antropologiya fanining tarixiy yonalishlari

DOCX 10 pages 140.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 140.1 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

tarixiy antropologiyaning yo‘nalishlari. reja: 1. yangi zamonaviy yo‘nalishlarning shakllanish omillari 2. fransiyada antropologiya fanining rivojlanish jarayonlari 3. angliyada antropologiya fani taraqqiyoti 4. germaniyada antropologiya fanining rivojlanish bosqichlari antropologiyani inson tanasining xudud va vaqtda o‘zgarishi va uni boshqaradigan omillar haqidagi fan ekanligi har qanday fanning fan tarzida shakllanishi insonlar ehtiyoji bilan bog‘liqdir. shubhasiz, bu holat antropologiya uchun ham taalluqlidir. insoniyatning tarixiy taraqqiyoti davomida yashab o‘tgan barcha etnoslar o‘ziga xos turmush-tarzi, urf-odat va an’analari bilan bir-biridan ajralib turgan. o‘tgan ming yilliklar mobaynida tarix fanida yig‘ilgan bilimlar shundan dalolat beradiki, yer sharida garchi turfa xil rasm-rusmlar va urf-odatlarga ega xalqlar yashashlariga qaramay, ularning barchasi tabiatning uzviy bir qismi tarzida rivojlangan va aynan tabiiy-geografik hamda xo‘jalik munosabatlari bilan bog‘liq holdagi o‘ziga xos etnomadaniy an’analarga ega. eng qadimgi davrlardan boshlab kishilar nafaqat o‘zlarining balki tevarak atroflari va uzoq yurtlarda yashovchi el-uluslarning madaniyati, an’analariga qiziqqanlar. ular to‘g‘risida ma’lumotlarga ega bo‘lishga harakat qilganlar. antik davr mualliflari ko‘plab …

2 / 10

alohida fan tarmog‘i, ya’ni “etnografiya” ko‘rinishida davlatlar tarixini xalqlar tarixidan farqlash maqsadida qo‘llanilgan1. aynan antropologiya iborasi nemis olimi a.shavann qalamiga mansub bo‘lib, u 1787 yilda antropologiyani 1 antropologiya – odam haqidagi umumiy fanning qismi tarzida qo‘llagan. keyinchalik 1830 yilda fransuz olimi jan jak amper tomonidan “antropologik” (ijtimoiy) fanlarning umumiy tasnifini ishlab chiqishda xalqlar va ularning madaniyati to‘g‘risidagi yangi fanning nomlanishi tarzida maxsus izoh sifatida qo‘llanilgan. mazkur termin yevropa davlatlariga juda tezlik bilan yoyilgan. umuman antropologiya mustaqil fan tarzida bir qator etnologlar jamiyatlari (1839 yil parijda fransiyadagi etnologlar jamiyati; 1842 yil amerika etnologlar jamiyati; 1843 yil london etnologlar jamiyati, keyinchalik (1871 yil) buyuk biritaniya va irlandiya qirollik antropologiya institutiga birlashgan, 1869 yil germaniyada antropologiya, antropologiya jamiyati; 1871 yilda esa italiya antpolog va etnologlar jamiyati)ning tuzilishi bilan rasman tasdiqlangan2. aynan bunday ilmiy jamiyatlarning tuzilishi yangi fanning shakllanishiga asos bo‘ldi va uning jamiyat hamda ilmiy muhitdagi o‘rnini belgilab berdi. shuningdek, bu davrdan boshlab …

3 / 10

va bu bahslarning ayrimlari hatto bugungi kunga qadar davom etib kelmoqda. qizg‘in bahs- munozaralarga sabab bo‘lib kelayotgan muammolardan biri fanning mazmuni va nomlanishi borasidagi masaladir. yuqorida ta’kidlab o‘tganimizdek, bugungi kunga kelib ayrim mamlakatlarda mazkur fan “antropologiya”, yoki “etnografiya” deb nomlansa, qator g‘arb mamlakatlarida ushbu fanni “madaniy antropologiya” yoki “ijtimoiy 2 (sotsial) antropologiya” deb yuritish an’anaga aylangan. ma’lumki, yaqin o‘tmishda sobiq ittifoqda bu yo‘nalish “etnografiya” deb nomlanib, mazkur sohada ilmiy tadqiqotlar olib borgan institut va ilmiy tadqiqot markazlari ham shu atama bilan yuritilar edi. biroq o‘tgan asrning 90-yillaridan e’tiboran ushbu fanga nisbatan “etnografiya” atamasi bilan birga “antropologiya” atamasi ham qo‘llaniladigan bo‘ldi. yevropada antropologiya maktablarini shakllanishi. yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, yevropada antropologiya mustaqil fan tarzida dastlab fransiyada “parij etnograflar jamiyati”ning tuzilishi bilan o‘z tasdig‘ini olgan. xix asrning ikkinchi yarmida yevropadagi boshqa yirik davlatlar singari fransiya siyosiy doiralari tomonidan mustamlakachilik siyosatini kuchayishi va mustamlakalarni boshqarish mexanizmining murakkablashuvi, qaram xalqlar to‘g‘risida kengroq ma’lumotlarga ega bo‘lishni, …

4 / 10

maniyadir. 1789 yil germaniyada yevropalik bo‘lmagan xalqlar va ularning madaniyatlarini o‘rganuvchi “yolkerkunde” deb yuritiluvchi ilmiy maktabga asos solingan. xix asrning 30-yillarida nemis sayyohlari va tadqiqotchilari tomonidan barcha xalqlarga nisbatan “antropologiya” terminini qo‘shib tadqiq qilish rasm bo‘lgan. xix asr o‘rtalariga kelib esa “yolkerkunde” va “antropologiya” iboralari bir xil ma’noda, ya’ni insoniyat madaniyatini tadqiq qiluvchi fan tarzida qo‘llanilgan. qizig‘i shundaki, nemislarda ba’zida hozirda ham mazkur termin antropologiyaga sinonim tarzda qo‘llaniladi. bundan tashqari nemislarda xalqlar to‘g‘risidagi volkskund (xalqshunoslik) degan yirik yo‘nalish ham mavjud bo‘lib, bunda asosan nemis tilida so‘zlashuvchi xalqlar va ularning madaniyati o‘rganiladi. xx asrning so‘nggi choragidan boshlab germaniyada etnologik yo‘nalishda olib borilayotgan tadqiqotlar ancha samarali natijalar bera boshlagan. ayniqsa, bu borada maks planka nomidagi antropologiya va antropologiya ilmiy tadqiqot instituti tomonidan olib borilayotgan izlanishlar alohida e’tiborga sazovordir. ingliz tilida so‘zlashuvchi xalqlar orasida antropologiyaning fan sifatida shakllanishi birmuncha boshqacharoq tarzda kechgan. avvalo inglizzabon mamlakatlarda xalqlar to‘g‘risidagi fan antropologiyaning bir qismi sifatida o‘rganilgan. …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "antropologiya fanining tarixiy yonalishlari"

tarixiy antropologiyaning yo‘nalishlari. reja: 1. yangi zamonaviy yo‘nalishlarning shakllanish omillari 2. fransiyada antropologiya fanining rivojlanish jarayonlari 3. angliyada antropologiya fani taraqqiyoti 4. germaniyada antropologiya fanining rivojlanish bosqichlari antropologiyani inson tanasining xudud va vaqtda o‘zgarishi va uni boshqaradigan omillar haqidagi fan ekanligi har qanday fanning fan tarzida shakllanishi insonlar ehtiyoji bilan bog‘liqdir. shubhasiz, bu holat antropologiya uchun ham taalluqlidir. insoniyatning tarixiy taraqqiyoti davomida yashab o‘tgan barcha etnoslar o‘ziga xos turmush-tarzi, urf-odat va an’analari bilan bir-biridan ajralib turgan. o‘tgan ming yilliklar mobaynida tarix fanida yig‘ilgan bilimlar shundan dalolat beradiki, yer sharida garchi turfa xil rasm-...

This file contains 10 pages in DOCX format (140.1 KB). To download "antropologiya fanining tarixiy yonalishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: antropologiya fanining tarixiy … DOCX 10 pages Free download Telegram