o’rta osiyo tarixiga oid qadimgi zamon yozma manbalari

ZIP 14 pages 27.4 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.4 KB

File type ZIP

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

1546879183_73672.doc o’rta osiyo tarixiga oid qadimgi zamon yozma manbalari reja: 1. qadimgi eron yozma manbalarida o’rta osiyoi 2. qadimgi xind manbalari. 3. qadimgi yunon va rim manbalari o’rta osiyo haqida. tosh va sopolga o‘yib yozilgan katibalar (mixiy yozuvlar) bunday yozuvlar ahamoniylarning qadimgi poytaxti persopol, shuningdek suza va ekbatana (hozirgi hamadon) shaharlari va uning atrofida topilgan. masalan, pishiq sopol taxtachaga o‘yib yozilgan bir katibada doro 1 (miloddan avvalgi 522-486 yy.) hukmronligining dastlabki yillarida (miloddan avvalgi 494-490 yillar orasida) suzada bunyod etilgan saroyning qurilish tafsiloti, aniqrog‘i qurilishga ketgan materiallarning qaysi mamlakatdan keltirilganligi yozilgan taxtachadagi ma’lumotlarga ko‘ra, oltin lidiya bilan baqtriyadan, qimmatbaho toshlar, lazurit va serdolik (qizil va qizg‘ish rangli tosh) so‘g‘diyonadan, firuza xorazmdan olib kelingan. pkrsopoldan (sherozning shimoliy tarafida, undan taxminan 50 km masofada joylashgan 520-450 yillar orasida qurilgan shahardan) topilgan yozuvlar va tasviriy suratlar – relyeflar katta ilmiy qiymatga ega. ularning ayrim namunalari xu11-xu111 asrlarda (1621 y.) italiyalik sayyoh pyedro della …

2 / 14

va qurol-aslaha bilan tasvirlangan. persopoldan 6 milya-qariyb 5 km masofada, uning shimol tarafida husaynkuh qoyalarida ahamoniylardan doro 1, ksereks 1 (miloddan avvalgi 486-465 yy.), artakserks 1 (miloddan avvalgi 465-424 yy.) hamda doro 11 (miloddan avvalgi 424-404 yy.)larning maqbaralarini hamda ularga kiraverishda o‘yib yozilgan katibalar bor. mazkur yodgorlik sosoniy sarkardalardan rustam (636 yili arablar bilan bo‘lgan jangda halok bo‘lgan) nomi bilan ham bog‘liq va tarixda ko‘pincha naqshi rustam deb ataladi. katibalarda, ayniqsa doro 1 surati ostiga yozilgan katibada, uning davlati ko‘klarga ko‘tarib maqtaladi, uning tarafidan bosib olingan xalqlar esa itoatkorlikka va halol mehnat qilishga chaqiriladi, bo‘ysunmaganlar va shu sababdan jazoga mahkum etilganlarning nomlari qayd etiladi. muhimi shundaki, katibada ahamoniylarga tobe bo‘lgan 23 satraplik va xalqlarning to‘la ro‘yhati yozilgan. bular orasida parfiyaliklar, baqtriyaliklar, so‘g‘diyonaliklar hamda xorazmliklar ham bor. yodgorlik orsida muhimlaridan yana biri mashhur behistun yozuvlaridir. bu yozuvlar uzunligi 22 m, umumiy balandligi 7,8 m bo‘lib, ular shimoliy eronda, kirmonshohdan 30 km …

3 / 14

odi, tili, adabiyoti va qisman tarixini o‘rganishda asosiy manba hisoblanadi. asarning yozilgan joyi haqida turlicha fikrlar mavjud. bir guruh olimlar fransuz j.darmsteter, ojarbayjon olimi i.aliyev “avesta” midiya - hozirgi eronning shimoliy-g‘arbiy qismi va ozarbayjonda yozilgan desalar, ko‘pchilik v.v.struve, s.p.tolstov, f.altxaym va boshqalar amudaryo bo‘yida joylashgan viloyatlarda, balx va xorazm oralig‘ida yaratilgan, deb hisoblaydilar. oxirgi fikr so‘nggi vaqtlarda eron olimlari, masalan ibrohim pur dovud tarafidan ham e’tirof etildi. “avesta” matni to‘liq saqlanmagan. bizgacha, uning juda oz qismi yetib kelgan, xalos. ma’lumki “avesta” kayoniy hukmdorlardan gishtosp – vishtosp zamonida kitob holiga keltirilgan. rivoyatlarga qaraganda, uning gatlar deb ataluvchi asosiy qismi xudo zaratushtra tomonidan yozilgan va mas’udiy, tabariy va beruniylarning so‘zlariga qaraganda, 12 000 ho‘kiz terisidan tayyorlangan maxsus pergamentga oltin harflari bilan yozilgan. o‘sha vaqtlarda uning uch nusxasi mavjud bo‘lgan, lekin bir nksxasi iskandar zulqarnaynning amr-farmoni bilan yoqib yuborilgan. ikkinchi nusxasini yunonistonga olib ketilgan, uchinchi nusxasi esa otashparastlar diniga o‘ta e’tiqodli bo‘lgan kishilar …

4 / 14

a , 83 000 so‘zdan iboratdir. u asosan to‘rt qismdan – yasna, yashtov, vispered, vendidad tashkil topgan. yasna tarkibiga kirgan gat deb ataladigan qo‘shiqlar “avesta”ning eng ko‘hna va qimmatli qismlaridir. “avesta”ning qo‘shiqlari va qissalari abulqosim firdavsiyning (taxm.940-1030 yy.) “shohnoma” dostoniga manba bo‘lib hizmat qilgan. “avesta” nisbatan yaxshi o‘tganilgan (k.zalemen, x.bartolomey, ye.e.bertels, v.v.struve va boshqalar). u fransuz (anketel dyu perron, y.darmsteter), rus (k.a.kossovich), ingliz (l.x.mayls), laniya (a.xristensen) va fors (ibroham pur dovud) tillariga tarjima qilingan. uning kopengagenda (daniya) saqlanayotgan yagona nusxasi asosida tayyorlangan fotomatni 1937-1944 ymllari olti jild qilib nashr etilgan. “xvaday namak” “xvaday namak” (“podshohnoma”) qadimgi eronning 627 yilgacha bo‘lgan ijtimoiy-siyosiy hayotidan bahs etuvchi afsonaviy tarixiy asar bo‘lib, pahlaviy tilida yozilgan. sosoniylardan yazdigard 111 (632-651 yy.)ga yaqin kishi tomnidan 632-637 yillar orasida yozib tamomlangan. asar ayniqsa ahamoniylar, ashkoniylar va sosniylar tarixi bo‘yicha muhim manbalardan hisoblanadi. “xvaday namak”ning o‘zi ham, mashhur shoir, olim va tarjimon abdulloh ibn muqaffa (721-757 yy.) tarafidan …

5 / 14

onning sosoniylar davridagi geografik holati va ularning bunyod etilishi haqida ma’lumot beradi. “ajoyib as-sakiston” (“sakiston viloyatining ajoyibotlari” nomli asar eronning ko‘hna viloyatlaridan sakiston (seiston)ga bag‘ishlangan. bu ikkala asar ham pahlaviy tilida, u111 asrning ikkinchi yarmida yozilgan. “shahristonhoyi eron”ning matni va qisqacha inglizcha tarjimasi j.asana hamda modi tomonidan 1897 va 1899 yillari bombayda chlp etilgan. qadimgi eronning ijtimoiy-siyosiy hayotiga oid ayrim ma’lumotlarni “kornomayi artashir papakan” (“artashir papakanning ishlari haqida qissa”), “mazdak namak” (“mazdak haqida qissa”), “ayatkari zariran” (“zarira haqida rivoyat”), “podshoh xusrav va uning mahrami” kabi tarixiy qissalarda uchratamiz. sosoniylar lavlati ichki va tashqi siyosati asoslarini o‘rganishda “andarznoma”(“nasihatnoma”) hamda “tojnoma” kabi etik - didaktik xarakterdagi asarlarning ham qimmati kattadir. “shohnoma” abulqosim firdavsiy(taxm. 940-1030 yy.) qalamiga mansub “shohnoma” asari uch qism va 65 ming baytdan iborat doston bo‘lib, u 976 – 1011 yillar orasida yozilgan. uning birinchi qismi afsonaviy bo‘lib, “avesta” materiallariga asoslanib yozilgan va eron hamda turon xalqlarining diniy aqidalari va …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’rta osiyo tarixiga oid qadimgi zamon yozma manbalari"

1546879183_73672.doc o’rta osiyo tarixiga oid qadimgi zamon yozma manbalari reja: 1. qadimgi eron yozma manbalarida o’rta osiyoi 2. qadimgi xind manbalari. 3. qadimgi yunon va rim manbalari o’rta osiyo haqida. tosh va sopolga o‘yib yozilgan katibalar (mixiy yozuvlar) bunday yozuvlar ahamoniylarning qadimgi poytaxti persopol, shuningdek suza va ekbatana (hozirgi hamadon) shaharlari va uning atrofida topilgan. masalan, pishiq sopol taxtachaga o‘yib yozilgan bir katibada doro 1 (miloddan avvalgi 522-486 yy.) hukmronligining dastlabki yillarida (miloddan avvalgi 494-490 yillar orasida) suzada bunyod etilgan saroyning qurilish tafsiloti, aniqrog‘i qurilishga ketgan materiallarning qaysi mamlakatdan keltirilganligi yozilgan taxtachadagi ma’lumotlarga ko‘ra, oltin lidiya bilan baqtriyadan, qimmat...

This file contains 14 pages in ZIP format (27.4 KB). To download "o’rta osiyo tarixiga oid qadimgi zamon yozma manbalari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rta osiyo tarixiga oid qadimg… ZIP 14 pages Free download Telegram