зардуштийлик дини

DOC 96,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1353417021_40000.doc www.arxiv.uz режа: 1.зардушт хаёти ва фаолияти. 2. «авесто» зардуштийликнинг асосий манбаи ва мукаддас китоби. 3. зардуштийликнинг таълимоти. 4. шаркий зардуштийликнинг якин шарк динлари илохиёти ва фалсафий карашлар ривожига таъсири. зардуштийлик энг қадимги динлардан бўлиб, бу дин эрамиздан аввалги vii-vi асрларда даставвал ўрта осиёда-хоразм воҳасида пайдо бўлган. унинг пайғамбари зардушт тарихий шахс эди. у маздаийлик динини ислоҳ қилиб, унинг асосида янги яккахудолик динини ижод этган. зардуштийлик-илгариги диний тасаввурлар ва кўп худочиликка асосланган диний эътиқодларни такрор зардушт ислоҳ қилиши оқибатида юзага келган диндир. бу қадимий дин ҳақида бир-бирини истисно этувчи фикрлар ҳануз давом этиб келади. кўп тадқиқотчилар зардушт тарихий шахс бўлиб, милодгача 589-512 йилларда яшаб ижод этган биринчи илоҳиётчи, файласуф, табиётшунос ва шоир эканини эътироф этадилар. бу ҳақиқатга яқиндир. зардуштийлик пайдо бўлган давр дастлабки синфий жамият, яъни қулдорлик тузуми эндигина пайдо бўлаётган давр эди. у уруғ-қабилачилик тузуми емирилиб аҳоли қуллар ва қулдорларга, золим ва мазлумларга бўлинаётган давр бўлган. бу дин энг …

ир” . бу, таъбир жоиз бўлса шаклан диний, мазмунан бошдан оёқ дунёвий ёзувнинг қадр-қимматини теран англаб, унинг ўзбек ёзма маданиятининг илк сарчашмаларидан бири сифатида хоразмда яратилган дурдонага юксак баҳо бериб, яна бундай деб ёзган эди муаллиф: “авесто” айни замонда бу қадим ўлкада буюк давлат, буюк маънавият, буюк маданият бўлганидан гувоҳлик берувчи тарихий ҳужжатдирки, уни ҳеч ким инкор этолмайди” . бутун ўрта осиё халқлари, жумладан ўзбек халқи моддий ва маънавий маданиятининг бешиги хоразм ваҳаси ва у ерда яшаган туркий элатлар бўлган. шулардан кейинчалик ўзбек элати, сўнг халқи, миллати ташкил топган. и.а..каримов юқорида қайд этилган асарида жуда ўринли қайт қилганидек, хоразм давлати тарихини биз 2700 йиллик тарих деб биламиз. бу ўринда биринчи давлат ташкил топгандан кейинги “ёзма тарих” назарда тутилган. юнон, хитой тарихчи сайёҳлари ўз хотираларида ёзиб қолдирган,кейин зардуштийлик ёзувларида берилган тарихий далиллар ғоят ўринли тарзда назарда тутилган. хоразмда ўтроқ ҳаёт ундан ҳам бирмунча олдин юзага келган; давлат эса унинг махсули тарзида …

оқиш кенг кўлам олгани ҳам ижтимоий ҳаётда катта рол ўйнаган. бунинг устига мис ва қўрғошин конларига бой бўлган олтойнинг яқинлиги бу ерда темирчилик, мисгарлик ривожига асос бўлган. зардушт яшаган даврда ўтроқлик ҳаёти афзаллиги яққол намоён бўлган. аммо унга қабилалар ўртасидаги қирғинбарот урушлар рахна солаётган эди. урушлар кўпинча ҳар бир қабила ва элатнинг ўз худоларига кўплаб қурбонликлар қилиш одатлари заминида ҳам юзага келарди. ўз даврининг коҳинлари, сеҳргарлари ва мўътабар қариялари билан кенг мунозаралар олиб борган зардушт юқоридаги одатларни бартараф этиш ва ҳалқларга тинч меҳнат билан шуғулланиш имконини яратиш учун кўпхудолик эътиқодларига ва оташпараст-ликка барҳам бериб, яккахудоликка сиғинишни тарғиб этиш деб билган ва шу вазифани бажарган. шундай қилиб, зардуштийлик эрадан аввалги vii-vi асрларга хос бўлган дин сифатида ундан олдинги уруғ-қабилачилик динлари негизида пайдо бўлган якка худолик дини бўлган. у эрамизнинг то vii-iх асрларгача турли шаклда давом этиб, сўнгра унинг ўрни ислом эгаллаган. у даставвал хоразм воҳасида шаклланиб, яқин ва ўрта шарқгача тарқалиб, …

оддан аввалги 3-минг йилликда вужудга келган яштлардир; уларда уруғчилик тузумидаги эътиқодлар, кўп худолик тасаввурлари тасвирланган; 2.гатлар деб аталган қисмидир. бунда ахурамазда номли худо ҳақида фикрлар ёзилган; 3.қадимий кўпхудолилик ва кейинги яккахудолик ғоялари орасидаги кураш шароитларида эрамиздан аввалги v асрда ҳар иккисини келиштирган маздаҳийлик дини шаклланган. “авесто” бу диннинг охирги ва асосий қисмини баён этган. шоҳ виштасиа фармонига биноан “зардушт 1200 бобдан иборат пандномаси “авесто”ни олтин тахтачаларга ёзиб, шоҳнинг оташкадасига топширган” деб ёзганди фирдавсий. кейинчалик бу “китоб” 12 минг буқа терисига битилган, македониялик искандар зулқарнайн шарқ уламолари бир қисмини забт этганда унинг нодир нусхасини элладага элтиб, керакли жойларини таржима қилдирган, қолганини ёндирган”. “авесто” юқорида айтилганидек, энг қадимий якка худочиликка асосланган диннинг биринчи муқаддас китобигина бўлиб қолмай ҳозиргача, эътиборли тарихий манба ва маданият ёдгорлиги ҳисобланади. унда дастлабки оддий ижтимоий-фалсафий қарашлар билан диний-мифологик тасаввурлар уйғунлашиб кетган; шу заминда маънавий, жумладан аҳлоқий баркамол одам эзгуликни барқарор қила оладиган курашчан, адолатпарвар инсонни шакллан-тириш ғояси марказий …

ги оксфорд университети-нинг профессори макс мюллер помир атрофида яшаган орий қабилаларининг бир қисми бундан 3,5 минг йил муқаддам ҳиндистонга, бир қисми европа ва эронга кўчиб кетганини таъкид-лаган. улар албатта ўзлари билан бирга шу ердаги осориатиқаларни (мифология) ни ҳам олиб кетишган, деб ҳисоблаган. демак, европа ва ҳиндистонга ҳамда яқин ва ўрта шарққа тарқалган кўп худолик асослари аввало марказий осиёда вужудга келган шу билан бирга зардушт асос солган якка худолик дини ҳам бошқа жойда яшаётган халқлар эътиборини ўзига жалб этган. зардуштийликнинг муқаддас ёзувлар тўплами “авесто” минтақада искандар асос солган ҳокимият тугагач, эрамизгача бўлган 250-йилларда аршоҳийлар сулоласи ҳукмронлиги даврида яна тиклана бошлаган; у янги матнлар билан тўлдирилган. сосонийлар сулоласи ҳокимияти даврида (милоднинг iii-vii асрлари) бу иш ниҳоясига етказилган. “авесто”нинг учта китоби (боби) қадимги турон тилда ва биттаси паҳлавий тилида тикланган. унинг биринчи китоби “вадовдот”, яъни девларга қарши қонун, деб аталган. “ёсин” ва “виспарад”ни қўшган ҳолда “вадавдот-садэ” номи билан юритилган. “вадовдот”ни покланиш қонун-қоидалари мажмуаси …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "зардуштийлик дини"

1353417021_40000.doc www.arxiv.uz режа: 1.зардушт хаёти ва фаолияти. 2. «авесто» зардуштийликнинг асосий манбаи ва мукаддас китоби. 3. зардуштийликнинг таълимоти. 4. шаркий зардуштийликнинг якин шарк динлари илохиёти ва фалсафий карашлар ривожига таъсири. зардуштийлик энг қадимги динлардан бўлиб, бу дин эрамиздан аввалги vii-vi асрларда даставвал ўрта осиёда-хоразм воҳасида пайдо бўлган. унинг пайғамбари зардушт тарихий шахс эди. у маздаийлик динини ислоҳ қилиб, унинг асосида янги яккахудолик динини ижод этган. зардуштийлик-илгариги диний тасаввурлар ва кўп худочиликка асосланган диний эътиқодларни такрор зардушт ислоҳ қилиши оқибатида юзага келган диндир. бу қадимий дин ҳақида бир-бирини истисно этувчи фикрлар ҳануз давом этиб келади. кўп тадқиқотчилар зардушт тарихий шахс бўлиб, милодгач...

Формат DOC, 96,5 КБ. Чтобы скачать "зардуштийлик дини", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: зардуштийлик дини DOC Бесплатная загрузка Telegram