жадидчиларнинг қаршилик кўрсатиш ҳаракати

DOC 175,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1482388782_66759.doc жадидчиларнинг қаршилик кўрсатиш ҳаракати режа: 1. эркка чорлаган эрксизлик 2. «босмачилик»ми ёки қаршилик кўрсатиш? эркка чорлаган эрксизлик ишчи, аскар ва деҳқон депутатлари cоветларининг ўлка iii съезди материаллари бизгача тўла етиб келмаган. съезд ҳақида «наша газета» саҳифаларида турли хабарлар чоп этилган, холос. воқеа иштирокчиларининг эсдаликлари ҳам узуқ-юлуқ, тугал маъно бермайди. туркистонда совет ҳокимиятини эълон қилган бу съезд тарихшунослигимизда кам ўрганилган. аммо бизгача етиб келган материаллар шундан далолат бердики, съезд маълум даражада буюк давлат шовинизми руҳида ўтган. буни, масалан, iii съездда қабул қилинган «декларация»да туб аҳоли, зиёли кучлар ўлка турмуши ва ҳаётини яхшилашда фаол қатнашишдан четлаштирмаслиги, аксинча, жалб этилиши лозимлиги қайд этилганига қарамай, унда бу муҳим имтиёзни йўққа чиқарувчи бошқа фикр ҳам мавжуд. чунончи, ҳужжатда олий инқилобий ҳукумат идорасига ҳозирча мусулмонларни жалб этиш мумкин эмас, чунки маҳаллий аҳоли ишчи, аскар ва деҳқон депутатлари ҳукуматига ўз муносабатини тўла ва аниқ ифодалаган эмас. маҳаллий аҳоли орасида пролетар синфий ташкилотлар етилганича йўқ, дейилган. шу …

. турор рисқулов, назир тўрақулов, султонбек хўжанов, абдулла раҳимбоев, қайғисиз отабоев, инъомжон хидиралиев, недирбой айтақовлар давлат ва ҳукумат бошқаруви идораларига 1920 йилдан бошлаб кўтарилган эди. ўлкада фаолият кўрсатаётган турккомиссия, туркбюро, ўрта осиё бюроси раислари ҳам фақат марказдан жўнатилган европалик кишилардан тайинланган, ерли аҳоли вакиллари эса бу ваколатли ташкилотларга жуда оз киритилган. совет ҳокимияти қарор топган дастлабки кунларданоқ большевиклар туркистонда миллий сиёсат борасида жиддий камчиликларга йўл қўйганини бошқа мисолларда ҳам кўриш мумкин. 1917 йил 6-7 декабрда скобелев шаҳрида бўлиб ўтган фарғона вилояти советларининг iv қурултойида ҳозирги аҳвол, туркистон мухториятига муносабат, вилоят ҳокимияти, матбуот ишлари, мусулмон демократик кучларини вилоят ва ўлка ҳукуматига жалб этиш сингари масалалар муҳокама қилинади. ўлка советларининг iii қурултойидагидек, бунда ҳам большевиклар кўпчиликни ташкил қилиб, эсер, меньшевик ва бошқа партия вакилларининг нутқларига қулоқ солишмайди. шу қурултойда халқ комиссарлари кенгашининг барча халқлар ўз тақдирини ўзлари белгилаш, ҳатто россиядан бутунлай ажралиб чиқиш ҳуқуқига эгалиги тўғрисида петрограддан келган телеграмма ўқиб эшиттирилади. вакил …

ки билан амалга оширилиши мумкин. муваққат мухторият ҳукумати мусулмонлардан иборат заминга эга бўлмаса, рус демократиясидан ўзига таянч топиши лозим, деган сўзларни айтади. аммо бу сингари тўғри фикрлар қурултой томонидан қўллаб-қувватланмасдан, большевиклар ва бошқа сўл кучлар тазйиқи билан ўлка советларининг iii қурултойи қўқон мухториятига қарши қарорни қабул қилади. мусулмон аҳолисига ишончсизлик қурултойда шу даражага етиб борадики, ҳ.ҳусанбоев қарорнинг боши бир гуруҳ мусулмон вакиллари учун унчалик тушунарли эмас, деб қайтадан овозга қўйишни таклиф этганида, унга қарши реутов: «мусулмонларга ҳеч қандай резолюцияни тақдим этишнинг ҳожати йўқ, чунки улар барибир тушуниб етмайди», деб жавоб қилади. миллий сиёсатда йўл қўйилган хатоларнинг сабабларидан бири миллий кадрларнинг етишмаслигида эди. чунки кейинги 50 йил мобайнида чор мустамлакачилари ерли аҳолини сиёсий ҳаётга, давлат ишларини бошқаришга жалб этишга асло йўл қўймадилар. мавжуд миллий кадрларни шовинизм, мустамлакачилик ҳиссиёти кучли бўлган европалик раҳбар кадрлар атайин четлаштирардилар. 1919 йил 29 март куни мусулмон вакиллари туркистон асср советларининг vii қурултойи ҳамда туркистон компартияси марказий …

а қизил гвардиячилар томонидан ўққа тутилди, икки коммунист ўлдирилди ва ўлганлар устига қалбаки карточка қўйилиб, гўё уларни босмачилар ер тишлатганига ишонтирмоқчи бўлдилар, дея ҳақ гапни айтди. туркистон марказий ижроия қўмитаси ҳамда жумҳурият фавқулодда комиссияси аъзоси ҳ.ҳусанбоев ўз сўзида: «...ўз қуролимиз билан ўзимизни қирмоқдалар, ҳатто мусулмон пролетариатининг ғоявий курашчиларини ўлдириб юбориш учун душманлар қўлига тутиб бермоқдалар», деди. яна бир вакил қирғизбоев намангандаги балиқчи қишлоғида, асосан арманлардан таркиб топган гуруҳнинг тинч аҳолига нисбатан зўрлик қилганини далиллар билан исботлаб берди. дашноқларнинг ерли халққа ўтказган зўравонлиги ҳақидаги масала бошқа йиғинларда ҳам кўтарилди. наманган советларининг буйруғига кўра, самсон давидянц қўқон воқеаларидан кўп ўтмай, шубҳали одамларни қўлга олиш учун ўз гуруҳини учқўрғонга етаклаб келади. аммо у бу гуруҳи билан талончилик қилади, мусулмонлар устидан зўравонлик ўрнатади. аҳолининг қонуний талабига биноан с.давидянц вазифасидан озод этилади, гуруҳи эса тарқатиб юборилади. шундан сўнг у андижонга келиб, андижон советларининг рухсати билан янги бир бўлинма тузади. бу ерда ҳам қатор ноўрин ишларни …

таъкидлайдилар. 1919 йил апрель ойининг бошларида андижоннинг жоме масжидида кўп минг кишилик меҳнаткашлар митинги бўлиб, унда босмачилар, дашноқлар азобидан қутулиш масалалари муҳокама этилади. республика марказий раҳбариятига андижондаги даҳшатли воқеаларни етказиш ва унга қарши курашда ёрдам талаб этиш мақсадида митингда акбар ўрозалиев, мухтор олимов, мадаминбек битбеков, м.шарифхўжаев, ёқубжон исақуловдан иборат комиссия тузилади. улар тошкентга келиб, андижон уездидаги аҳволни ёзма ва оғзаки равишда юқори партия ва совет органлари раҳбарларига маълум қиладилар. фарғона фронтини тугатиш, мусулмон камбағалларини босмачилар тўдаларидан ажратиб олиш ва уларни совет ҳокимияти томонига жалб этиш, бунинг учун эса эргаш, мадаминбек, холхўжа бошлиқ босмачилар тўдаларида иштирок қилаётган барча мусулмон меҳнат аҳлига авф бериш, уларнинг совет ҳокимияти тарафига ихтиёрий равишда ўтишини таъминлаш, хавфсизлиги учун тўла кафолат бериш, вайрон бўлган хўжаликларни тиклаб олиш учун моддий ёрдам кўрсатиш зарурлиги ркп(б) ўлка қўмитаси ва ўлка коммунистлари мусулмон бюросининг 23 апрелдаги қарорида ўз аксини топди. шунингдек, унда совет ташкилотларини ёт унсурлардан тозалаш, қизил армия қисмларида тозалов …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "жадидчиларнинг қаршилик кўрсатиш ҳаракати"

1482388782_66759.doc жадидчиларнинг қаршилик кўрсатиш ҳаракати режа: 1. эркка чорлаган эрксизлик 2. «босмачилик»ми ёки қаршилик кўрсатиш? эркка чорлаган эрксизлик ишчи, аскар ва деҳқон депутатлари cоветларининг ўлка iii съезди материаллари бизгача тўла етиб келмаган. съезд ҳақида «наша газета» саҳифаларида турли хабарлар чоп этилган, холос. воқеа иштирокчиларининг эсдаликлари ҳам узуқ-юлуқ, тугал маъно бермайди. туркистонда совет ҳокимиятини эълон қилган бу съезд тарихшунослигимизда кам ўрганилган. аммо бизгача етиб келган материаллар шундан далолат бердики, съезд маълум даражада буюк давлат шовинизми руҳида ўтган. буни, масалан, iii съездда қабул қилинган «декларация»да туб аҳоли, зиёли кучлар ўлка турмуши ва ҳаётини яхшилашда фаол қатнашишдан четлаштирмаслиги, аксинча, жалб этилиши лозим...

Формат DOC, 175,0 КБ. Чтобы скачать "жадидчиларнинг қаршилик кўрсатиш ҳаракати", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: жадидчиларнинг қаршилик кўрсати… DOC Бесплатная загрузка Telegram