xiva xonligi (xvi-xix asrning birinchi yarmi)

DOC 61,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1483551761_67231.doc xiva xonligi (xvi-xix asrning birinchi yarmi) reja: 1. xonlikning tashkil topishi va siyosiy rivojlanishi. 2. davlat tizimi va uning maâmuriy tuzilishi. 3. ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayot. xiva xonligi amudaryoning quyi oqimidagi qadimiy xorazm voxasida 16-asr boshlarida shakllangan feodal davlat boâlib, 17-asr boshlaridan mustaqil davlat sifatida boshqarilgan. temuriylar davlati tarkibiga kirgan xorazm voxasi 1505 yilda shayboniyxon tomonidan bosib olingan boâlsa, 1510-12 yillarda eron shohi ismoil safaviy davlati tarkibiga qoâshib olindi. lekin xorazmda eronliklarga qarshi kuchli xalq harakati koâtariladi. xorazmning obroâli shayxlari dashti qipchoqlik oâzbeklar yoâlboshchisi elbarsxonga xorazm taxtini taklif qiladilar. elbarsxon qoâshinlari qisqa muddatda eronliklarni xorazm voxasidan quvib chiqaradi. elbarsxon (1712-1781) xorazm poytaxti hisoblangan urganch shahrini qoâlga kiritib, amalda xonlikka asos soladi. u tez orada xonlik hududini birmuncha kengaytiradi. xozirgi turkmanistonning janubiy qismini, eronning shimolidagi seraxs tumanini, orolni va mangâishloqni egalladi. vafotidan keyin uning vorislari hukmronlik qildilar. xususan, 16-asrda xorazmni uning avlodlaridan berikach sulton, sultonhoji, soâfiyonxon, sultongâozi, avanushxon, qolxon, aqatayxon, …

bilan xiva xonligi deb atala boshlagan. 17-asr boshlariga kelib, xorazm taxti uchun boâlgan kurashlardan soâng arab muhammadxon (1602-1623) taxtga oâtirdi. lekin koâp oâtmay, uning oâgâillari xabash va elbars oâz otasiga qarshi hokimiyat uchun kurash boshlaydilar va uni taxtdan agâdarib, avval koâziga mil tortadilar, soângra xivada qatl etadilar. shu tariqa taxtga elbars oâtiradi. qisqa hukmronlikdan soâng u ham ukasi isfandiyor tomonidan taxtdan tushiriladi. isfandiyor hukmronligi davrida (1623-1643) xiva xonligida siyosiy vaziyat keskinligicha qoldi. ayniqsa, amudaryoning quysi oqimidagi orol hokimligi markaziy hokimiyatga boâysunmadi. shuningdek, turkman qabilalarining ham xonga taâsiri katta edi. ular yordamida isfandiyorxon oâzbek qabilalari vakillarini davlat boshqaruvidan chetlashtira boshlaydi. isfandiyor oâlimidan soâng xiva taxtiga oâtirgan abulgâozixon xorazm tarixida muhim oârin tutdi. u 1643 yilda orol oâzbeklari yordamida xiva taxtini egallaydi. uning hukmronlik davri (1643-1663) da markaziy davlat hokimiyati birmuncha mustahkamlandi. koâchmanchi turkman qabilalari va qalmiqlarga qarshi muvaffaqiyatli kurashlar olib borildi. uning davrida buxoro xonligi hududlariga ham talonchilik yurishlari olib borildi. …

. subxonqulixon 1688 yilda xiva taxtiga shohniyozni (1688-1707) oâtqazib, xivani amalda buxoroga vassal davlatga aylantirdi. ammo bu siyosiy qaramlik uzoq davom etmadi. shohniyoz rossiya hukmdori pyotr birinchiga xat yoâllab, xivani rossiya tarkibiga qoâshib olishni soâraydi. 1703 yilda pyotr birinchining xiva rossiya tarkibiga qoâshib olinganligi haqidagi yorligâi xivaning yangi xoni arab muhammadga (1707-1714) topshirildi. lekin xivani oâziga tobe etish rossiyaga nasib etmadi. arab muhammad va uning vorisi shergâozixon hukmronligi davrida (1715-1728) xonlikdagi siyosiy nizolar mamlakat iqtisodini ham izdan chiqardi. bu vaziyatda pyotr 1 tomonidan uyushtirilgan bekovich-cherkasskiy rahbarligidagi 6 ming kishilik ekspeditsiya xonlikka kirib keldi. lekin bu qoâshin xivaliklar tomonidan butunlay qirib tashlanadi. tashqi dushman bartaraf etilganiga qaramay, xonlikda ichki nizolar davom etardi. buxoro xoni abulfayzxon xivadagi markaziy hokimiyatga qarshi chiqayotgan orol hokimlarini qoâllab-quvvatlab turdi. oâzaro urushlar shergâozixon oâlimigacha davom etdi. elbarsxon davrida (1728-1740) oâzaro nizolar birmuncha susaydi. uning davrida xiva qoâshinlari xuroson yerlariga harbiy yurishlar uyushtirib katta oâlja va asirlar bilan …

. shundan soâng xiva taxtida xonlar tez-tez almashib turdi. 1747 yilda qozoq sultoni taibxon taxtga oâtiradi (1747-1757). lekin uning boshqaruvidan norozilik kelib chiqadi va yana qoâzgâolon koâtariladi. xon taxtni tashlab qozoq dashtlariga qochib ketganidan keyin hokimiyatni uning ukasi abdullaxon (1757-1758) egallaydi. xivada koâtarilgan navbatdagi qoâzgâolondan foydalangan buxoro hukmdori muhammad raxim xiva taxtiga oâz odami temur gâozixonni oâtqazadi. shu davrdan boshlab xiva xonligida oâzbeklarning qoângâirot urugâidan boâlgan inoqlarning hokimyatdagi taâsiri ortib bordi. 1763 yilda inoq muhammad amin amalda xivadagi birinchi darajali hukmdorga aylandi. u 1770 yilda turkmanlar hujumini, 1782 yilda buxoroliklar tajovuzini bart araf etib markaziy hokimiyatni birmuncha mustahkamladi. mahalliy hokimlar beboshligia chek qoâyildi, mamlakat iqtisodiy ahvoli yaxshilandi. xunarmandchilik, qishloq xoâjaligi va savdo-sotiq rivojlana boshladi. 19-asr boshlariga kelib inoqlar faqat amalda emas, balki rasman ham xiva taxtini egalladilar. eltuzarxon inoq (1804-1806) xiva taxtiga oâtirgan qoângâirotlar sulolasining birinchi xoni hisoblanadi. uning vorisi muhammad raxim 1 (1806-1825) xiva xonligini birlashtirishni nihoyasiga yetkazdi. uning …

lgan jangda oâldirilgach, taxtni qutlugâmurodxon egalladi. xiva xonligida siyosiy vaziyat yana keskinlashib ketdi. oâzaro sulolaviy va qabilaviy nizolar avj oldi. 1859 yilda xiva taxtiga said muhammad raxim 2 (1865-1910) oâtirdi. âferuzâ taxallusi bilan ijod qilgan bu hukmdor amalda xivaning soânggi mustaqil xoni boâlib tarixga kirdi. uning davrida xonlikning siyosiy, iqtisodiy va madaniy jihatdan yuksalishi yuz berdi. lekin, 1873 yilda xiva rus qoâshinlari tomonidan bosib olindi va xonlik rossiyaga qaram davlatga aylandi. xiva xonligi xon tomonidan saroy amaldorlari yordamida boshqariladigan, yakka hokimchilikka asoslangan davlat boâlib, uning boshqaruv tizimi buxoro va qoâqon xonliklaridan deyarli farq qilmagan. xonlikdagi eng yuqori unvon xon boâlib, u siyosiy, harbiy va diniy hokimiyatga ega edi. buxoro va qoâqon xonligidan farqli ravishda 19 asr boshlariga kelib xon xuzurida doimiy faoliyat koârsatuvchi kengash (devon) bor edi. eng yuqori lavozimdagi amaldorlar aâzo boâlgan bu kengashning vakolatlari cheklangan, barcha qarorlar amalda xon tomonidan qabul qilingan boâlsada, lekin saroy aâyonlarining, qabila boshliqlarining …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xiva xonligi (xvi-xix asrning birinchi yarmi)"

1483551761_67231.doc xiva xonligi (xvi-xix asrning birinchi yarmi) reja: 1. xonlikning tashkil topishi va siyosiy rivojlanishi. 2. davlat tizimi va uning maâmuriy tuzilishi. 3. ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayot. xiva xonligi amudaryoning quyi oqimidagi qadimiy xorazm voxasida 16-asr boshlarida shakllangan feodal davlat boâlib, 17-asr boshlaridan mustaqil davlat sifatida boshqarilgan. temuriylar davlati tarkibiga kirgan xorazm voxasi 1505 yilda shayboniyxon tomonidan bosib olingan boâlsa, 1510-12 yillarda eron shohi ismoil safaviy davlati tarkibiga qoâshib olindi. lekin xorazmda eronliklarga qarshi kuchli xalq harakati koâtariladi. xorazmning obroâli shayxlari dashti qipchoqlik oâzbeklar yoâlboshchisi elbarsxonga xorazm taxtini taklif qiladilar. elbarsxon qoâshinlari qis...

Формат DOC, 61,5 КБ. Чтобы скачать "xiva xonligi (xvi-xix asrning birinchi yarmi)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xiva xonligi (xvi-xix asrning b… DOC Бесплатная загрузка Telegram