sensor tizimlarning funksiyasi

DOC 12 pages 70.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 70.0 KB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

13-mavzu. sensor tizimlarning funktsiyasi reja: 1. analizatorlarning funktsional tuzilishi. 2. retseptorlar, xususiyatlari, va ularni ko'zg'alish moxiyati. 3. afferent impulslarni kayta ishlanish boskichlari (yoki ketma-ketinligi). 4. ko'rish sensor tizimsini tuzilish-funktsional tasnifi. 5. ko'rish jarayonini fiziologik moxiyati. 6. vestibulyar sensor tizimning umumiy funktsional tuzilishi. 7. vestibulyar tizimsini organizmning boshka funktsiyalariga ta'siri. 8. xarakat sensor tizimsining umumiy tasnifi. 9. ma'lumotlarni sensor tizimda kayta ishlanishi. 10. sensor tizimlar faoliyatini sportdagi axamiyati. tayanch iboralar: analizator, interoretseptorlar, proprioretseptorlar, retseptorlar, eksteroretseptorlar. turli omillar ta'sirini qabul qiluvchi sezgi a'zolari va miyaning faoliyati natijasida tashqi dunyo odamlar ongida aks etadi. tashqi dunyoni bilish, sezish hissiyotidan boshlanib, jismlarning ayrim xususiyatlari va sifatlarini bila boshlanadi. sezish hissiyoti asosida jism va hodisalarni bir butun, uning hamma xususiyatlarini umumiylashtirib qabul qilinadi. odamlarda bilish faoliyatining mohiyatini va ro'yobga chiqishini i.p.pavlov o'rganib, analizatorlar haqidagi ta'limotini yaratdi. pavlov ta'limotiga ko'ra odamlarning bilish faoliyatining mohiyati asosini analizatorlar tashkil etadi. pavlov o'zining analizatorlar haqidagi ta'limotini nerv markazlari va …

2 / 12

hqi muhit bilan aloqada bo'lishini ta'minlaydi. masalan: sezish hissiyoti keng ma'noda - bironta narsa (jism) tegib turganida uni tegib turganini sezishdan tashqari, shu jism yoki narsaning bosib turganini, g'ashingiz kelganini muskullaringiz sezadi. analizatorlarning markaziy – miya qismida omillarning ta'sirlari yangi sifatga ega bo'ladi. ular sezgi hissiyotining va oddiy ruhiy faoliyatini yani ular ta'sirida xursand yoki xafa bo'lishlari uchun asos hisoblanadi. sezgi hissiyoti murakkabroq ruhiy holatlar tasavvur va abstrakt fikrlashni ro'yobga chiqishi uchun ham asos bo'ladi. i.p. pavlov ta'limotiga ko'ra analizatorlarning miya bo'limi ikki qismdan iborat. 1. yadro – neyronlar to'plami. 2. periferik – yadroga xos neyronlarni miya po'stlog'i bo'ylab tarqalganlari. ular quyidagi funktsional xususiyatlarga ega: analizatorlarning yadro qismi – funktsional jihatdan yuqori (oliy) darajada farqlanuvchi neyronlar bo'lib, ular ma'lumotlarni oliy darajada tahlil va sintez qiladilar. periferik qismi – miya po'stlog'i yuzasi bo'ylab tarqalgan neyronlari kam farqlanuvchi, oddiy funksiyalarni amalga oshiradilar. zamonaviy tushunchalarga ko'ra odamlarga omillar ta'sir etganda analizatorlar sistemasida ham …

3 / 12

torlar – organizmning ichki muhit o'zgarishlarini ya'ni gomeostaz ko'rsatkichlarini qabul qiladi va tahlil qiladi: 1) tana holatini ta'minlovchi, saqlovchi analizatorlar (vestibulyar) va harakat (kinetik) analizatorlar – tananing va uning qismlarini holatini fazoda o'zgarishini qabul qiladi va tahlil qiladi. tananing tabiy holatini va o'zgargan holatini tiklanishini muskullar tarangligini va uni qayta taqsimlanishini boshqarilishida ham ishtirok etadilar; 2) og'riq analizatorlari – ular yordamida omillarning zararli ta'siri haqida ma'lumot paydo bo'ladi. tashqi analizatorlarning xususiyatlari quyidagilardan iborat: 1) ular adekvat omillar ta'siriga o'ta sezuvchan; 2) moslashish qobiliyatiga ega; 3) ularga hissiyotni nisbatan sekin ro'yobga chiqishi va yo'qolishi xos; 4) o'zaro ustunlik ta'sir qilish (masalan, tovush ko'rishni pasaytiradi, yomonlashtiradi, yorug'lik tovush qabul qilishni kuchaytiradi). adekvat omillar ta'sir etganda retseptor hujayralarining membranasi bilan omilning o'zaro ta'siri sodir bo'ladi. retseptor bilan omil orasidagi o'zaro ta'sir jarayoni adekvat omilning xarakteriga ko'ra quyidagicha namoyon bo'ladi: 1) membrana deformatsiyalanishi bilan (mexanik omil ta'sirida) ularning o'zaro ta'siri; 2) fotoretseptorlar yoruglik to'lqinlari …

4 / 12

ham ataladi. bu potensial muayyan darajaga etgach nerv uchlariga ta'sir etadi va uning membranasini depolyarizatsiyalaydi, natijada nerv impulslari nerv tolalari (aksonlar) bo'ylab markaziy nerv sistemasiga o'tkaziladi. retseptorlarning asosiy funksiyalari quyidagilardan iborat: 1) omillar ta'sirini qabul qilish; 2) omil ta'sirini (energiyasini) nerv impulsiga aylantirish; 3) nerv impulslarini kodlashtirish, ya'ni nerv impulslarini nervlar bo'ylab o'tkazilishi uchun qulay shakllarga keltirish. analizatorlarning har qanday bo'limida ma'lumotlarni o'zgarishi – kodlash jarayonidir. masalan, eshitish analizatorida tovush to'lqinlarini quloq pardasiga mexanik ravishda urilishi natijasida parda tebranadi, u retseptor potensialga, keyin u sinaps bo'shlig'iga mediatorni ajralishini ta'minlaydi va generator potensiali hosil bo'lishi natijasida afferent nerv tolasida nerv impulsi hosil bo'ladi. shuni ta'kidlash lozimki, analizatorlarning hamma qismlarida ham omilning dastlabki shakli tiklanmaydi. ana shu bilan impulslarni fiziologik kodlash texnikadagi kodlash jarayonidan farqlanadi. texnikada ma'lumotlar kodlanish jarayonini oxirida avvalgi ko'rinishiga qaytadi. nerv sistemasida universal kod – nerv impulslaridir. omillar ta'siri nerv sistemada nerv impulslarini amplitudasi bo'yicha kodlanmaydi, balki ularning har …

5 / 12

o'limiga (zonasiga) ma'lum intervallar bilan keladi. nerv impulslari ko'rinishida kelgan ma'lumotlar miya po'stlog'i neyronlarida biokimyoviy va tuzilishli o'zgarishlar sifatida qayta kodlanadi. miya po'stlog'ida impulslar oliy darajada tahlil qilinadi va sintezlanadi. impulslarni sintezlanishi natijasida ma'lum bo'lgan yoki noma'lum jism, voqea to'g'risida hissiyot tug'iladi. impulslarni saralash va ularni izlash hamma analizatorlarga xosdir. ayrim analizatorlar (ko'rish, vestibulyar, harakat) fiziologiyasi organizmni tashqi dunyo bilan aloqasi va uni ta'siri oliy darajada ixtisoslashgan nerv apparati, ya'ni sensor sistemalari tufayli sodir bo'ladi. sensor sistemalarning tarkibiy qismi – retseptorlarga omil ta'sir etganda ro'yobga chiqadigan hissiyotga mos ravishda: ko'rish, eshitish, hid bilish, ta'm bilish, issiq-sovuqni sezuvchi, taktil, og'riq, muvozanatni saqlash va harakat sensor sistemalari farqlanadi. ko'rish sensor sistemasi (ko'rish analizatori, analizator tushunchasini i.p.pavlov 1909 yilda fanga kiritgan) odamlarning muhim sezuv a'zolaridan biri hisoblanadi, chuhki tashqi dunyo haqidagi axborotlarni 80-90 % ko'rish analizatorining retseptori orqali qabul qilinadi. “yuz marta eshigandan ko'ra bir marta ko'rgan yaxshi” maqoli bekorga aytilmagan. ko'rish sensor …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sensor tizimlarning funksiyasi"

13-mavzu. sensor tizimlarning funktsiyasi reja: 1. analizatorlarning funktsional tuzilishi. 2. retseptorlar, xususiyatlari, va ularni ko'zg'alish moxiyati. 3. afferent impulslarni kayta ishlanish boskichlari (yoki ketma-ketinligi). 4. ko'rish sensor tizimsini tuzilish-funktsional tasnifi. 5. ko'rish jarayonini fiziologik moxiyati. 6. vestibulyar sensor tizimning umumiy funktsional tuzilishi. 7. vestibulyar tizimsini organizmning boshka funktsiyalariga ta'siri. 8. xarakat sensor tizimsining umumiy tasnifi. 9. ma'lumotlarni sensor tizimda kayta ishlanishi. 10. sensor tizimlar faoliyatini sportdagi axamiyati. tayanch iboralar: analizator, interoretseptorlar, proprioretseptorlar, retseptorlar, eksteroretseptorlar. turli omillar ta'sirini qabul qiluvchi sezgi a'zolari va miyaning faoliyati nati...

This file contains 12 pages in DOC format (70.0 KB). To download "sensor tizimlarning funksiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: sensor tizimlarning funksiyasi DOC 12 pages Free download Telegram