жадидчиларнинг раҳбарлари ва босмачилар

DOC 203,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1482343515_66747.doc жадидчиларнинг раҳбарлари ва босмачилар режа: 1. «босмачилар» ким бўлган? 2. қаршилик кўрсатиш раҳбарлари 3. парпибек ва охунжон қўрбошилар 4. фарғона қўрбошилари «босмачилар» ким бўлган? президент и.а.каримов ўзбекистон республикаси олий мажлисининг биринчи сессиясида сўзлаган маърузасида мамлакатимиз тарихини яратишдаги долзарб муаммолар устида тўхталиб, жумладан, бундай деган эди: «она юртимиз туркистонга ёв бостириб келганда ҳам, инқилоб даврида ҳам, «босмачи» деган уйдирмалар чиққан пайтда ҳам, сўнгги йиллар давомида «ўзбек иши», «пахта иши» деган маломат ва бўҳтонлар авж олган, «десантчилар» келиб хонадонларимизни хонавайрон қилган вақтларда ҳам, фарғона фожеаси туфайли халқимиз бошига ёғилган бало-офатларнинг барчасининг сабаби ва илдизини юртимизда адолат мезони бузилганидан кўриш керак.ўйлайманки, шу кўз билан тарихимизнинг аламли саҳифаларига тўғри баҳо-изоҳ берсак, кўп нарсани жой-жойига қўйишимиз мумкин. шундай вазифани авваламбор олимларимиз, тарихчиларимиз, адабиётчиларимиз, эл-юртимизнинг ҳақиқий ватанпарварлари ўз зиммасига олишлари даркор» . биз, тарихчилар, «босмачи», «босмачилик» деган сўзлар ўйлаб тўқилган 1917-1934 йилларни тарихимизнинг аламли саҳифаларидан бири сифатида тадқиқ ва таҳлил қилиш, холисона баҳолашни долзарб вазифалардан …

ррасининг бирон минтақасида: на африкада, на осиёда, на европада туркистонда бўлганидек ғоят катта, улкан қурбонлар эвазига бўлмаган. далилларга мурожаат этамиз. совет тарихшунослигида туркистондаги «гражданлар уруши» даврида ҳар икки томондан 200 минг киши, жумладан, 50 минг коммунист қурбон бўлгани айтилган. фарғона фронти ҳарбий кенгаши аъзоси березин «босмачилар»дан 250 минг киши ўлдирилганини фахр билан айтган . таниқли давлат арбоби и.хидиралиев ҳам фарғона водийсида бир неча ўн минглаб кишиларнинг ўлдирилганини ачиниш ҳисси билан қайд этган . доктор боймирза ҳайит туркистонликлардан 700 минг киши, қизил аскар ва зобитлардан эса 68 минг киши ҳалок бўлган, деб ёзади . 1917-1923 йилларда фақат фарғона водийсида очликдан 1 миллиондан ортиқ одам ўлган. қаҳрамон ражабов водийда 1918 - 1924 йилларда 500 минг киши қизил аскарлар томонидан қирилган, 1 миллион киши очликдан ўлган, 1915 йили минтақада 2,2 миллион киши яшаган бўлса, 1924 йил охирига келиб, 500 минг киши қолган, яъни 10 йил ичида 1 миллион 700 минг киши ҳалок бўлган, …

нинг бўлмагани маълум бўлади. шунинг учун ҳам ўрта осиёдаги қаршилик кўрсатиш ҳаракати тарихини чуқур ўрганиш ва шу мавзуга бағишланган кўп жилдли нашрларни амалга ошириш айни муддаодир. «босмачи» деган ҳақоратли сўз қандай юзага келган? 1918-1919 йилларга оид совет ва партия муассасалари ҳамда ҳарбий ташкилотларнинг ҳужжатларида «таловчилар», «душманлар» деган сўзлар учрашига қарамай, «босмачилар», «босмачилик» деган сўзлар кўзга ташланмайди. 1918-1920 йилларда бўлиб ўтган туркистон компартияси ва советларининг съездлари, шунингдек, пленумлар, сессиялар, конференциялар ҳужжатларида ҳам «босмачилик» ибораси учрамайди. ҳатто «босмачилик ҳаракати» ва шу ҳаракат билан боғлиқ ҳужжатларда ҳам бундай ифодани кўрмаймиз. шубҳасиз, миллий-озодлик йўлида кураш олиб борганлар ўзларини «босмачилар» деб атамаганлар. «босмачи» сўзи биринчи бўлиб большевиклар томонидан москвада нашр этилган «жизнь национальностей» («миллатлар ҳаёти») журналининг 1920 йил июнь сонида қўлланиб, «босмачилар фронти» мақоласи эълон қилинган. бу иборани 1921 йил 4 апрелда фарғона қўшинлари қўмондони д.е.коновалов биринчи бўлиб ишлатган. ркп(б) марказий қўмитасининг 1922 йил 18 майдаги қарорида ҳам «босмачилар» ибораси қўлланилган. унда «босмачилик»ка қарши ҳарбий …

ев ҳам бухородаги миллий-озодлик курашини «бу босқинчилик, босмачилик ҳаракати эмас, балки сиёсий ҳаракатдир», деб баҳолаган. ҳарбий арбоблардан бири врачев эса 1922 йил 12 майда «бухорода авж олган босмачилик маълум маънода халқ қўзғолони, халқ исёни характерига эга», деб очиқ-ойдин айтган. таниқли совет раҳбар ходими г.сафаров «колониальная революция. опўт туркестана» («мустамлакачилик инқилоби. туркистон тажрибаси») (москва, 1921) китобида мазкур ҳаракатни мустамлакачиларга қарши қаратилган миллий кураш, деб атаган. маҳаллий миллатнинг вакилларидан низомиддин хўжаев, турор рисқулов, санжарбек асфандиёров, назир тўрақулов, қайғусиз отабоев, фитрат, усмонхон эшонхўжаев, иномжон хидиралиев, раҳим иноғомов ва бошқалар масалага тўғри ёндошиб, «босмачилик» моҳиятини ҳақиқатга яқин тарзда таҳлил этишга уринишган. аммо улар шу фикр-ғоялари учун 30-йилларда қатағон қиличидан ўтказилди. шу вақтдан бошлаб «босмачилик ҳаракати» туркистонни россиядан ажратиб олиш, эски феодал-клерикал хонликларни тиклаш йўлидаги, советларга қарши қаратилган, аксилинқилобий, миллатчилик ва диний йўналишдаги ҳаракат, деган фикр совет даври тарихшунослигида мустаҳкам ўрин ола бошлади. бу жараён 80-йиллар охири - 90-йиллар бошига қадар давом этди. ўзбекистон фанлар …

лан бошланди. советларнинг ўрта осиёда маҳаллий аҳоли манфаати билан ҳисоблашмай амалга оширган тадбирлари, шунингдек, бу «тадбирлар»га қарши кўтарилган ҳаракатга жавобан совет ва партия муассасалари, ҳарбий қўшилмаларнинг фарғона водийсидаги тинч аҳолига қарши бошлаган қирғин ва тазйиқ сиёсати водийдаги бу ҳаракатга янада кескинлик ва оммавий тус берди. фарғона водийси миллий курашчиларининг ижтимоий таркиби деҳқонлар, ҳунармандлар, савдогарлар, бойлар, руҳонийлар, эшонлар, муллалар, дарвешлар, зиёлилар, айниқса, жадидлар ва умуман зиёлилардан, миллий таркиби эса асосан ерли аҳоли - ўзбеклар, қирғизлар, тожиклар, қозоқлар, туркманлар, уйғурлар, форслар, лўлилардан иборат бўлган. қаршилик кўрсатиш ҳаракати сафида рус зобитлари, турк ва афғон ҳарбийлари ҳам бўлишган. деярли шундай ижтимоий ва миллий таркибни ўрта осиёнинг бошқа минтақаларидаги қаршилик кўрсатиш ҳаракатида ҳам кўриш мумкин. бу ҳаракат иштирокчиларининг миқдори масаласида ҳар хил фикрлар мавжуд. совет тарихчиларининг асарларида уларнинг миқдори 6 мингдан 60 минггача, деб кўрсатилган. инглиз олими р.фрезер 1922 йил ноябрида туркистонда 106 минг кишилик совет қуролли кучларига қарши курашда 60 минг, жумладан, фарғонада 26 …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "жадидчиларнинг раҳбарлари ва босмачилар"

1482343515_66747.doc жадидчиларнинг раҳбарлари ва босмачилар режа: 1. «босмачилар» ким бўлган? 2. қаршилик кўрсатиш раҳбарлари 3. парпибек ва охунжон қўрбошилар 4. фарғона қўрбошилари «босмачилар» ким бўлган? президент и.а.каримов ўзбекистон республикаси олий мажлисининг биринчи сессиясида сўзлаган маърузасида мамлакатимиз тарихини яратишдаги долзарб муаммолар устида тўхталиб, жумладан, бундай деган эди: «она юртимиз туркистонга ёв бостириб келганда ҳам, инқилоб даврида ҳам, «босмачи» деган уйдирмалар чиққан пайтда ҳам, сўнгги йиллар давомида «ўзбек иши», «пахта иши» деган маломат ва бўҳтонлар авж олган, «десантчилар» келиб хонадонларимизни хонавайрон қилган вақтларда ҳам, фарғона фожеаси туфайли халқимиз бошига ёғилган бало-офатларнинг барчасининг сабаби ва илдизини юртимизда адолат мезон...

Формат DOC, 203,0 КБ. Чтобы скачать "жадидчиларнинг раҳбарлари ва босмачилар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: жадидчиларнинг раҳбарлари ва бо… DOC Бесплатная загрузка Telegram