xiva xonligi (xvi-xix asrning birinchi yarmi)

DOC 61.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1483551761_67231.doc xiva xonligi (xvi-xix asrning birinchi yarmi) reja: 1. xonlikning tashkil topishi va siyosiy rivojlanishi. 2. davlat tizimi va uning ma’muriy tuzilishi. 3. ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayot. xiva xonligi amudaryoning quyi oqimidagi qadimiy xorazm voxasida 16-asr boshlarida shakllangan feodal davlat bo‘lib, 17-asr boshlaridan mustaqil davlat sifatida boshqarilgan. temuriylar davlati tarkibiga kirgan xorazm voxasi 1505 yilda shayboniyxon tomonidan bosib olingan bo‘lsa, 1510-12 yillarda eron shohi ismoil safaviy davlati tarkibiga qo‘shib olindi. lekin xorazmda eronliklarga qarshi kuchli xalq harakati ko‘tariladi. xorazmning obro‘li shayxlari dashti qipchoqlik o‘zbeklar yo‘lboshchisi elbarsxonga xorazm taxtini taklif qiladilar. elbarsxon qo‘shinlari qisqa muddatda eronliklarni xorazm voxasidan quvib chiqaradi. elbarsxon (1712-1781) xorazm poytaxti hisoblangan urganch shahrini qo‘lga kiritib, amalda xonlikka asos soladi. u tez orada xonlik hududini birmuncha kengaytiradi. xozirgi turkmanistonning janubiy qismini, eronning shimolidagi seraxs tumanini, orolni va mang‘ishloqni egalladi. vafotidan keyin uning vorislari hukmronlik qildilar. xususan, 16-asrda xorazmni uning avlodlaridan berikach sulton, sultonhoji, so‘fiyonxon, sultong‘ozi, avanushxon, qolxon, aqatayxon, …

boshlariga kelib, xorazm taxti uchun bo‘lgan kurashlardan so‘ng arab muhammadxon (1602-1623) taxtga o‘tirdi. lekin ko‘p o‘tmay, uning o‘g‘illari xabash va elbars o‘z otasiga qarshi hokimiyat uchun kurash boshlaydilar va uni taxtdan ag‘darib, avval ko‘ziga mil tortadilar, so‘ngra xivada qatl etadilar. shu tariqa taxtga elbars o‘tiradi. qisqa hukmronlikdan so‘ng u ham ukasi isfandiyor tomonidan taxtdan tushiriladi. isfandiyor hukmronligi davrida (1623-1643) xiva xonligida siyosiy vaziyat keskinligicha qoldi. ayniqsa, amudaryoning quysi oqimidagi orol hokimligi markaziy hokimiyatga bo‘ysunmadi. shuningdek, turkman qabilalarining ham xonga ta’siri katta edi. ular yordamida isfandiyorxon o‘zbek qabilalari vakillarini davlat boshqaruvidan chetlashtira boshlaydi. isfandiyor o‘limidan so‘ng xiva taxtiga o‘tirgan abulg‘ozixon xorazm tarixida muhim o‘rin tutdi. u 1643 yilda orol o‘zbeklari yordamida xiva taxtini egallaydi. uning hukmronlik davri (1643-1663) da markaziy davlat hokimiyati birmuncha mustahkamlandi. ko‘chmanchi turkman qabilalari va qalmiqlarga qarshi muvaffaqiyatli kurashlar olib borildi. uning davrida buxoro xonligi hududlariga ham talonchilik yurishlari olib borildi. 1662 yilda tuzilgan o‘zapro sulxga qaramay ikki …

i. ammo bu siyosiy qaramlik uzoq davom etmadi. shohniyoz rossiya hukmdori pyotr birinchiga xat yo‘llab, xivani rossiya tarkibiga qo‘shib olishni so‘raydi. 1703 yilda pyotr birinchining xiva rossiya tarkibiga qo‘shib olinganligi haqidagi yorlig‘i xivaning yangi xoni arab muhammadga (1707-1714) topshirildi. lekin xivani o‘ziga tobe etish rossiyaga nasib etmadi. arab muhammad va uning vorisi sherg‘ozixon hukmronligi davrida (1715-1728) xonlikdagi siyosiy nizolar mamlakat iqtisodini ham izdan chiqardi. bu vaziyatda pyotr 1 tomonidan uyushtirilgan bekovich-cherkasskiy rahbarligidagi 6 ming kishilik ekspeditsiya xonlikka kirib keldi. lekin bu qo‘shin xivaliklar tomonidan butunlay qirib tashlanadi. tashqi dushman bartaraf etilganiga qaramay, xonlikda ichki nizolar davom etardi. buxoro xoni abulfayzxon xivadagi markaziy hokimiyatga qarshi chiqayotgan orol hokimlarini qo‘llab-quvvatlab turdi. o‘zaro urushlar sherg‘ozixon o‘limigacha davom etdi. elbarsxon davrida (1728-1740) o‘zaro nizolar birmuncha susaydi. uning davrida xiva qo‘shinlari xuroson yerlariga harbiy yurishlar uyushtirib katta o‘lja va asirlar bilan qaytdi. bunga javoban eron shohi nodirshoh xorazmga qarshi hujum uyushtirdi. bo‘lib o‘tgan janglarda g‘alaba …

g‘olon ko‘tariladi. xon taxtni tashlab qozoq dashtlariga qochib ketganidan keyin hokimiyatni uning ukasi abdullaxon (1757-1758) egallaydi. xivada ko‘tarilgan navbatdagi qo‘zg‘olondan foydalangan buxoro hukmdori muhammad raxim xiva taxtiga o‘z odami temur g‘ozixonni o‘tqazadi. shu davrdan boshlab xiva xonligida o‘zbeklarning qo‘ng‘irot urug‘idan bo‘lgan inoqlarning hokimyatdagi ta’siri ortib bordi. 1763 yilda inoq muhammad amin amalda xivadagi birinchi darajali hukmdorga aylandi. u 1770 yilda turkmanlar hujumini, 1782 yilda buxoroliklar tajovuzini bart araf etib markaziy hokimiyatni birmuncha mustahkamladi. mahalliy hokimlar beboshligia chek qo‘yildi, mamlakat iqtisodiy ahvoli yaxshilandi. xunarmandchilik, qishloq xo‘jaligi va savdo-sotiq rivojlana boshladi. 19-asr boshlariga kelib inoqlar faqat amalda emas, balki rasman ham xiva taxtini egalladilar. eltuzarxon inoq (1804-1806) xiva taxtiga o‘tirgan qo‘ng‘irotlar sulolasining birinchi xoni hisoblanadi. uning vorisi muhammad raxim 1 (1806-1825) xiva xonligini birlashtirishni nihoyasiga yetkazdi. uning davrida bir qancha siyosiy, iqtisodiy, ma’muriy islohotlar o‘tkazildi. xon saroyi qoshida kengash (devon) ta’sis etildi. islohotlar o‘tkazilib, soliqlar tartibga solindi. ichki muomala uchun oltin va …

n ijod qilgan bu hukmdor amalda xivaning so‘nggi mustaqil xoni bo‘lib tarixga kirdi. uning davrida xonlikning siyosiy, iqtisodiy va madaniy jihatdan yuksalishi yuz berdi. lekin, 1873 yilda xiva rus qo‘shinlari tomonidan bosib olindi va xonlik rossiyaga qaram davlatga aylandi. xiva xonligi xon tomonidan saroy amaldorlari yordamida boshqariladigan, yakka hokimchilikka asoslangan davlat bo‘lib, uning boshqaruv tizimi buxoro va qo‘qon xonliklaridan deyarli farq qilmagan. xonlikdagi eng yuqori unvon xon bo‘lib, u siyosiy, harbiy va diniy hokimiyatga ega edi. buxoro va qo‘qon xonligidan farqli ravishda 19 asr boshlariga kelib xon xuzurida doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi kengash (devon) bor edi. eng yuqori lavozimdagi amaldorlar a’zo bo‘lgan bu kengashning vakolatlari cheklangan, barcha qarorlar amalda xon tomonidan qabul qilingan bo‘lsada, lekin saroy a’yonlarining, qabila boshliqlarining va mahalliy hokimlarning davlat boshqaruvidagi o‘rnini e’tirof etish zarur. ular amalda davlat boshqvaruvida katta kuchga ega bo‘lganlar. ayniqsa, markaziy davlat hokimiyati zaiflashgan davrda bu narsa yaqqol ko‘zga tashlanar edi. xonlikdagi barcha mansab …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "xiva xonligi (xvi-xix asrning birinchi yarmi)"

1483551761_67231.doc xiva xonligi (xvi-xix asrning birinchi yarmi) reja: 1. xonlikning tashkil topishi va siyosiy rivojlanishi. 2. davlat tizimi va uning ma’muriy tuzilishi. 3. ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayot. xiva xonligi amudaryoning quyi oqimidagi qadimiy xorazm voxasida 16-asr boshlarida shakllangan feodal davlat bo‘lib, 17-asr boshlaridan mustaqil davlat sifatida boshqarilgan. temuriylar davlati tarkibiga kirgan xorazm voxasi 1505 yilda shayboniyxon tomonidan bosib olingan bo‘lsa, 1510-12 yillarda eron shohi ismoil safaviy davlati tarkibiga qo‘shib olindi. lekin xorazmda eronliklarga qarshi kuchli xalq harakati ko‘tariladi. xorazmning obro‘li shayxlari dashti qipchoqlik o‘zbeklar yo‘lboshchisi elbarsxonga xorazm taxtini taklif qiladilar. elbarsxon qo‘shinlari qisqa muddatda eronli...

DOC format, 61.5 KB. To download "xiva xonligi (xvi-xix asrning birinchi yarmi)", click the Telegram button on the left.

Tags: xiva xonligi (xvi-xix asrning b… DOC Free download Telegram