yulduzlar 2

PPT 828.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1480587704_64793.ppt powerpoint presentation yulduzlar bulutsiz tunda osmonda shoda-shoda yulduzlarni ko'rib, undan zavq olmagan odam bo'lmasa kerak. garchi bir qarashda yulduz-larning son-sanog'i yo'qdek tuyulsa-da, aslida oddiy ko'z bilan qaralganda, osmonning ma'lum yarim sferasida ularning soni 3 mingdan ortmaydi. shuningdek, yulduzlar, aslida bizdan turli masofalarda yotsalar-da, lekin bizga bir xil masofadan o'tuvchi sfera sirtida yotgandek tuyuladilar. yulduzlarning o'zaro joylashishi juda sekinlik bilan o'zgarib, maxsus o'lchashlarsiz, oddiy kuzatishlar asosida bunday o'zga-rishlarni bir necha oy, hatto yillardan keyin ham sezib bo'lmaydi, bunday hoi yer sirtida yulduzlarga qarab mo'ljal olish, ya'ni gori-zont tomonlarini aniqlash uchun juda qo'l keladi. shu tufayli sayyohlarjuda qadim zamonlardanoq yulduz - kompaslardan keng foydalanganlar. qadim sharqda kishilar yoritgichlarga qarab mo'ljal olish uchun osmonning yorug' yulduzlarini alohida to'dalarga ajratib, ularga yulduz turkumlari deb nom berganlar. yulduz turkumlarini hayvonlar yoki jonivor (katta ayiq, oqqush, arslon, ajdarho, kit), yunon afsonalarining qahramonlari (kassiopiya, andromeda, pegas va boshqalar) va ba'zan yorug' yulduzlari birgalikda eslata-digan geometrik shakl …

latiladi. 1922-yilda yulduz turkumlarini chegaralovchi egri chiziqlar to'g'ri chiziqlar bilan almashtirilib, ayrim katta maydonli yulduz turkumlari bir necha yulduz turkumlariga ajratildi. bugungi kunda osmon sferasi 88 ta qismga, ya'ni yulduz turkumiga bo'lingan. ma'lum yulduz turkumiga kiruvchi bir necha yorug' yulduzlar shu turkumga yoki ba'zan qo'shni yulduz turkumiga kiruvchi xira yulduzlarni topishda yaxshi mo'ljal bo‘lib xizmat qiladi. osmonda ma'lum yulduz turkumini yoki yulduzni topish uchun, dastlab yulduz xaritalari va atlaslari bilan yaxshi tanishmoq va so'ngra ular yordamida ancha mashq qilmoq zarur bo'ladi. ayniqsa, osmonning surilma xaritasidan foydalanishni o'rgangan kishi uchun osmonda ma'lum yulduz yoki yulduz turkumini topish, uning chiqish va botish vaqtlarini taxminiy belgilash ortiqcha qiyinlik tug'dirmaydi. agar tunda ma'lum bir joydan turib yulduzlar bir necha soat davomida tinimsiz kuzatilsa, butun osmon sferasining yulduzlari, kuzatuvchidan o'tuvchi faraziy o'q — olam о'qi atroflda aylanishini ko'rish mumkin. bunday aylanish davomida ixtiyoriy yoritgich o'z vaziyatinigorizont tomonlariga nisbatan o'zgartirib boradi.yulduzlar osmonining bunday ko'rinma aylanish davri …

vaziga ularga «adashgan yulduzlar» - planetalar deb nom berdilar. qadim rimda adashgan yulduzlar rim xudolarining nomlari bilan merkuriy, venera, mars, yupiter va saturn deb atala boshlandi. yulduzli osmon yulduzli osmonning ko’rinishi, ayniqsa oysiz tunda, shu qadar jozibador va tarovatliki, bamisoli bizni o’rab turgan olam o’zgarmas va cheksizdek tuyuladi. biroq xx asrning boshida bunday tasavvurning xom xayol ekani ma’lum bo’ldi. kuzatuv ma’lumotlari koinotning kengayib borayotganini ko’rsatdi. har biri quyoshimizga o’xshagan yuz milliardlab yulduzlardan tashkil topgan yuz milliardlab galaktikalar juda katta tezlikda har tomonga shiddat bilan tarqaladi. katta portlash taxminan 13.7 milliard yil muqaddam butun koinot no’l o’lchamli nuqtaga siqilganligi, uning zichligi esa cheksiz katta bo’lganligi anglashiladi. xozirgi koinot qachonlardir ro’y bergan katta portlash natijasida paydo bo’lgan va vaqt hisobi o’shandan boshlanadi. massasi katta bo’lgan yulduzlar evolyutsiyasi ancha tezroq kechadi va ular ba’zan halokatli o’zgarishlarni boshidan kechiradi. yulduz o’ta gigant fazasidan o’tadi va hatto portlashi ham mumkin. bunday jarayon o’ta yangi yulduz …

ibi birinchi yaqinlashishda quyosh va yulduzlar atmosferasi kimyoviy tarkibiga yaqin. ularda eng ko’p elementlar vodorod va geliy hisoblanadi, shu bilan birga boshqa elementlarni aralashmasi ham bo’lishi mumkin. qizig’i shundaki, yulduzlararo gazda kalsiy vodorodga nisbatan million marta kamroq. yulduzlarning ichki tuzilishi yulduzlar - ulkan gaz sharlari bo’lib, o’z yorugligini milliard yillar davomida saklab turishi mumkin. bizning quyosh - galaktikadagi yulduzlar olamining tipik vakilidir. u 4.6 milliard yil avval gaz-chang bulutidan paydo bo’lgan. bu bulutdan kuyosh tizimining sayyoralari, shu jumladan yerimiz xam tashkil topgan. yulduz va sayyoralardagi mavjud og’ip elementlar qayerdan hosil bo’lgan? ma’lum bo’lishicha, bu masala yulduzlarning energiya manbalari xakidagi masala bilan uzviy bog’lik. xix asrda yulduzlarning energiya manbalari faol izlana boshlandi. kimyoviy reaksiyalar, kuyoshga kometa va asteroidlarning tushishi va hokazo o’ta ekzotik mexanizmlar taklif kilingan edi. xix asr oxirida sikilish jarayonidagi gravitasion energiyaning erkin holatga o’tishi eng real mexanizm sifatida aralgan. darvoke, kuyoshning yorituvchanligini saklab turish uchun uning radiusi yiliga …

ton astronomi yulius epik buldi. u 1919-1922 yillarda toshkent astronomiya observatoriyasida direktorning ilmiy ishlar bo’yicha o’rinbosari bo’lib ishlagan. ammo yulduzlar energiyasi yadro manbalarining mikdoriy nazariyasini taklif kilish amerikalik fizik betega nasib etdi. massasi katta bo’lgan yulduzlar ancha tezroq rivojlanadi va ba’zan halokatli o’zgarishlarni boshidan kechiradi. massasi kichik yulduzlarda evolyusiya jarayoni ancha sokin va uzokrok davom etadi. masalan, quyoshni olib ko’raylik. yana 4.5 milliard yildan keyin uning yadrosidagi vodorod zaxirasi tugagach, energiya ajralishi tuxtaydi va u o’z gravitasiyasi ta’sirida sikila boshlaydi. bu xolat yadroda xaroratning yanada ortishiga olib keladi. harorat 100 million gradusgacha kutarilganda uch o’lchamli alfa jarayoni boshlanadi: geliyning uchta yadrosi ko’shilib, bitta uglerod yadrosi tashkil topali. protonlar ishtirokidagi yadro reaksiyalari singari bu yerda ham massa farki energiya shaklida ajralib chikadi. yulduz ichida og’irrok elementlarni hosil qiladigan boshka reaksiyalar aynan shu zaylda kechadi.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yulduzlar 2"

1480587704_64793.ppt powerpoint presentation yulduzlar bulutsiz tunda osmonda shoda-shoda yulduzlarni ko'rib, undan zavq olmagan odam bo'lmasa kerak. garchi bir qarashda yulduz-larning son-sanog'i yo'qdek tuyulsa-da, aslida oddiy ko'z bilan qaralganda, osmonning ma'lum yarim sferasida ularning soni 3 mingdan ortmaydi. shuningdek, yulduzlar, aslida bizdan turli masofalarda yotsalar-da, lekin bizga bir xil masofadan o'tuvchi sfera sirtida yotgandek tuyuladilar. yulduzlarning o'zaro joylashishi juda sekinlik bilan o'zgarib, maxsus o'lchashlarsiz, oddiy kuzatishlar asosida bunday o'zga-rishlarni bir necha oy, hatto yillardan keyin ham sezib bo'lmaydi, bunday hoi yer sirtida yulduzlarga qarab mo'ljal olish, ya'ni gori-zont tomonlarini aniqlash uchun juda qo'l keladi. shu tufayli sayyohlarjuda q...

PPT format, 828.0 KB. To download "yulduzlar 2", click the Telegram button on the left.

Tags: yulduzlar 2 PPT Free download Telegram