qo’shma gaplar va ularning turlari

PPTX 24 стр. 3,0 МБ Бесплатная загрузка

24 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 3,0 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 24

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 24

k.uf 23_02 guruh talabasi a’zamjonova muyassarxonning “hozirgi o’zbek adabiy tili “ fanidan tayyorlagan slaydi. qo’shma gaplar va uning turlari 1.kirish. qo’shma gaplar haqida ma’lumot . 2.asosiy qism 1.bog’lovchisiz qo’shma gaplar va unda tinish belgilarining ishlatilishi 2.bog’langan qo’shma gaplar 3.ergashgan qo’shma gaplar qo’shma gaplar haqida umumiy ma’lumot ikki yoki undan ortiq sodda gapning o’zaro grammatik va mazmuniy munosabatidan tashkil topgan ,ohang tugalligiga ega bo’lgan butunlik qo’shma gap deyiladi:sheruyaning ichiga ishq olovi tushdi-yu,oromidan ayrilib,uyqusini yo’qotdi. bitta kesimlilik belgisiga,mazmuniy va ohang tugalligiga ega bo’lgan gap sodda gap deyiladi: men universitetda o’qiyman. kesimning nechtaligi gaplarni sodda va qo’shma gaplarga ajratishga asos bo’ladi. qo’shma gapni tashkil etgan sodda gaplar qo’shma gap qismlari sanaladi. ularni bog’lovchi vositalar: teng bog’lovchilar ergashtiruvchi bog’lovchilar nisbiy so’zlar ko’makchili qurilmalar sa shart mayli yuklamalar bo’lsa,esa ohang. qo’shma gap tuzilishi va qurilishiga ko’ra sodda gapdan farq qiladi.sodda gapning qurilishi so’z yoki so’z birikmalaridan iborat bo’ladi.qo’shma gapning qurilishining materiallari bu sodda gaplardir.turkiy tillarda,jumladan,o’zbek …

2 / 24

ng masalalari yevropa tilshunosliklari qatori o’zbek tilshunosligida ham keng o’rganilgan.bu sohada akademik g.abdurahmonov va m.asqarovalarning hizmatlari alohida qayd etiladi.bulardan tashqari a.g’ulomov, h.g’oziyev,f.kamolov,a.azizova,h.rustamov,e.azlarov,a.kononov,sh.shoabdurahmonov,nurmonov kabilar o’zbek tilida qo’shma gap sintaksisini o’rganish rivojlantirishga munosib hissa qo’shgan. bog’lovchisiz qo’shma gap tarkibidagi sodda gaplar mazmunan bir -biri bilan bog’liq bo’lib,maxsus bog’lovchi vositalarsiz ,faqat ohang yordamida bog’lanushiga bog’lovchisiz qo’shma gap deyiladi. bog’lovchisiz qo’shma gap tarkibidagi sodda gaplar bir-biri bilan (,) vergul,(-) tire,(:) ikki nuqta ,(;)nuqtali vergul kabi tinish belgilari bilan ajratiladi.masalan: shoh dilbar tomon qo’l uzatgan edi,ko’zi bir buta nargizga tushdi. bog’lovchisiz qo’shma gaplarda tinish belgilarini ishlatilish o’rinlari 1. qo’shma gap qismlari bir paytda yoki ketma ket sodir bo’lsa voqea- hodisalarni ifodalasa,ular orasida vergul qo’yiladi: bir notavon yigit shahridan ilm istab yo’lga tushadi,qashshoqligi -dan oyog’ida kovush ham yo’q edi. (hayrat -ul abror) 2.qo’shma gap qismlari orasida o’xshatish,zidlash,shart kabi munosabatni ifodalaganda,ular orasiga tire qo’yiladi: mol achchig’i – jon achchig’i .(maqol) 3.qo’shma gap qismlari orasida izohlash munosabati ifodalanganda,ular …

3 / 24

ha ,bog’lovchisizi qo’shma gaplar tarkibidagi sodda gaplar mazmun va ohang tugalligiga ega bo’lmaydi.bog’lovchisiz qo’shma gap tarkibidagi sodda gaplar, bog’langan va ergash gapli qo’shma gaplardagidek,o’zaro teng aloqaga ham ,tobe aloqaga ham kirisha olmaydi.bu o’rinda bog’lovchisiz qo’shma gaplar tarkibiy qismlari munosabati,asosan leksik unsurlar ,gap bo’laklarining takrorlanishi zamon ma’nosi ,ohang va o’rin kabi vositalar bilan bog’liq to’g’ri ekanligi ta’kidlanadi. bog’langan qo’shma gaplar qismlari teng bog’lovchilar -u,-yu,-da yuklamalari,bo’lsa, esa va teng bog’lovchilar yordamida bog’lanishlarga bog’langan qo’shma gap deyiladi.buni quyidagilarda ko’rishimiz mumkin. teng bog’lovchilar : 1.biriktiruv b:va, hamda,ham ,-u,-yu,-da. 2.zidlov b: ammo ,lekin,biroq,balki. 3.ayiruv b: yo,yoki,yo..yo,dam..dam,ba’zan..ba’zan. 4.inkor b: na…na 5.bo’lsa,esa biriktiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gap biriktiruv bog’lovchili bog’langan qo’shma gap qismlari bir paytda yoki ketma ket ro’y beradigan voqea -hodisalarni bildiradi. 1.yashnab turgan xushbo’y gullardan uzib oldi-da,uning barglari orasiga behush qiladigan dori sepdi.(farhod va shirin) 2. farhod uzukni o’pib,sajda qildi-yu,xudoga shukronalar aytib,otga minding. (farhod va shirin) bog’lovchi vazifasida qo’llanuvchi bo’lsa esa so’zlari yordamida tuzilgan bog’langan …

4 / 24

isalarnin galma -gal bo’lishini yoki ulardan bitasini yuzaga chiqishini ifodalaydi. 2.goh birining peshonasidan o’par,goh boshqasining orqasini silardi. i inkor bog’lovchisi (na…na) bog’langan qo’shm gap qismlarini bog’lash bilan birga ulardan ifodalangan harakat holat yoki belgining inkorini ham bildiradi.bundan bog’langan qo’shm gaplarda kesimlar bo’lishli fellar yoki “bor” , “ mavjud” kabi so’zlar orqali ifodalanadi.mazmun inkor tarzda anglashiladi.yozuvda takror qo’llangan inkor bog’lovchisidan oldin vergul qo’yiladi. misol: na yomg’ir yog’adi,na havo ochiladi. m.asqarova bog’langan qo’shma gap komponentlarining mustaqilligj nisbiy ekanligini ta’kidlaydi va bu haqida quyidagilarni yozadi:”qo’shma gap xususan,bog’langan qo’shma gap tarkibidagi komponentlar alohida -alohida ajratib qaralsa,ularning har biri mustaqil gapga tengday ko’rinadi ,lekin ular qo’shma gap tarkibida fikriy tugallikka to’liq mustaqilikka ega bo’lmaydi.shu jihatdan bunday komponentlarni mazmunan nisbiy mustaqillikka ega deyish to’g’iroqdir” ergash gap va bosh gaplar haqida ma’lumot qismlari ergashtiruvchi bog’lovchilar yoki bog’lovchi vazifasidagi so’zlar yordamida bog’langan qo’shma gaplar ergashgan qo’shma gaplar ergashgan qo’shma gaplar deyiladi . ergashgan qo’shma gaplar tarkibidagi nechta gap …

5 / 24

boshidan so’ng keladi.bunday vaqtda yozuvda ergash gap bosh gapdan vergul bilan ajratiladi.shart bog’lovchilari gap boshida keladi .ergash gap kesimi shart mayli fellari bilan ifodalanadi.bunday ergash gaplar bosh gapdan oldin keladi.misol: agar chiroq o’tiga bir tomchi suv tomsa,undan yorug’likdan qo’lingni yuvib qo’ya ber. (hayrat-ul abror) ko’makchili qurilmalar yordamida ergashgan qo’shma gaplar bosh gapda ifodalangan mazmunning sababini bildiruvchi ergash gaplar bosh gapga shuning uchun, shu sababli ,shu tufayli singari ko’makchili qurilmalar vositasida bog’lanadi. misol:bulbul uning alamidan diqqat,shu tufayli gul to’ni parchalari ham yerni qoplab yotadi. (hayrat-ul abror) “deb” so’zi yordamida ergashgan qo’shma gaplar bosh gapda ifodalangan mazmunnning maqsadini,sababini bildiruvchi ergash gaplar bosh gapga ko’pincha “deb” so’zi yorda-mida bog’lanadi.misol : 1.boshiga taqib olgan parilarni boyqush uzib olgan bo’lsa ham,tovus toji deb da’vo qiladi. (hayrat -ul abror) ko’rsatkich olmoshili ergashgan qo’shma gap bosh gap tarkibidagi ko’rsatish olmoshi ma’nosi izohlash uchun qo’llangan ergash gaplar bosh gapga -ki, yuklamasi yordamida bog’lanadi.misol:1. shunday yurish qilginki, sipoh cheksang …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 24 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qo’shma gaplar va ularning turlari"

k.uf 23_02 guruh talabasi a’zamjonova muyassarxonning “hozirgi o’zbek adabiy tili “ fanidan tayyorlagan slaydi. qo’shma gaplar va uning turlari 1.kirish. qo’shma gaplar haqida ma’lumot . 2.asosiy qism 1.bog’lovchisiz qo’shma gaplar va unda tinish belgilarining ishlatilishi 2.bog’langan qo’shma gaplar 3.ergashgan qo’shma gaplar qo’shma gaplar haqida umumiy ma’lumot ikki yoki undan ortiq sodda gapning o’zaro grammatik va mazmuniy munosabatidan tashkil topgan ,ohang tugalligiga ega bo’lgan butunlik qo’shma gap deyiladi:sheruyaning ichiga ishq olovi tushdi-yu,oromidan ayrilib,uyqusini yo’qotdi. bitta kesimlilik belgisiga,mazmuniy va ohang tugalligiga ega bo’lgan gap sodda gap deyiladi: men universitetda o’qiyman. kesimning nechtaligi gaplarni sodda va qo’shma gaplarga ajratishga asos bo’ladi. ...

Этот файл содержит 24 стр. в формате PPTX (3,0 МБ). Чтобы скачать "qo’shma gaplar va ularning turlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qo’shma gaplar va ularning turl… PPTX 24 стр. Бесплатная загрузка Telegram