ayiruv a’zolari tizimi

DOCX 66.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1701239087.docx ayiruv a’zolari tizimi reja: 1. ayiruv a’zolari 2. odamning buyraklari, ter bezlari, 3. siydik hosil bo’lishi. 4. koptokchalardagi filtrlanish. ayiruv a’zolari ayiruv a’zolari ko’phujayrali hayvonlarning aksariyatida shakllangan bo’lib, ular ortiqcha suyuqlikni, ayrim ionlarni va moddalar almashinuvining qoldiq mahsulotlarini organizmdan chiqarishda xizmat qiladi. odamning buyraklari. odamning buyraklari, ter bezlari, o’pkasi va ichagi - chiqaruv a’zolari hisoblanadi. o’pka karbonat kislotasi, suv va ba’zi uchuvchan moddalarni (masalan narkoz paytida efir, xloroform va boshqa moddalarning bug’larini, alkogolli ichimliklar ichilganda alkogol bug’larini) organizmdan chiqarib yuboradi. ba’zi bir og’ir metallarning tuzlarini va o’t pigmentlarining o’zgarish mahsulotlarini organizmdan ichak chiqarib yuboradi. ayiruv a’zolar modda almashinuvining yakuniy mahsulotlarini organizmdan chiqarish bilan bir qatorda, organizm ichki muhitining tarkibini va xossalarini doimiy darajada saqlash uchun ham ahamiyatga ega. masalan, osmoregulyatsiyada, ya’ni ichki bosimning osmotik bosimi turg’unligini saqlashda (izoosmiya) va ionlar tarkibining turg’unligini saqlashda (izoioniya) qatnashadi. shu bilan birga, buyraklar, o’pka, ter bezlari organizmda vodorod ionlari kontsentratsiyasini doimiy darajada ushlab …

da yashovchi ayrim oddiy jonzotlarda suyuqlikni ayirish qisqaruvchan vakuolalar tomonidan ta’minlanadi. chuchuk suvdagi amyobalarning qisqaruvchan vakuolalari tarkibidagi osmotik bosim tsitoplazmanikidan past bo’ladi. yassi chuvalchanglarda, nemertinlar, priapulidlar va boshqalarda ayiruv protonefridiy yordamida amalga oshiriladi. protonefridiy kanalcha ko’rinishida bo’lib, uning proksimal qismi kiprikchalari bo’lgan terminal hujayradan tashkil topgan. kiprikchalarning tebranishi nefridial kanalcha bo’shlig’ida manfiy bosim hosil qiladi va oqibatda unga suyuqlik so’riladi. kanalcha bo’shlig’ida natriy ionlari va suv reabsorbtsiya bo’ladi. tselamik bo’shliq mavjud bo’lsa, ayiruv funktsiyasini metanefridiy va tselamoduktalar bajaradi. metanefridiylar annelidlarda, o’zgargan tselamoduktalar mollyuskalarda va bo’g’imoyoqlilarda faoliyat ko’rsatadi. moslashgan tuzilmalar, filtrlangan suyuqliklarning ko’pchilik komponentlarini reabsorbtsiyasini va qator moddalarni siydikka sekretsiya qilinishini ta’minlovchi kanalchalar tizimi bilan bog’langan bo’ladi. barcha umurtqalilar sinfi vakillarinng buyraklaridagi nefron malpigi tanachasidan boshlanadi. tugunchaning ichki bo’shlig’idan bo’yin segmenti boshlanadi, ayrim hollarda bu segment bo’lmaydi va bu paytda, boumen kapsulaning tashqi qismini hosil qiluvchi parietal yaproq nefronning praksimal segmentiga o’tadi (13.1-rasm). uning hujayralarini o’ziga xos xususiyati, ko’p sonli vorsinkalarning …

chali fitratsiya, reabsorbtsiya va sekretsiya jarayonlarining jadalligi bir xil bo’lmaydi. yumaloqog’izlilarda, baliqlarda, amfibiyalarda va reptiliyalarda tugunchali filtratsiya darajasi 100 g tana massasiga nisbatan 1 soatda 1-4 ml. ga teng, qushlarda bu ko’rsatkich anchagina yuqori, sut emizuvchilarda esa 10-15 marta yuqori bo’ladi. kalamushlarda filtratsiya qilinuvchi suyuqlik hajmi 1 soatda 50 ml.ga (100 g tana massasiga nisbatan) teng bo’ladi. filtratsiya darajasining bunday ko’p miqdorda o’zgarishi, evolyutsiya jarayonida, reabsorbtsiyaning ekvivalent o’zgarishi bilan birga sodir bo’lgan deb hisoblash mumkin. xaqiqatdan juda kalta, boshqalarida esa - ingichka uzun bo’limi bo’lgan genle sirtmog’i bor bo’lib, u distal segment bilan bog’lanadi. uning tarkibiga genle sirtmog’ining yo’g’on ko’tariluvchi shoxi, distal burama kanalcha va yig’uvchi nay bilan tutashgan bog’lovchi kanalcha kiradi. nefronning nomlari qayd qilingan bo’g’imlarini har birining funktsiyasi turlichadir. odam va sut emizuvchilarning buyraklarida tugunchalarining joylashishiga qarab farqlanadigan nefronlarning bir necha turi mavjud: yuza, intrakortikal (po’stloq qatlami ichida yotadigan) va yukstamedullyar (ularning tugunchalari po’stloq chegarasi va mag’iz moddasi …

ing zich dog’i (13.4-rasm) kabi tarkibiy tuzilmalardan iborat. xulosa qilib aytganda, buyraklar - polifunktsional a’zo bo’lib, tarkibida azot bo’lgan metabolitlarni va organizm uchun yot bo’lgan moddalarni chiqarish bilan bir qatorda, ular, suyuqliklarni boshqarishda, osmotik bosimni, ionli tarkibni va kislotali-ishqorli tenglikni doimiy darajada saqlashda, oqsillar, lipidlar, uglevodlar va vitaminlar metabolizmida qatnashadi. arteriya bosimini, eritropoez, elektrolitlar gomeostazini boshqaruvchi biologik faol moddalarni hosil qilib, muhim inkretor funktsiyani bajaradi. rasm.13.4. yukstaglomerulyar apparatning qurilishi: 1-yukstaglomerulyar hujayralar; 2-afferentarteriola; 3-distal burama kanalchaning bo’shlig’i; 4-efferentarteriola; 5-buyrak koptokchasi kapsulasining bo’shlig’i (boumen kapsulasi). siydik hosil bo’lishi. buyrak murakkab tuzilishga ega bo’lib, taxminan 1 mln nefronlardan iborat va ular struktura hamda funktsional birlik hisoblanadi. nefronlarning orasida qo’shuvchi (interstitsial) to’qima mavjud. nefronning funktsional birlik hisoblanishiga sabab, u, siydik hosil bo’lishida ro’y beradigan barcha jarayonlar yig’indisini amalga oshira oladi. nefron - qo’sh devorli tovoqcha shaklidagi kichik kapsuladan (shumlyanskiy-boumen kapsulasi) boshlanadi. ushbu kapsulaning ichida kapillyarlar kalavasi (malpigiy koptokchasi) bor, devorlari orasidagi bo’shliqdan kanalcha boshlanadi. …

nadi. ushbu kanalcha, buyrakning mag’iz qavatida genle qovuzlog’ini hosil qiladi va buyrakning po’stloq qavatiga qaytadi, ya’ni genle qovuzlog’i tushuvchi yoki proksimal qism bilan ko’tariluvchi yoki distal qismdan iborat. to’g’ri kanalcha buyrakning po’stloq qavatida yoki po’stloq qavati bilan mag’iz qavati chegarasida yana burma shakliga kirib, ikkinchi tartibli burma kanalchani hosil qiladi va bu kanalcha, chiqaruvchi yo’l, ya’ni to’plovchi naychaga qo’shiladi. to’plovchi naychalarning bir nechtasi qo’shilib, umumiy chiqaruvchi yo’llarni hosil qiladi va ular buyrakning mag’iz qavatidan o’tib, buyrak jomi bo’shlig’iga turtib chiqib turuvchi so’rg’ichlarning uchiga ochiladi. buyraklarning qon bilan ta’minlanishi portal tizimlar printsipi bo’yicha tuzilgan, ya’ni qon, tuguncha kapillyarlaridan kanalchalar oldi kapillyarlariga kelib tushadi, olib chiqib ketuvchi qon tomiri esa, bu ikkala kapillyar tizimlar orasida joylashgan bo’lib, portal vena rolini bajaradi. mag’iz moddaning po’stloq va tashqi qatlamlarida qalin kapillyar tarmoq mavjud, mag’iz moddaning chuqur qatlamlariga kelib tushadigan uzun kapillyarlar sirtmoqlari esa, nisbatan siyrak shoxlangan bo’ladi. buyrak arterialari aortaning qorin qismidan chiqib, u …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ayiruv a’zolari tizimi"

1701239087.docx ayiruv a’zolari tizimi reja: 1. ayiruv a’zolari 2. odamning buyraklari, ter bezlari, 3. siydik hosil bo’lishi. 4. koptokchalardagi filtrlanish. ayiruv a’zolari ayiruv a’zolari ko’phujayrali hayvonlarning aksariyatida shakllangan bo’lib, ular ortiqcha suyuqlikni, ayrim ionlarni va moddalar almashinuvining qoldiq mahsulotlarini organizmdan chiqarishda xizmat qiladi. odamning buyraklari. odamning buyraklari, ter bezlari, o’pkasi va ichagi - chiqaruv a’zolari hisoblanadi. o’pka karbonat kislotasi, suv va ba’zi uchuvchan moddalarni (masalan narkoz paytida efir, xloroform va boshqa moddalarning bug’larini, alkogolli ichimliklar ichilganda alkogol bug’larini) organizmdan chiqarib yuboradi. ba’zi bir og’ir metallarning tuzlarini va o’t pigmentlarining o’zgarish mahsulotlarini organ...

DOCX format, 66.5 KB. To download "ayiruv a’zolari tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: ayiruv a’zolari tizimi DOCX Free download Telegram