o‘rta osiyo tarixiga oid qadimgi va ilk o‘rta asr yozma manbalari

DOCX 30 pages 64.4 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 64.4 KB

File type DOCX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

mavzu 3: o‘rta osiyo tarixiga oid qadimgi va ilk o‘rta asr yozma manbalari (arab yozuvigacha). reja; 1. o‘rta osıyo tarıxıga oıd qadımgı yozma manbalar. 2. ilk sug‘orma dehqonchilikning paydo bo‘lishi xususida. 3. avesto. 4. o‘zbekistonning qadimgi davri (mil. avv. vii - iv asrlar) manbashunosligi. 5. qadimgi yunon va rim manbalari. 6. xitoy ma’nbalari. 7. so‘g‘d manbalari kishilik jamiyatining vujudga kelishi jarayoni uzoq o‘tmishga borib taqaladi. o‘tmishni o‘rganish esa davrimizning eng dolzarb masalalaridan biridir. uni o‘rganmay turib, kelajakka nazar tashlab bo‘lmaydi. tarix va arxeologiya aslida o‘zaro chambarchas bog‘liq, bir-birini to‘ldiruvchi yagona fanning ikki sohasidir. chunki, arxeologiya ham tarix fani hal qilishi lozim bo‘lgan masalalarni yoritishda teng ishtirok etadi. shuning uchun ulardan birini boshqasisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. mazkur fanni tarix va arxeologiya, olimlarni esa arxeologlar va tarixchilarga ajratish shartlidir, xolos. shu narsa ravshanki, tarixning asosiy manbai yozuv va uning manbalari bo‘lib, uning paydo bo‘lishi miloddan avvalgi iv-iii ming yilliklarga borib taqalsa, arxeologiyaning …

2 / 30

oshqa buyumlarga tayanadi. shuni alohida ta‘kidlash kerakki, arxeologik yoddgorliklarning bir qismi yer ostida va boshqa bir xillari yer ustidadir. arxeologlar u yoki bu yodgorliklarni qazir ekan, shubhasiz madaniy qatlamlarga duch keladi. madaniy qatlam deyilganda insoniyatning turmushi, xo‘jaligi va g‘oyaviy faoliyatining izlari saqlanib qolgan tuproq qatlami tushuniladi. chunonchi, g‘or-makon, ochiq manzilgoh, qishloq va shahar madaniy qoldiqlarning jamiyat rivojlanishi bilan bog‘liq holda joylashishi madaniy qatlamni ifodalaydi. bu qatlam yillar, asrlar va ming yillar osha asta-sekin vujudga keladi. arxeologik yodgorliklar bir yoki bir necha o‘n madaniy qatlamdan iborat bo‘lib, ularning qalinligi bir necha santimetrdan 30-35 metrgacha borishi mumkin. bu esa mazkur joyda odamlar qancha vaqt yashaganligiga bog‘liq. o‘rta osiyo yuksak madaniyat o‘chog‘i bo‘lib, qadimgi sharq dunyosining ajralmas qismini tashkil etadi. bu ajoyib o‘lkaning qulay tabiiy sharoiti – boy o‘simliklar va hayvonot dunyosi eng qadimgi ajdodlarimizning diqqat e‘tiborini o‘ziga jalb qilgan. tojikiston, turkmaniston, qirg‘iziston, o‘zbekiston, janubiy qozog‘istondan topilgan ilk tosh asri makonlari buning isbotidir. …

3 / 30

nidan yaratilgan manbalar bo‘lib, ular mehnat qurollari, aslahalar, sopol idishlar, san‘at va zebu-ziynat buyumlari, qoyatosh rasmlari, yozuvdir. hususan yozma manbalarni o‘rganish bilan tarixchilar, moddiy manbalarni o‘rganish bilan arxeologlar shug‘ullanadilar. olimlar kishilik o‘tmishini o‘rganishda arxeologik moddiy buyumlar va yozma manbalarga tayanib ish ko‘radilar. odamlar yashagan joylar – ibtidoiy makonlar, qishloq va shahar xarobalari, qoyatosh rasmlari, istehkomlar, ibodatxonalar, qadimgi sug‘orish inshootlari arxeologik yodgorliklar deb ataladi. o‘rta osiyoda topilgan barcha turdagi yodgorliklar va ulardan olingan ashyoviy buyumlarning saqlanishi hammasi ham yaxshi darajada emas. ularni chuqur o‘rganish, davrini aniqlash, ya‘ni tarixiy manba darajasiga ko‘tarish arxeolog, tarixchi va boshqa fan mutaxassislarining muhim vazifasi hisoblanadi. o‘rta osiy qadimgi sharq tarixining ajralmas qismini tashkil etadi, kishilik madaniyatining ilk markazlaridan biri hisoblanadi. o‘rta osiyo tabiiy sharoiti asosan xilma-xil, o‘simlik va hayvonot dunyosi boy, iqlim sharoiti asosan mo‘tadil bo‘lganligidan insonning yashashi uchun juda qulaydir. bu hol ibtidoiy qadimgi kishilar diqqat-e‘tiborini tortmasligi mumkin emas edi. shu tufayli odamlar bu o‘lkada …

4 / 30

osiyoning mintaqaviy rivojlanishi asosida ibtidoiy urug‘ jamoalarining o‘zlashtiruvchi xo‘jaligidan ishlab chiqaruvchi xo‘jalikka o‘tishi, ya‘ni dehqonchilik va chorvachilik xo‘jaliklarining paydo bo‘lishi va rivojlanishi bosqichi. uning davriy sanasi mintaqaning tabiiy geografik sharoitidan kelib chiqib, turli tarixiy davrlarda, ya‘ni vohalarda bir davrda yuz bermagan. o‘lkamizni tabiiy-geografik muhiti, tekislik yerlarda dehqopchilikni rivojlantirish uchun, tog‘ va tog‘ oldi hududlarda esa chorvachilikni rivojlantirish uchun qulay imkoniyat mavjud bo‘lgan. dehqonchilik madaniyatining ilk bosqichi ilmiy adabiyotlarda turlicha nomlar bilan atalib kelingan bo‘lib, ular qayir, liman, qoq, qo‘ltiq (motiga) dehqonchiligidan iborat bo‘lgan. azim daryolar va tog‘ soylari quyi havzalarida keng tarmoqlarga bo‘linib, asrlar davomida oqizib kelgan chirindi aralash loyqa hisobiga, keng va tekis maydonlarda ilk dehqonchilik paydo bo‘lgan. odatda, qalin va unumdor tuproq o‘zida namlikni uzoq saqlash xususiyatiga ega bo‘lgan va ibtidoiy ajdodlar ana shu yerlarga yovvoyi boshoqli donlarni sepib, dehqonchilikni boshlaganlar. sababi qalin unumdor taqir yerlar tarkibida namlik uzoq saqlangan, shu bois, dastlab ekinlarni sug‘orishga hojat qolmagan. ana …

5 / 30

onlarini kengaytirilishi va bu yerlarga ishlov berish uchun hayvon kuchidan foydalanila boshlashii kashf etishgach, endi ekin maydonlarini sug‘orish uchun ariqlar orqali suvlar olib kelish zaruriyati tug‘iladi. bu esa tarixiy manbalarda sug‘orma dehqonchilik deb yuritilgan. oddiy qilib aytganda, dehqonchilik va chorvachilikning paydo bo‘lishi va rivoji mintaqaviy xususiyatning mazmun va mohiyatini tashkil qiladi. bu ibtidoiy ajdodlarimiz hayotidagi tub ma‘nodagi inqilobiy o‘zgarishlar o‘rta osiyo mintaqasida, uning rang barang tabiiy geografik sharoitiga ko‘ra, mil. avv. vii - v ming yilliklarda ro‘y berdi, ya‘ni o‘rta osiyoda neolit davridan boshlab rivojlanishning mintaqaviy yo‘li shakllanib bordi. bu jarayonlarning boshlanishidan dalolat beruvchi yirik va muxim yodgorlik joytun yashash makoni bo‘lib, aynan mana shu ob‘ektda o‘rta osiyo mintaqasining ilk bor qadimgi dehqonchilik madaniyati belgilari yaqqol ko‘riladi. shu kezlarda uning shimoliy sarhadlarida bu davrda ibtidoiy jamoalar hali ovchilik bilan kun kechirar edilar. joytun madaniyati madaniy-xo‘jalik an‘analari asosida tarkib topgan eneolit va bronza davrining anov-nomozga madaniyati o‘rta osiyo janubining shimolisharqiy mintaqalari …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta osiyo tarixiga oid qadimgi va ilk o‘rta asr yozma manbalari"

mavzu 3: o‘rta osiyo tarixiga oid qadimgi va ilk o‘rta asr yozma manbalari (arab yozuvigacha). reja; 1. o‘rta osıyo tarıxıga oıd qadımgı yozma manbalar. 2. ilk sug‘orma dehqonchilikning paydo bo‘lishi xususida. 3. avesto. 4. o‘zbekistonning qadimgi davri (mil. avv. vii - iv asrlar) manbashunosligi. 5. qadimgi yunon va rim manbalari. 6. xitoy ma’nbalari. 7. so‘g‘d manbalari kishilik jamiyatining vujudga kelishi jarayoni uzoq o‘tmishga borib taqaladi. o‘tmishni o‘rganish esa davrimizning eng dolzarb masalalaridan biridir. uni o‘rganmay turib, kelajakka nazar tashlab bo‘lmaydi. tarix va arxeologiya aslida o‘zaro chambarchas bog‘liq, bir-birini to‘ldiruvchi yagona fanning ikki sohasidir. chunki, arxeologiya ham tarix fani hal qilishi lozim bo‘lgan masalalarni yoritishda teng ishtirok etadi. sh...

This file contains 30 pages in DOCX format (64.4 KB). To download "o‘rta osiyo tarixiga oid qadimgi va ilk o‘rta asr yozma manbalari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta osiyo tarixiga oid qadimg… DOCX 30 pages Free download Telegram