tarixiy antropologiyada diffusionizm

DOCX 135,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1509378308_69536.docx tarixiy antropologiyada diffusionizm reja: 1. diffuzionizm g‘oyalari 2. diffuzionizmning mashhur vakillari diffuzionizm. xix asr so‘nggi choragiga kelib etnologiya taraqqiyotida yangi davr boshlangan. agar oldinlari bevosita etnografik kuzatuvlar ko‘proq savdogarlar, missionerlar va sayyohlar tomonidan bajarilgan bo‘lsa, keyinchalik etnologiyaga oid amaliy tadqiqotlarni maxsus tayyorlangan mutaxassislar oldindan ishlab chiqilgan dasturlar asosida olib borganlar. bu esa o‘z navbatida fanda yangi qarashlar va nazariyalarning paydo bo‘lishiga hamda etnologiyada evolyusionizmning yakka hukmronlik mavqeini susayishiga olib kelgan. qolaversa, bu davrda evolyusion metod asosida izohlash mushkul bo‘lgan qator muammolar paydo bo‘lgan. evolyusionizmning inqirozi diffuzionistik maktabni shakllanishiga olib kelgan. etnologiyadagi diffuzionistik g‘oyalarning asosiy maqsadi madaniyat yoki madaniyatning alohida ko‘rinishlarini ma’lum bir makonda tarqalishi, ularning kelib chiqish hududlarini aniqlash va turli hududlar bo‘ylab yoyilish yo‘llarini hamda usullarini qayta tiklashni ko‘rsatib berish hisoblangan. "diffuziya" tushunchasi aslida fizikadan o‘zlashtirilgan bo‘lib, fizikada mazkur ibora "yoyilmoq", "kirib kelmoq" ma’nolarini anglatgan. etnologiyada diffuziya deganda xalqlarning o‘zaro aloqasi-savdo, ko‘chish, bir xalqni ikinchisini bosib olishi natijasida …

ilmiy qarashdagi g‘oyani ilgari surgani bilan farqlanadi. 2.diffuzionizmning mashhur vakillari fridrix ratsel (f. ratzel, 1844 — 1904 yy) — asosiy ishi “antropogeografiya” (“anthropogeographie”) nomli asari bo‘lib u 1882 yilda chop etilgan; erland nordensheld (e. nordenskiold, 1877 — 1938 yy) ning asosiy tadqiqoti “qiyosiy etnografik tadqiqot” (“comparative ethnographical studies”) dir, u 1919 yilda e’lon qilingan; robert grebner (r. graebner,1877-1934 yy) — muhim asari “etnologiya uslubi” (“methode der ethnologie”) — 1905 yilda nashr etilgan; vilgelm shmidt (w. schmidt, 1868-1954yy) — v. koppersom (w. koppers) bilan hammualliflikda nashr etilgan “tarixiy madaniy etnologiya metodlariga oid muhim kitob” (“handbuch der methode der kulturhistorischen ethnologie”) —1937 yilda chop etilgan; leo frobenius (l. frobenius, 1873 — 1938 yy) ning asosiy asari “madaniyat haqidagi tabiiy-ilmiy ta’limot” (“die naturwissenschaftliche kulturlehre”) bo‘lib, u 1899 yili nashr etilgan. g. eliot-smit (g. elliot smith) ning asosiy tadqiqoti - “madaniyat” (“culture. the diffusion controversy”) dir. mazkur asar 1928 yilda e’lon kilingan. etnologiyada diffuzionizmning …

asta-sekinlik bilan silliqlanib boradi. ratsel o‘z tadqiqotlarida bir xalqni boshqa xalq tomonidan qo‘shib yoki bosib olinishi, turli irqlarning o‘zaro birikishi, etnomadaniy savdo aloqalari va ularning turli shakllariga alohida ahamiyat qaratgan va ularni batafsil tahlil qiladi. aynan mana shunday aloqalar natijasidagina madaniyat keng hududlarga yoyilishi mumkin. amaliyotda esa bu til va irq xususiyatlaridan muhimroq bo‘lgan etnografik ashyolarning tarqalishi shaklida namoyon bo‘ladi. irqlar doimo o‘zaro qo‘shilib boradi va shuning uchun ham deyarli barcha irqlar hozirda aralash holda yashashini kuzatish mumkin. o‘z navbatida shuni ham alohida ta’kidlab o‘tish joizki, xalq hayotida til etnik belgi tarzida irqqa nisbatan birmuncha mustahkam hisoblanadi, lekin vaqtlar o‘tishi bilan o‘zaro etnomadaniy aloqalar natijasida u ham ma’lum ma’noda o‘zgaradi yoki bir til ikkinchisiga o‘zaro yaqinlashadi. moddiy madaniyat ashyolari esa boshqa madaniyat ko‘rinishlariga qaraganda o‘zining shakli va tarqalish hududini birmuncha ko‘proq namoyon etadi. ratselning fikricha, xalqlar hayotida sodir bo‘lgan turli xil etno-ijtimoiy o‘zgarishlar yo‘q bo‘lib ketgan holda etnografik predmetlar qanday …

‘z ekspedisiyalarining materiallarini va ularning nazariy xulosalarini 1988 yilda nashr etilgan «afrika madaniyatini kelib chiqishi» nomli monografiyasida bayon qilgan. uning fikricha, madaniyat misli tirik organizm bo‘lib, undagi o‘zgarishlar hayotning umumiy qonunlari bilan chambarchas bog‘liqdir. olim tomonidan afrika va melaneziya xalqlari madaniyatlarini o‘zaro taqqoslab o‘rganish asnosida madaniyatdagi o‘zgarishlar alohida elementlarning tarqalishi natijasida emas, balki bir butun yaxlit madaniyat ko‘rinishlariga bog‘liq bo‘lib, ular taxminiy birlashgan elementlar uyushmasi emas, balki bir butun yaxlit tizim hisoblanadi», - degan xulosoga kelingan. o‘z navbatida shuni ham unutmaslik kerakki, muallifning madaniyatni kelib chiqishiga oid mulohazalarida ayrim mifologik qarashlarni ham kuzatish mumkin. chunonchi, u madaniyatni misoli tirik organizm tarzida tasavvur qiladi va madaniyat ham xuddi tirik organizm kabi dunyoga keladi, turli yosh bosqichlarini bosib o‘tib, oxir oqibatda umrini tugatib barham topadi degan g‘oyani ilgari surgan. bunda muallif madaniyat odamlar tomonidan yaratilmaydi, balki o‘z-o‘zidan rivojlanib boradi degan g‘oyani ilgari suradi. uning fikricha, insoniyat madaniyatni yaratuvchisi emas, balki uning mahsuli …

lib borgan tadqiqotlari natijasida afrika madaniyatini ikkiga-telluruit-efiopiya-patriarxal va xtonik-xamitik-matriarxatga bo‘ladi. nemis tilli xalqlar orasida diffuzionizmning ko‘zga ko‘ringan yirik namoyandalaridan biri robert grebner bo‘lgan. uning fikricha, etnograf-evolyusionistlar o‘zlarining turli xalqlar madaniyatlaridagi o‘xshash xususiyatlarning sabablarini elementar g‘oyalar yoki tabiiy sharoit bilan bog‘liq bo‘lganmi?- degan qarashni isbotlash uchun zaruriy meyoriy asoslarni ishlab chiqmagan. shu bois grebner uchun etnologiyaning asosiy muammosi madaniyatni tarixiy-madaniy aloqalari yoki mustaqil kelib chiqishiga oid tadqiqotlar metodini ishlab chiqishga qaratgan. u o‘zining asosiy qarashlarini 1905 yilda nashr etilgan «etnologiya uslubi» nomli kitobida mujassamlashtirgan. frobenius va ratsel qarashlari asosida robert grebner madaniy qarashlar doirasida butun ibtidoiy jamoa davri tarixini global rekonstruksiya qiluvchi o‘ziga xos nazariyani yaratgan. u o‘z qarashlarini isbotlash maqsadida yer sharidagi barcha xalqlarning davlatchilikkacha bo‘lgan madaniyatini oltita yirik madaniy doira yoki madaniy guruhlarga bo‘lib chiqqan. grebner olib borgan ilmiy izlanishlari natijasida insoniyat tarixida hech qanday takroriy holatlar va bu bilan bog‘liq biror bir qonuniyat mavjud emas degan xulosaga kelgan. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tarixiy antropologiyada diffusionizm"

1509378308_69536.docx tarixiy antropologiyada diffusionizm reja: 1. diffuzionizm g‘oyalari 2. diffuzionizmning mashhur vakillari diffuzionizm. xix asr so‘nggi choragiga kelib etnologiya taraqqiyotida yangi davr boshlangan. agar oldinlari bevosita etnografik kuzatuvlar ko‘proq savdogarlar, missionerlar va sayyohlar tomonidan bajarilgan bo‘lsa, keyinchalik etnologiyaga oid amaliy tadqiqotlarni maxsus tayyorlangan mutaxassislar oldindan ishlab chiqilgan dasturlar asosida olib borganlar. bu esa o‘z navbatida fanda yangi qarashlar va nazariyalarning paydo bo‘lishiga hamda etnologiyada evolyusionizmning yakka hukmronlik mavqeini susayishiga olib kelgan. qolaversa, bu davrda evolyusion metod asosida izohlash mushkul bo‘lgan qator muammolar paydo bo‘lgan. evolyusionizmning inqirozi diffuzionistik ...

Формат DOCX, 135,0 КБ. Чтобы скачать "tarixiy antropologiyada diffusionizm", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tarixiy antropologiyada diffusi… DOCX Бесплатная загрузка Telegram