,ohang tugalligiga ega bo’lgan butunlik qo’shma gap deyiladi:sheruyaning ichiga ishq olovi tushdi-yu,oromidan ayrilib,uyqusini yo’qotdi. bitta kesimlilik belgisiga,mazmuniy va ohang tugalligiga ega bo’lgan gap sodda gap deyiladi: men universitetda o’qiyman. kesimning nechtaligi gaplarni sodda va qo’shma gaplarga ajratishga asos bo’ladi. ...

This file contains 24 pages in PPTX format (3.1 MB). To download "slayd: qo'shma gaplar va ular turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: slayd: qo'shma gaplar va ular t… PPTX 24 pages Free download Telegram