sensor tizimlar (analizatorlar)

DOCX 186,4 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1701239236.docx sensor tizimlar (analizatorlar) fiziologiyasi reja: 1. xaritalash. 2. retseptorlar va ularning tasnifi. 3. retseptorlarning qo’zg’alishi. barcha tirik organizmlar ovqat topish va o’z turining boshqa jinsiga mansub vakilini topish, turli havf-hatarlardan qochish, fazoda chamalash (orientir) va uning muhim xossalarini baholash uchun, atrof muhit to’g’risida axborot olishga muhtojdir. aynan shunday imkoniyatni sensor tizimlar (analizatorlar) ta’minlaydilar. sensor tizim (lotincha sensus - sezish) deganda, asab yo’llari orqali retseptor apparatlari va o’zaro bir-biri bilan bog’langan, mat ning ma’lum bir tuzilmalarining yig’indisi tushiniladi. uning vazifasi bir xil fizik tabiatga ega bo’lgan ta’sirlarni tahlil qilib, tashqi signalni kodlash bilan tugallashdan iborat. sensor tizimi fiziologiyasida ob’ektiv va sub’ektiv aspektlar muammosi mavjud. biz, odam va hayvonlar sezgi a’zolarining birontasini faoliyatini (masalan qon aylanish tizimini o’rganish kabi) kuzatishimiz va taxlil qilishimiz mumkin. bunday yo’l bilan, biz, ob’ektiv sensor fiziologiyani o’rganamiz. biz, bunda to’xtamasdan, ilgarilab borishimiz mumkin va tashqi hodisalar, sezgi a’zolari yordami orqali, hosil qiladigan o’z his-tuyg’ularimizni ilmiy taxlil …

sxemasini tasavvur qilishimiz kerak (14.1-rasm). biz, atrof-muhitning ko’p sonli ta’sirlariga yo’liqqan paytimizda, ularning ayrimlari sezgi a’zolarimizga ta’sir ko’rsatadi. ob’ektiv sensor fiziologiyasi sub’ektiv sensor fiziologiyasi tashqi muhit-dagi hodi-salar sensor rag’bat sensorli asablar qo’zg’alishi matning sensor sohalari integ- ratsiya sensorli taasurot, sezgilar. qabul qili-nishi xarita- lash sensorli a’zo bilan o’zaro hamkorlik mos ra- vishdagi retseptor, bo’sag’a usti retsep-torli potentsial faoliyat ko’rsa- tuvchi miya mar- kazlari, ong taj-riba, idrok shaxs xaritalash shartlari rasm.14.1. sensorli fiziologiyada xaritalash. to’g’ri to’rtburchaklarda sensor fiziologiyaning asosiy hodisalari, strelkalar bilan esa bir bosqichni ikkinchisiga, strelkalarning ostida keltirilgan sharoitlarda xaritalash ko’rsatilgan. shu kontekstda, ularni ma’lum bir a’zolarning rag’batlari deb ataladi. rag’batlar ta’sirida retseptorlarda potentsiallar paydo bo’lib, ular, o’z navbatida, afferent sensor asab tolalarining qo’zg’alishini chaqiradi. bunday tolalar faolligi bosh miya sensor markazida integratsiya qiladi. tashqi olam taassurotlari va idrok qilish o’rtasidagi zanjir 14.1-rasmda sxematik ravishda ko’rsatilgan. sensor fiziologiyasining asosiy hodisalari to’rtburchaklarda ko’rsatilgan bo’lib, strelkalar bilan birlashtirilgan. bu sxemadagi strelkalar, xaritalash …

lan bog’liq bo’lgan sezgi a’zosi, tashqi hodisalarning ma’lum bir kategoriyasiga javob berish, u xaqdagi axborotni mat ga yuborish qobiliyatiga ega. har bir sezgi a’zosi sensor taassurot qoldiradi, ular kuchi bo’yicha har xil bo’lsa ham, sifati bo’yicha bir xildir. ma’lum bir turdagi a’zo yordami orqali paydo bo’ladigan bir xil sensor taassurotlar - modallik deb aytiladi. mumtoz "besh sezgi" dan tashqari, biz, harorat, vibratsiya va og’riq kabi modalliklarga ham sezuvchanmiz. tana turg’unligi tuyg’usi ham modallik hisoblanadi. ko’pincha, bir xil modallik doirasida sensor taassurotlarning har xil turlari farqlanadi va ular sifatlar deb ataladi. masalan, ko’rishning yorqinlik va rang (qizil, ko’k, yashil) sifatlari, ta’m bilishning esa - shirin, achchiq, chuchuk, sho’r kabi sifatlari mavjud. umuman, har bir modallik uchun o’z sezgi a’zosi mavjud bo’lib, sifatning material korrelyati xususiyatini sezgi a’zosidagi ixtisoslashgan retseptorlarning bitta tipi bajaradi. turli ta’sirlar, avvalam bor, modalligi, ya’ni har biriga xos bo’lgan energiya shakli bo’yicha tasniflanadi. shunga asosan, ta’sirlarni mexanik, kimyoviy, …

ik yo’l bilan yorug’likni sezish uchun, rag’batning quvvati 10-4 vt dan yuqori bo’lishi kerak. har qanday sensor tizimning faoliyati, retseptorlar tomonidan miya uchun tashqi fizik va kimyoviy energiyani idrok qilish, ularni asab impulslariga transformatsiyasining va qator pog’onalarini hosil qiluvchi neyronlar zanjiri orqali miyaga o’ikazish bilan boshlanadi. organizm tomonidan tashqi va ichki muhit to’g’risida axborot olishda retseptorlarning roli katta. organizmda ular juda xilma xil bo’lganligi tufayli, odam va hayvonlar turli modallikka ega rag’batlarni idrok etadi. sensor axborotni uzatish, ko’p marta tubdan o’zgartirish va qayta kodlashtirish bilan birga bo’ladi, hamda umumiy analiz - sintez bilan tugaydi. shundan keyin, organizmning javob rektsiyasini tanlash yoki dasturini ishlab chiqarish sodir bo’ladi. miyaga kelayotgan axborotsiz oddiy va murakkab reflektorli aktlar, hattoki odamning psixologik faoliyati ham amalga oshmasligi mumkin. analizatorlarning tuzilishi sodda yoki murakkab bo’lishiga qaramay, uning tarkibi kamida uch qismga ajratiladi: 1. ta’sirlarni qabul qiluvchi, ixtisoslashgan retseptor neyron; 2. retseptor neyronlar birligi (bloki) yoki bir guruh …

layotgan impulslarni tezligi rag’bat kuchi va xis qilinayotgan jismning katta-kichikligini ifodalaydi. retseptorlar va ularning tasnifi. retseptorlar - har xil turdagi ta’sirlar energiyasini, asab tizimining o’ziga xos faolligiga transformatsiya qilish uchun belgilangan oxirgi ixtisoslashgan tuzilmalar, ya’ni retseptor hujayralardir. bu hujayralar boshqa hujayralardan ikki jihatdan farq qiladi. birinchidan, ta’sirot energiyasi, ular uchun oldindan hujayrada jamg’arilgan energiya hisobiga yuzaga chiqadigan jarayonlarni ishga solib boruvchi rag’bat bo’lib xizmat qiladi. ikkinchidan, retseptor, hujayra potentsialini hosil qilib, o’zi tashqi ta’sirot energiyasini qabul qila olmaydigan hujayralarga o’tkazadi. kiprikli hujayralar eshitish, fazodagi holat va muvozanatni sezishga daxldor retseptor apparatlarning asosiy funktsional tuzilmasi bo’lib xizmat qiladi. bu hujayralarning o’simtalari (tsiliyalari) bo’lib, ularning qimirlashi sensor reaktsiya paydo bo’lishiga olib keladi. o’simtalarning bir xil guruhi nisbatan kalta (stereotsiliylar) bo’ladi, ularga yondosh uzunroq va yagona (kinotsiliy) guruhlari ham uchraydi. ayrim kinotsiliylarning doimiy harakati ularning o’zi uchun adekvat bo’lgan rag’bat bilan uchrashish ehtimolini oshiradi. bu uchrashuv retseptor potentsialini rivojlanishiga olib keladi. ba’zi retseptorlarning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sensor tizimlar (analizatorlar)"

1701239236.docx sensor tizimlar (analizatorlar) fiziologiyasi reja: 1. xaritalash. 2. retseptorlar va ularning tasnifi. 3. retseptorlarning qo’zg’alishi. barcha tirik organizmlar ovqat topish va o’z turining boshqa jinsiga mansub vakilini topish, turli havf-hatarlardan qochish, fazoda chamalash (orientir) va uning muhim xossalarini baholash uchun, atrof muhit to’g’risida axborot olishga muhtojdir. aynan shunday imkoniyatni sensor tizimlar (analizatorlar) ta’minlaydilar. sensor tizim (lotincha sensus - sezish) deganda, asab yo’llari orqali retseptor apparatlari va o’zaro bir-biri bilan bog’langan, mat ning ma’lum bir tuzilmalarining yig’indisi tushiniladi. uning vazifasi bir xil fizik tabiatga ega bo’lgan ta’sirlarni tahlil qilib, tashqi signalni kodlash bilan tugallashdan iborat. sensor ti...

Формат DOCX, 186,4 КБ. Чтобы скачать "sensor tizimlar (analizatorlar)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sensor tizimlar (analizatorlar) DOCX Бесплатная загрузка Telegram