бухоро амирлигида истиклол учун курашлар

DOC 104.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1402712958_42982.doc www.arxiv.uz бухоро амирлигида истиклол учун курашлар xx аср бошларида бухоро амирлигида ҳам ниҳоятда азоб-уқубатли шароит юзага келиб сиёсий курашлар кескинлашди. бунга чор ҳукуматининг ағдарилиши, буржуафевраль демократик республикасини ўрнатилиши, сўнгра совет ҳокимиятини пайдо бўлиши ўз таъсирини кўрсатди. бухоро амирлиги россиядаги мазкур воқеалардан фойдаланиб, ўз мустақиллигини тиклаш ҳаракатига тушди. аммо ички ва ташқи кучлар бу мақсадни амалга оширишга йўл бермади. маълумки, амирликнинг ҳукмдори саид олимхон ҳамон ўрта асрга мос руҳдаги сиёсатни давом эттириб ёшини яшаб ва ошини ошаб бўлган эски давлат тизими ва бошқарувидан воз кечмади. аксинча у замон талаби ва тараққибтига хавоб бера олмай сиёсатга чирмашиб олди. тўғри, у айрим ўзгаришларни ҳаётга тадбиқ этишга ҳаракат қилди. бироқ улар «хўжа кўрсин» учун қилинган чоралар эди, холос. умуман айттанда мамлакатда туб ўзгаришлар содир бўлмай, саводсизлик, ночорлик ва қолоқлик ҳукм сурди. мана шундай ачинарли ҳолатга монанд равишда давлатнинг устуни — қўшин ҳарбий маҳорат ва техника жиҳатдан анча орқада қолиб кетди. унинг сони бор, …

ига ишониб туркистон халқ комиссарлари советининг раиси ф. и. колесовға ҳарбий ёрдам сўраб мурожаат қилдилар. бу сўровсиз ҳам хонликни босиб олиш ниятида юрган большевиклар ф. и. колесов бошчилигида 500 кишилик қўшинни бухорога жўнатди. унинг ҳарбий юришида файзулла хўжаёв бошлиқ бир гуруҳ жадидлар фаол қатнашдилар. «колесовнинг бухорога юриши тўғрисида, — деб ёзади ф. хўжаёв, — бизлар беш кун бурун билдик. колесов ашхабоддан тошкентга ўтиб борган вақтда бизнинг вакиллар ҳайъатини қабул қилди. бу ҳайъат ичида мен ҳам бор эдим. бизга ҳужум учун тайёрланиб туришни айтишди. бизнинг ваъда қилинган қурол тўғрисида берган саволимизга қарши гарчи кўп бўлмаса ҳам ўзи билан бирга олиб келишини билдириб жавоб берди. марказий қўмита мана шу қаноатланарли бўлмаган сўзларга ва бошқа ноқулай ҳолларга қарамасдан воқеаларда фаол суръатда иштирок қилишга қарор қилди. шунга кўнмасдан бошқа бир йўл ҳам қолмаган эди. бухорода ва каркида кечаси билан ҳужум қилиш ва умуман планни бажариш тўғрисида албатта ҳеч бир нарса уйлаш мумкин эмас эди. …

арбий юришнинг режасини тузиш. мажлиснинг биринчи масала бўйича қарорида «ёш бухоролик»ларнинг амир томонидан амалга оширилиши лозим бўлган ислоҳотларни бирмабир кўрсатиш уқдириб ўтилди. иккинчи масала бўйича эса хон ислоҳотларга розилик билдирса, у вақтда тахтда қолдириш ҳақида қарор қабул қилинади. шу шарт биланки, хон «ёш бухоролик»ларнинг вакилларидан иборат бир бўлим ташкил этиб, уларнинг қатнашувида ислоҳотларни ҳаётга тадбиқ этади».1 демак саид олимхон амадда ҳокимиятни «ёш бухоролгаоларнинг вакилларини қатнашувида бошқаришни зиммасига олиши керак эди. амирга юборилган талабноманинг мазмуни қуйидагича бўлган эди: «биринчи: бухоро амирлиги, шунинг баробариндасизга еш бухороликларнинг талабларини юборамиз ва шу талабларни ҳеч бир кечиктирмасдан ва ўзгартирмасдан 24 соат ичида қабул қилишни сўраймиз. иккинчи: ёнингизда бўлган ҳукумат тарқатилиб, унинг ўрнига еш бухороликлардан ижроия қўмитаси белгилансин ва бутун ҳокимият еш бухороликлар ижроия қўмитасининг қулида бўлур. янгидан ташкил қилинадурғон ҳукумат мазкур ижроия қўмитаси томонидан сизнинг розилигингиз ва маслаҳатингиз билан белгиланур. учинчи: агар қон тукишни хоҳламасангиз, албатта мана шу талабларни қабул қиласиз. агар қабул қилмас экансиз, …

и тўқнашиш, — дейди файзулла хўжаёв, — бухоро деворларидан бир чақирим узоқликда фатҳободда будди. амирнинг аскарлари, айниқса отлиқ аскарлари урушни кўпда тиламаган бўлса керак. бир неча ярадор ва ўликларни қолдириб тезлик билан орқага қайтдилар. лекин унинг қамрови бутун қуроллари пичоқ, болта ва калтакдан иборат бўлган эски мутаассиблар, мурид ва муллалар жуда зўр бериб уришдилар. шулар ичидан биттасининг қўлига калтак тўтиб, оғзига пичоқ тишлаб тўғридан тўғри бизнинг пулеметчиларимизга қараб келиб, уларнинг устига ташланганини ўз кўзим билан кўрдим».1 бу икки томон ўртасидаги жангнинг жонли гувоҳининг маълумоти шу ҳақда далолат берадики, болта, пичоқ ва олдий нарсалар билан қуролланган халқ оломони мустақиллик учун қаҳрамонона жанг қилган. натижада колесов шаҳарга ҳужум қилишга журъат эта олмай оғир аҳволга тушиб қолди. бу тўғрида файзулла хўжаёв шундай дейди: «ўзимизни кичкина кучимиз билан шаҳарга ҳужум қила олмаслигимиз, агар ҳужум қиладирган бўлсак, бизни унда амирнинг бутун аскари ва муллаларнинг иғвоси билан кўтарилган бир неча ўн минг халқ қарши олиши ҳаммамиз …

ва уларга ҳайриҳоҳлик билдирган кишиларни қаттиқ жазолади. хусусан ҳамид хўжа, мирзашоҳ, қори ғулом, фатхулла хўжаёв, ғулом хўжа, зубайдулла, абдураҳмон (мулла икромнинг ўғли), абдувакил махсум, мирза шариф, қори мустақим, маҳди шамсиев, қори аҳмад, абдулла бахшуллахонов, исмоил хўжа, мирза раҳматулла, сирожилдин (айнийнинг укаси), низом (бутун оиласи билан 13 киши), мирза исломқул (шаҳрисабз), жўрақул (карки), мирза сачоқ (карки), фаттоҳжон (карки), мирхон (карки), хўжа абдусаттор, бурхонжон (фазлилдин махсумнинг укаси), жами 24 киши ўлдирилди.1 шуниси диққатга сазоворки жадидчилик ҳаракати амир саид олимхоннинг мансабдорларининг илғор вакилларини ҳам бағрига тортган эди. улардан ҳам бир нечтаси ҳалок қилинди. масалан мирза мустафо, насруллабек (бутун оиласи билан 17 киши) мирза аҳмадбек (ўғли билан), ҳожи закария азимов, мирза саҳбо, хожи додҳоҳ, исломқул тўқсабо, қози абдусатгор ва қози саиджон шулар жумласидандир.2 ҳаммаси бўлиб саид олимхон томонидан қатл этилганлар 3000 кишига борган. натижада «ёш бухоролик»лар жуда катта талафотга учраб, партияси бўзилиб кетди. улардан 150—200 киши тошкент ва самарқандга қочишга муваффақ бўлди. бу ерларда …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "бухоро амирлигида истиклол учун курашлар"

1402712958_42982.doc www.arxiv.uz бухоро амирлигида истиклол учун курашлар xx аср бошларида бухоро амирлигида ҳам ниҳоятда азоб-уқубатли шароит юзага келиб сиёсий курашлар кескинлашди. бунга чор ҳукуматининг ағдарилиши, буржуафевраль демократик республикасини ўрнатилиши, сўнгра совет ҳокимиятини пайдо бўлиши ўз таъсирини кўрсатди. бухоро амирлиги россиядаги мазкур воқеалардан фойдаланиб, ўз мустақиллигини тиклаш ҳаракатига тушди. аммо ички ва ташқи кучлар бу мақсадни амалга оширишга йўл бермади. маълумки, амирликнинг ҳукмдори саид олимхон ҳамон ўрта асрга мос руҳдаги сиёсатни давом эттириб ёшини яшаб ва ошини ошаб бўлган эски давлат тизими ва бошқарувидан воз кечмади. аксинча у замон талаби ва тараққибтига хавоб бера олмай сиёсатга чирмашиб олди. тўғри, у айрим ўзгаришларни ҳаётга тадбиқ э...

DOC format, 104.0 KB. To download "бухоро амирлигида истиклол учун курашлар", click the Telegram button on the left.

Tags: бухоро амирлигида истиклол учун… DOC Free download Telegram