analizatorlar haqida ma'ruzalar

PPTX 21 pages 401.5 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 401.5 KB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

valeologiya kecha, bugun, ertaga vchera, segodnya, zavtra 3. ma’ruza: analizatorlarning yosh xususiyatlari va gigienasi. reja: 1. analizatorlarning umumiy tuzilishi va ahamiyati. 2. ko’rish analizatorining yosh xususiyatlari. 3. ko’rish qobiliyatining pasayishini oldini olish. 4. eshitish analizatorining rivojlanishi. 5. eshitish gigiyenasi. 6. ta’m bilish va hid bilish analizatori. 7. muvozanat apparati. analizatorlarning umumiy tuzilishi va ahamiyati. axborotni qabul qilish va qayta ishlash analizatorlar, ya’ni sezgi organlari orqali amalga oshiriladi. tashqi olamdagi ta’sir nerv signallari holida bosh miyadagi nerv markazlariga yetkaziladi. bu signallar bosh miyaning turli bo’limlarida qayta ishlanib, uning oliy bo’limida sezish tasavvur qilish, anglash bilan yakunlanadi. i.p. pavlov har bir analizator bir-biriga bog‘liq bo’lgan uchta periferik, o‘tkazuvchi va markaziy qismdan iborat ekanini birinchi bo’lib isbotlagan. retseptorlar analizatorning periferik qismi hisoblanadi, bular ma’lum ta’sirga javob beruvchi nerv uchlari bilan tugaydi. retseptorlar tuzilishi joylashishi, funksiyasiga ko‘ra turli xil bo’ladi. ko‘zg‘alishni retseptordan bosh miya katta yarim sharlariga o’tkazuvchi markazga intiluvchi neyronlar analizatorning o’tkazuvchi qismini …

2 / 21

llar, qon tomirlar devoridagi retseptorlar va boshqalar kiradi. analizatorlarning miya po‘stlog‘idagi qismi shikastlansa yoki olib tashlansa, ta’sir murakkab analiz va sintez qilinmaydi. masalan, miya po‘stlogidagi eshitish analizatorlari joylashgan chakka qismi olib tashlansa, ta’sirning nozik tabaqalanishi yo‘qoladi. nerv sistemasining faoliyati uchun ta’sir doimo butun organizmga ta’sir qilib turishi kerak. ko‘pgina sezgi organlarining shikastlanishi natijasida ta’sirning ular orqali bosh miyaga yetarli kelmasligi tufayli odam faol faoliyatini yo‘qotadi, doimo uxlaydi, bunday odamni saqlanib qolgan sezgi organlariga ta’sir etish bilangina uyg‘otish mumkin. tekshirishlardan ma’lum bo’lishicha, sensor ta’sirotning yo‘qolishi diqqatni to‘plash, mantiqiy fikrlash, aqliy mehnat qilish xususiyatlariga salbiy ta’sir etadi. sezgi organlari orqali ta’sirni tashqi muhitdan, ichki organlardan retseptorlar bo‘ylab qabul qilinishi tufayli organizmning tashqi va ichki muhiti haqidagi ma’lumotlar bosh miyaga yetib boradi. axborotning retseptorlardan bosh miyaga borishi natijasida organizm o‘z-o‘zini boshqaradi. masalan, qonning tarkibi o'zgarsa, shunga yarasha qon tomirlar devorida ko‘zg‘alish, tormozlanish vujudga keladi. organizmning sensor sistemalari yoki analizatorlariga ko‘rish, eshitish, vestibulyar, ta’m …

3 / 21

z soqqasi yumaloq bo’lib, ko‘z kosasi chuqurchasida joylashgan. uning devori uch qavatdan: tashqi-oqsil parda (sklera), o‘rta-tomirli parda va ichki-to‘r pardadan iborat. oqsil qavat (sklera)ning rangi oq bo‘lib, bir qismi qovoqlar ostidan ko‘rinib turadi. skleraning orqa tomonidagi qismi teshik bo'lib, ko‘rish nervi shu teshikdan o‘tadi. skleraning oldingi qismi tiniq, qavariqroq bo‘lib, shox pardani hosil qiladi. tashqi yoki sklera qavatning 1/5 qismi muguz pardaga, 4/5 qismi orqa oqsil pardaga to‘g‘ri keladi. shox pardada qon tomirlar bo’lmaydi. o‘rta - tomirli pardada qoh tomirlar va pigment ko‘p. turli kishilarda pigment miqdori har xil bo’ladi. ba’zi odamlarda ko‘zning o‘rta pardasi pigmentsiz bo’lib, qon tomirlar ko‘rinib turadi. 1- ko’z soqqasining oq pardasi; 2- ko’z soqqasining shox pardasi; 3- ko’zning qon tomir pardasi; 4- ko’zning rangli pardasi; 5- ko’zning oldingi bo’shlig’i (suyuqlik bilan to’lgan); 6- ko’z qorachig’i; 7- ko’z gavxari; 8- gavharni o’rab turuvchi kipriksimon muskul; 9- shishasimon tana; 10¬ko’zning to’r pardasi; 11- ko’rish nervi shuning uchun …

4 / 21

ayoqcha va 7 millionta kolbacha shaklidagi hujayralar to‘r pardaning retseptoriari hisoblanadi. ko’z soqqasining yadrosi suyuq, gavhar va shishasimon tanadan iborat. rangdor pardaning orqasida yasmiq shaklidagi, juda tiniq, ikki tomoni qavariq linza - gavhar joylashgan. gavharning orqa tomoni oldingi tomonga qaraganda qavariqroq bo’ladi. gavhar yarim suyuq bo’lib, yupqa tiniq kapsula ichida joylashgan. gavharda qon tomirlari bo’lmaydi. uni ko‘z kameralarini to’ldirib turadigan maxsus suyuqlik oziqlantiradi. shox parda bilan rangdor pardaning o'rtasida kichkina bo‘shliq bo’lib, u ko‘zning oldingi kamerasi deyiladi. rangdor parda bilan gavhar o‘rtasida ham bo‘shliq bo’lib, u ko‘zning orqadagi kamerasi deyiladi. har bir ko’rish nervida 1 mln. ga yaqin nerv tolalari bor. to‘r pardada ko’rish nervining kirish joyi - ko‘r dog‘ va narsalarni yaxshiroq ko‘radigan sariq dog‘ bor, dog‘ning o‘rtasida chuqurcha bo’lib, u markaziy chuqurcha deyiladi. ko'zning ayrim qismlari: shox parda, gavhar, shishasimon qism o‘zidan o‘tadigan yorug’lik nurlarini sindiradi. ko'zga yorug’lik nurlari ta’sir etganda rodopsin va iodopsin parchalanib, kimyoviy reaksiya sodir …

5 / 21

ervning parasimpatik tolalari bilan ta’minlanmagan kipriksimon muskullarning reflektor qisqarishi natijasida gavhar elastikligi o‘zgarishidan vujudga keladi. muskullar qisqarganda, kipriksimon bog’lamlar tonusi oshib, gavharning bo‘rtiqligi ortadi va nur sindirish kuchi ko‘payadi. narsa ko‘zga juda yaqinlashtirilganda kipriksimon muskullar shu xilda qisqaradi. kipriksimon muskullar bo‘shashganda kipriksimon bog’lamlar tortiladi va gavharning egriligi, nur sindirish kuchi kamayadi. uzoqdagi narsaga qaraganda shunday bo’ladi. narsa ko‘zdan 65 sm uzoqda bo’lganda kipriksimon muskullar qisqaradi. odam yaqindagi narsalarga qaraganda gavhar qavariqroq, uzoqdagi narsalarga qaraganda esa yassiroq bo’ladi. yaqindan va uzoqdan ko‘rish. yaqindan va uzoqdan ko‘rish tug‘ma bo’lishi, shuningdek, hayotda orttirilgan bo’lishi ham mumkin. yaqindan ko‘radigan kishilarda parallel nurlar markaziy chuqurchaning oldingi tomonida to‘planadi, akkomodatsiya natijasida kipriksimon muskullar doim tarang turadi. yaqindan ko‘radigan odamda tarqalgan yorug’lik nurlari ko‘zning markaziy chuqurchasiga tushadi. shuning uchun ham narsalarning tasviri aniq ko’rinmaydi. uzoqdan ko‘rishda ko‘zining uzun o‘qi kalta bo’lib qoladi va yorug’lik nurlari to‘r parda orqasida to'planadi. asosiy fokus pardaning orqasiga to‘g‘ri kelganidan narsa tasviri …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "analizatorlar haqida ma'ruzalar"

valeologiya kecha, bugun, ertaga vchera, segodnya, zavtra 3. ma’ruza: analizatorlarning yosh xususiyatlari va gigienasi. reja: 1. analizatorlarning umumiy tuzilishi va ahamiyati. 2. ko’rish analizatorining yosh xususiyatlari. 3. ko’rish qobiliyatining pasayishini oldini olish. 4. eshitish analizatorining rivojlanishi. 5. eshitish gigiyenasi. 6. ta’m bilish va hid bilish analizatori. 7. muvozanat apparati. analizatorlarning umumiy tuzilishi va ahamiyati. axborotni qabul qilish va qayta ishlash analizatorlar, ya’ni sezgi organlari orqali amalga oshiriladi. tashqi olamdagi ta’sir nerv signallari holida bosh miyadagi nerv markazlariga yetkaziladi. bu signallar bosh miyaning turli bo’limlarida qayta ishlanib, uning oliy bo’limida sezish tasavvur qilish, anglash bilan yakunlanadi. i.p. pavlov ha...

This file contains 21 pages in PPTX format (401.5 KB). To download "analizatorlar haqida ma'ruzalar", click the Telegram button on the left.

Tags: analizatorlar haqida ma'ruzalar PPTX 21 pages Free download Telegram