o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va dastlabki taraqqiyot bosqichlari

DOCX 34 sahifa 52,9 KB Bepul yuklash

34 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 52,9 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 34

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 34

mavzu. o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va dastlabki taraqqiyot bosqichlari reja ilk davlatchilikning asosiy omillari. dastlabki shaharsozlik madaniyati ilk davlatlar haqidagi yozma manbalar qadimgi aholi dastlabki davlatlar yangi tosh asriga kelib, o‘rta osiyo hududlarida dehqonchilikning paydo bo‘lishi jamiyat hayotida ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish jarayonlarini yanada tezlashtirdi. bronza davriga kelib dehqonchilikdan chorvachilikning ajralib chiqishi, ixtisoslashgan hunarmandchilik xo‘jaliklarining rivojlanishi natijasida ishlab chiqarish hajmi ko‘payib, mehnat qurollari yanada takomillashib bordi. jamiyatda ishlab chiqaruvchi xo‘jalikning paydo bo‘lishi va jadallik bilan rivojlanishi o‘z navbatida ijtimoiy hayotdagi o‘zgarishlarga sabab bo‘ldi. ma’lumki, o‘rta osiyo, umuman o‘zbekiston hududlarida dastlabki davlatchilikning paydo bo‘lishi masalalari tadqiqotchilar orasida hamon bahslarga sabab bo‘lib kelmoqda. bu o‘rinda ushbu jarayonga asosiy turtki bo‘lib, yanada jadallashtirgan omillarni aniqlash nihoyatda muhimdir. bronza davridayoq sun’iy sug‘orishga asoslangan dehqonchilik o‘rta osiyo xo‘jaligining asosini tashkil etgan. sug‘orma dehqonchilikning yuqori unumdor shakllari jamiyatda hal qiluvchi o‘zgarishlarga olib keldi. xususan, dehqonchilik rivoji natijasida qo‘shimcha mahsulot va xususiy mulk ko‘rinishlari paydo bo‘ldi. tadqiqotchilarning fikrlariga qaraganda, sun’iy …

2 / 34

. jamiyat hayotida metallning keng yoyilishi ham dastlabki davlatchilikning asosiy omillaridan biri hisoblanadi. hozirgi kunga kelib, o‘rta osiyoning juda ko‘plab bronza va ilk temir davriga oid yodgorliklaridan (sopolli, jarqo‘ton, qiziltepa, anov, ko‘zaliqir, afrosiyob, daratepa, chust, dalvarzin va boshq.) ishlab chiqaruvchi xo‘jalik bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan metall qurollar topib o‘rganilgan. mehnat qurollarining metaldan ishlanishi mehnat unumdorligining yanada oshishiga keng imkoniyatlar yaratdi. so‘nggi bronza davriga kelib, kulolchilik charxining keng ishlatila boshlanishi natijasida turli shakldagi yuqori sifatli sopol idishlar ishlab chiqarila boshlanadi. kulolchilikning rivojlanishi natijasida sopolli, oltintepa, gonur, jarqo‘ton, afrosiyob kabilarda kulolchilik mahallalari paydo bo‘ladi. shuningdek, hunarmandchilikning toshga, metalga, yog‘ochga, suyakka ishlov berish turlari ham keng tarqaladi. hunarmandchilikning ixtisoslashuvi, alohida xo‘jalik tarmog‘i sifatida shakllanib rivojlanishi jamiyatdagi iqtisodiy taraqqiyot uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lib, davlatchilik paydo bo‘lishi uchun muhim bo‘lgan qo‘shimcha mahsulot ko‘payishiga turtki bo‘ldi. ilk davlatlarning paydo bo‘lishida o‘zaro ayirboshlash, savdo-sotiq va madaniy aloqalarning ham ahamiyati nihoyatda katta bo‘lgan. dastavval shuni aytish joizki, …

3 / 34

isr shaharlarida nihoyatda, qadrlangan va bu hududlar bilan o‘zaro mol ayirboshlash munosabatlari o‘rnatilgan. undan tashqari, mesopotamiya, misr, hindiston, eron, o‘rta osiyo yodgorliklaridagi so‘nggi bronza va ilk temir davri topilmalaridagi juda ko‘pgina o‘xshashliklar, bu hududlar o‘rtasidagi o‘zaro iqtisodiy va madaniy aloqalardan dalolat beradiki, bu jarayon ham ilk davlatchilikning asosiy omillaridan biri hisoblanadi. mil avv. iii - ii ming yillliklarga kelib o‘rta osiyo jamiyatida sodir bo‘lgan iqtisodiy taraqqiyot jarayonlari bu hududlarda ilk shaharlarning paydo bo‘lishiga imkon yaratdi. tadqiqotchilarning fikrlariga qaraganda, ilk shaharlar paydo bo‘lishi dastlabki davlatchilik shakllanishida eng muhim va asosiy omil bo‘lib, bu ikkala jarayon uzviy bog‘liq holda kechgan. ma’lumki, mil.avv. ii ming yillikka kelib qadimgi o‘zbekistonning dehqonchilik vohalarida o‘troq qabilalar rivojlanib aholining alohida joylashuv manzilgohlaridagi ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar - o‘troq dehqonchilikning rivojlanishi, aholi zichligining yuqori darajasi, hunarmandchilikning taraqqiy etishi, ijtimoiy tabaqalanish va boshqaruv tizimining murakkablashib borishi, o‘zaro almashinuv, savdo-sotiq va madaniy aloqalarning kuchayishi hamda harbiy-siyosiy vaziyat o‘zbekiston hududlarida dastlabki shaharsozlikning paydo …

4 / 34

tarixi hozirgi samarqand (afrosiyob-maraqanda), kitob-shahrisabz (uzunqir) yoki qarshi (yerqo‘rg‘on) hududlarida davom etdi. o‘lkamiz hududlarida qadimgi shaharsozlik madaniyatining asoslari quyidagilardan iborat: · aholining o‘troq dehqonchilikka o‘tishi va keng vohalar bo‘ylab yoyilishi; · hunardmanchilik ishlab chiqarishining rivojlanishi natijasida iqtisodiy hamda madaniy aloqalar va savdo-sotiqning taraqqiy etishi; · tabiiy-geografik hamda harbiy-strategik shart-sharoitlar. olib borilgan tadqiqotlar natijalariga qaraganda shahar madaniyati dastavval shimoliy baqtriyaga (surxon vohasi) keyin esa so‘g‘diyona (qashqadaryo, samarqand, buxoro vohasi), xorazm va farg‘ona hududlariga tarqaladi. qadimgi shaharlar -tarixiy rivojlanishdagi urbanistik jarayonda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan jamiyat taraqqiyotining ijtimoiy asosi hisoblanadi. fikrimizcha, shaharlar tarixini o‘rganish jarayonida dastavval eng qadimgi shaharlar shakllanishi va rivojlanishi; aniq hududlar yoki viloyatlardagi tarixiy-madaniy shart-sharoitning ta’siri, ekologik, geografik, ijtimoiy, iqtisodiy va demografik muhitlarning darajasi va ta’sir doirasi, shaharlarning vazifasi, qadimgi shahar markazlarining tarixiy-madaniy jarayonlardagi o‘rni va ahamiyati masalalariga keng e’tibor qaratish lozim. ko‘pchilik tadqiqotlar natijalarini tahlil etar ekanmiz, shunday xulosaga kelish mumkinki, o‘rta osiyo hududlarida dastlabki shaharsozlik madaniyati mil …

5 / 34

tlar hamda qo‘shni jamoalardagi madaniy ta’sir bilan bog‘liq bo‘lmasdan, dastavval, yaqin va o‘rta sharqdagi (misr, mesopotamiya, hindiston, eron) jahon urbanistik markazlari bilan ham chambarchas bog‘liq edi. o‘lkamiz hududlaridagi ilk shaharlar qishloqlardan iqtisodiy, siyosiy va madaniy mavqesi bilan ajralib turgan. bu shaharlar asosan aholisi sug‘orma dehqonchilik bilan shug‘ullangan vohalarda, qadimgi savdo yo‘llari bo‘ylarida, hukmdorlar qarorgohlari atroflarida paydo bo‘lgan. bunday shaharlar o‘zlari joylashgan vohalarining siyosiy, iqtisodiy, madaniy, diniy va harbiy markazlari vazifasini bajargan bo‘lishi shubhasizdir. ilk davlatlar haqidagi yozma manbalar qadimgi aholi yangi ma’lumotlarga ko‘ra, o‘rta osiyo hudularidan topilgan piktografik belgi-yozuvlar bronza davriga oid bo‘lsa-da, ular hozircha kam sonli bo‘lib, qadimgi jamiyat haqida to‘liq ma’lumotlar bera olmaydi. milloddan avvalgi v-iv asrlarga oid ayrim kam sonli topilmalar ham (xorazm, sak yozuvlari) to‘liq emas. o‘rta osiyo hududlaridan milloddan avval iii-ii asrlarga oid ko‘plab tanga pullar topilganki, ular qadimgi tarixni o‘rganishda muhim ahamiyat kasb etadi. undan tashqari to o‘rta asrlarga qadar yetib kelgan ko‘p sonli …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 34 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va dastlabki taraqqiyot bosqichlari" haqida

mavzu. o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va dastlabki taraqqiyot bosqichlari reja ilk davlatchilikning asosiy omillari. dastlabki shaharsozlik madaniyati ilk davlatlar haqidagi yozma manbalar qadimgi aholi dastlabki davlatlar yangi tosh asriga kelib, o‘rta osiyo hududlarida dehqonchilikning paydo bo‘lishi jamiyat hayotida ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish jarayonlarini yanada tezlashtirdi. bronza davriga kelib dehqonchilikdan chorvachilikning ajralib chiqishi, ixtisoslashgan hunarmandchilik xo‘jaliklarining rivojlanishi natijasida ishlab chiqarish hajmi ko‘payib, mehnat qurollari yanada takomillashib bordi. jamiyatda ishlab chiqaruvchi xo‘jalikning paydo bo‘lishi va jadallik bilan rivojlanishi o‘z navbatida ijtimoiy hayotdagi o‘zgarishlarga sabab bo‘ldi. ma’lumki, o‘rta osiyo, umuman o‘zb...

Bu fayl DOCX formatida 34 sahifadan iborat (52,9 KB). "o‘zbek davlatchiligining shakllanishi va dastlabki taraqqiyot bosqichlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o‘zbek davlatchiligining shakll… DOCX 34 sahifa Bepul yuklash Telegram